महाभारत · अध्याय 5.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.104.1
मातलेर्वचनं श्रुत्वा नारदो मुनिसत्तमः ।
अब्रवीद्देवराजं तमार्यकं कुरुनन्दन ॥ ५.१०४.१ ॥
मातलीचे वचन ऐकून मुनिश्रेष्ठ नारद देवराजाला म्हणाले, हे कुरुनंदना.
5.104.2
सूतोऽयं मातलिर्नाम शक्रस्य दयितः सुहृत् ।
शुचिः शीलगुणोपेतस्तेजस्वी वीर्यवान्बली ॥ ५.१०४.२ ॥
हा सारथी मातलि नावाचा, इंद्राचा प्रिय मित्र; शुद्ध, शील व गुणांनी युक्त, तेजस्वी, वीर्यवान आणि बलवान.
5.104.3
शक्रस्यायं सखा चैव मन्त्री सारथिरेव च ।
अल्पान्तरप्रभावश्च वासवेन रणे रणे ॥ ५.१०४.३ ॥
हा इंद्राचा मित्र, मंत्री आणि सारथीही आहे; प्रत्येक रणात वासवाच्या प्रभावापेक्षा याच्या प्रभावात फारच थोडा फरक आहे.
5.104.4
अयं हरिसहस्रेण युक्तं जैत्रं रथोत्तमम् ।
देवासुरेषु युद्धेषु मनसैव नियच्छति ॥ ५.१०४.४ ॥
हजार हरि घोड्यांनी जोडलेला विजयी श्रेष्ठ रथ हा देवासुर युद्धांत केवळ मनानेच नियंत्रित करतो.
5.104.5
अनेन विजितानश्वैर्दोर्भ्यां जयति वासवः ।
अनेन बलभित्पूर्वं प्रहृते प्रहरत्युत ॥ ५.१०४.५ ॥
याने जिंकलेल्या घोड्यांसह वासव आपल्या दोन बाहूंनी विजय मिळवतो; यामुळेच बलभित् आधी प्रहार झाल्यावर प्रहार करतो.
5.104.6
अस्य कन्या वरारोहा रूपेणासदृशी भुवि ।
सत्यशीलगुणोपेता गुणकेशीति विश्रुता ॥ ५.१०४.६ ॥
याची कन्या, सुंदर कटी असलेली, पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय; सत्य, शील व गुणांनी युक्त, गुणकेशी नावाने प्रसिद्ध.
5.104.7
तस्यास्य यत्नाच्चरतस्त्रैलोक्यममरद्युते ।
सुमुखो भवतः पौत्रो रोचते दुहितुः पतिः ॥ ५.१०४.७ ॥
तिच्यासाठी त्रैलोक्यात प्रयत्नपूर्वक शोध घेताना, हे अमरतेजस्वी, तुमचा नातू सुमुख कन्येचा पती म्हणून मला पसंत पडतो.
5.104.8
यदि ते रोचते सम्यग्भुजगोत्तम मा चिरम् ।
क्रियतामार्यक क्षिप्रं बुद्धिः कन्यापरिग्रहे ॥ ५.१०४.८ ॥
हे तुम्हाला पूर्णपणे पसंत असेल तर, हे नागश्रेष्ठा, विलंब करू नका. हे आर्य, कन्येचा स्वीकार करण्याचा निश्चय लवकर करा.
5.104.9
यथा विष्णुकुले लक्ष्मीर्यथा स्वाहा विभावसोः ।
कुले तव तथैवास्तु गुणकेशी सुमध्यमा ॥ ५.१०४.९ ॥
विष्णूच्या कुलात लक्ष्मी आणि विभावसू (अग्नी) च्या कुलात स्वाहा जशा आहेत, तसेच तुमच्या कुलात सुंदर कटी असलेली गुणकेशी होवो.
5.104.10
पौत्रस्यार्थे भवांस्तस्माद्गुणकेशीं प्रतीच्छतु ।
सदृशीं प्रतिरूपस्य वासवस्य शचीमिव ॥ ५.१०४.१० ॥
म्हणून नातवासाठी तुम्ही गुणकेशीचा स्वीकार करावा. वासवाला (इंद्राला) शची जशी योग्य, तशीच त्याच्या समान रूपाच्या (सुमुखाला) ती योग्य आहे.
5.104.11
पितृहीनमपि ह्येनं गुणतो वरयामहे ।
बहुमानाच्च भवतस्तथैवैरावतस्य च ॥ ५.१०४.११ ॥
वडिलांशिवाय असला तरी त्याच्या गुणांमुळे आम्ही त्याला वर म्हणून निवडतो; तुमच्या प्रति असलेल्या मोठ्या आदराने आणि ऐरावताबद्दलच्या आदराने तसेच.
5.104.12
सुमुखस्य गुणैश्चैव शीलशौचदमादिभिः ।
अभिगम्य स्वयं कन्यामयं दातुं समुद्यतः ।
मातलिस्तस्य संमानं कर्तुमर्हो भवानपि ॥ ५.१०४.१२ ॥
सुमुखाच्या गुणांमुळे आणि शील, शौच, दम इत्यादींमुळे, हे (कण्व) स्वतः येऊन कन्या देण्यास सिद्ध झाले आहेत. तुम्हीही मातलीचा सन्मान करण्यास योग्य आहात.
5.104.13
स तु दीनः प्रहृष्टश्च प्राह नारदमार्यकः ।
व्रियमाणे तथा पौत्रे पुत्रे च निधनं गते ॥ ५.१०४.१३ ॥
तो दीन असूनही आनंदित होऊन आर्यक नारदाला म्हणाला—नातू वरला जात असताना आणि मुलगा मृत झाला असताना.
5.104.14
मन्ये नैतद्बहुमतं महर्षे वचनं तव ।
सखा शक्रस्य संयुक्तः कस्यायं नेप्सितो भवेत्।
कारणस्य तु दौर्बल्याच्चिन्तयामि महामुने ॥ ५.१०४.१४ ॥
आर्यक म्हणाला: महर्षी, तुमचे हे वचन मी फारसे मान्य करत नाही. इंद्राचा मित्र ज्याच्याशी जोडला गेला, तो कोणाला इष्ट नसेल? पण कारणाच्या दुर्बलतेमुळे, हे महामुने, मी चिंतित आहे.
5.104.15
अस्य देहकरस्तात मम पुत्रो महाद्युते ।
भक्षितो वैनतेयेन दुःखार्तास्तेन वै वयम् ॥ ५.१०४.१५ ॥
आर्यक म्हणाला: हे तात, हे महातेजस्वी, याचे शरीर घडवणारा माझा मुलगा वैनतेयाने (गरुडाने) भक्षण केला. त्यामुळे आम्ही दुःखाने पीडित आहोत.
5.104.16
पुनरेव च तेनोक्तं वैनतेयेन गच्छता ।
मासेनान्येन सुमुखं भक्षयिष्य इति प्रभो ॥ ५.१०४.१६ ॥
पुन्हा, जाताना वैनतेयाने म्हटले होते: 'हे प्रभो, आणखी एका महिन्यानंतर मी सुमुखाला भक्षण करीन.'
5.104.17
ध्रुवं तथा तद्भविता जानीमस्तस्य निश्चयम् ।
तेन हर्षः प्रनष्टो मे सुपर्णवचनेन वै ॥ ५.१०४.१७ ॥
निश्चितच तसेच होईल; त्याचा निश्चय आम्ही जाणतो. सुपर्णाच्या (गरुडाच्या) त्या वचनाने माझा आनंद नष्ट झाला आहे.
5.104.18
मातलिस्त्वब्रवीदेनं बुद्धिरत्र कृता मया ।
जामातृभावेन वृतः सुमुखस्तव पुत्रजः ॥ ५.१०४.१८ ॥
पण मातली त्याला म्हणाला: येथे मी हा निश्चय केला आहे. तुझ्या मुलाचा मुलगा सुमुख जावई म्हणून वरला गेला आहे.
5.104.19
सोऽयं मया च सहितो नारदेन च पन्नगः ।
त्रिलोकेशं सुरपतिं गत्वा पश्यतु वासवम् ॥ ५.१०४.१९ ॥
हा सर्प माझ्या आणि नारदांच्या सोबत जाऊन त्रिलोकाधिपती देवराज वासवाला पाहो.
5.104.20
शेषेणैवास्य कार्येण प्रज्ञास्वाम्यहमायुषः ।
सुपर्णस्य विघाते च प्रयतिष्यामि सत्तम ॥ ५.१०४.२० ॥
हे सत्तमा, याच्या कार्याच्या उरलेल्या भागाने मी माझे आयुष्य जाणेन; सुपर्णाला (गरुडाला) रोखण्याचा मी प्रयत्न करीन.
5.104.21
सुमुखश्च मया सार्धं देवेशमिगच्छतु ।
कार्यसंसाधनार्थाय स्वस्ति तेऽस्तु भुजङ्गम ॥ ५.१०४.२१ ॥
सुमुखानेही माझ्यासोबत देवेशाकडे जावे; कार्यसिद्धीसाठी तुला कल्याण असो, हे भुजंगमा.
5.104.22
आर्यकेणाभ्यनुज्ञाता गम्यतामिति भारत ।
ततस्ते सुमुखं गृह्य सर्व एव महौजसः।
ददृशुः शक्रमासीनं देवराजं महाद्युतिम् ॥ ५.१०४.२२ ॥
आर्यकाची अनुमती मिळाल्यावर, हे भारत, 'जा' असे सांगितल्यावर ते सर्व महातेजस्वी सुमुखाला घेऊन बसलेल्या महातेजस्वी देवराज शक्राला पाहते झाले.
5.104.23
सङ्गत्या तत्र भगवान्विष्णुरासीच्चतुर्भुजः ।
ततस्तत्सर्वमाचख्यौ नारदो मातलिं प्रति ॥ ५.१०४.२३ ॥
तेथे त्या सभेत भगवान विष्णू चतुर्भुज रूपात होते; मग नारदांनी मातलीला ते सर्व सांगितले.
5.104.24
ततः पुरन्दरं विष्णुरुवाच भुवनेश्वरम् ।
अमृतं दीयतामस्मै क्रियताममरैः समः ॥ ५.१०४.२४ ॥
मग विष्णू भुवनेश्वर पुरंदराला म्हणाले, 'याला अमृत द्यावे, देवांच्या बरोबरीचा करावा.'
5.104.25
मातलिर्नारदश्चैव सुमुखश्चैव वासव ।
लभन्तां भवतः कामात्काममेतं यथेप्सितम् ॥ ५.१०४.२५ ॥
मातलि आणि नारद तसेच सुमुख, हे वासवा! तुमच्याकडून इच्छेनुसार हा इष्ट वर त्यांनी मिळवावा.
5.104.26
पुरन्दरोऽथ संचिन्त्य वैनतेयपराक्रमम् ।
विष्णुमेवाब्रवीदेनं भवानेव ददात्विति ॥ ५.१०४.२६ ॥
नंतर पुरंदराने वैनतेयाच्या पराक्रमाचा विचार करून विष्णूलाच म्हटले, "तुम्हीच हे द्या."
5.104.27
ईशस्त्वं सर्वलोकानां चराणामचराश्च ये ।
त्वया दत्तमदत्तं कः कर्तुमुत्सहते विभो ॥ ५.१०४.२७ ॥
तू सर्व लोकांचा ईश्वर आहेस, चर आणि अचर सर्वांचा; तुझ्याकडून दिलेले किंवा न दिलेले कोण करण्याचे धाडस करील, हे विभो?
5.104.28
प्रादाच्छक्रस्ततस्तस्मै पन्नगायायुरुत्तमम् ।
न त्वेनममृतप्राशं चकार बलवृत्रहा ॥ ५.१०४.२८ ॥
नंतर शक्राने त्या नागाला उत्तम आयुष्य दिले; पण बलवृत्रहाने त्याला अमृतपान करू दिले नाही.
5.104.29
लब्ध्वा वरं तु सुमुखः सुमुखः संबभूव ह ।
कृतदारो यथाकामं जगाम च गृहान्प्रति ॥ ५.१०४.२९ ॥
वर मिळाल्यावर सुमुख खरोखर प्रसन्नमुख झाला; विवाह करून इच्छेनुसार आपल्या घरांकडे गेला.
5.104.30
नारदस्त्वार्यकश्चैव कृतकार्यौ मुदा युतौ ।
अभिजग्मतुरभ्यर्च्य देवराजं महाद्युतिम् ॥ ५.१०४.३० ॥
नारद आणि आर्यक हेही आपले कार्य सिद्ध करून आनंदाने एकत्र होऊन महातेजस्वी देवराजाची पूजा करून त्याच्याजवळ गेले.