મહાભારત · અધ્યાય 5.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.105.1
गरुडस्तत्र शुश्राव यथावृत्तं महाबलः ।
आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत ॥ ५.१०५.१ ॥
ત્યાં મહાબળવાન ગરુડે જે બન્યું હતું તે જેમનું તેમ સાંભળ્યું — ઇન્દ્રે નાગને આયુષ્ય આપ્યું હતું, હે ભારત.
5.105.2
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः ।
सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत् ॥ ५.१०५.२ ॥
વિશાળ પાંખોના પવનથી ત્રણે લોકને રોકીને, અત્યંત ક્રોધિત સુપર્ણ (ગરુડ) વાસવ તરફ ધસી ગયો.
5.105.3
भगवन्किमवज्ञानाद्वृत्तिः प्रतिहता मम ।
कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि ॥ ५.१०५.३ ॥
હે ભગવાન! અવગણનાથી મારી આજીવિકા કેમ રોકાઈ? સ્વેચ્છાએ વર્તવાનું વરદાન આપીને ફરી તમે ડગમગ્યા.
5.105.4
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे ।
आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया ॥ ५.१०५.४ ॥
સર્વ પ્રાણીઓના સ્વભાવથી, સર્વભૂતેશ્વર ધાતાએ મારો આહાર નિયત કર્યો છે; તો તમે શા માટે તેને રોકો છો?
5.105.5
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे ।
अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान् ॥ ५.१०५.५ ॥
આ મહાનાગને મેં વર્યો છે, અને મારો કરાર પણ સ્થાપિત થયો છે. હે દેવ! એનાથી અને મારાથી મારી મહાન સંતતિનું પોષણ કરવાનું છે.
5.105.6
एतस्मिंस्तु तथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे ।
क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम् ॥ ५.१०५.६ ॥
પણ આ સ્થિતિમાં હું બીજા કોઈને હણવા ઉત્સાહી નથી. હે દેવરાજ! તમે સ્વેચ્છાએ જેમ ઇચ્છો તેમ રમો છો.
5.105.7
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम ।
ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव ॥ ५.१०५.७ ॥
હું મારા પ્રાણ ત્યજી દઈશ, અને મારો પરિવાર પણ, તથા મારા ઘરના જે સેવકો છે. હે વાસવ, પ્રસન્ન થાઓ.
5.105.8
श्रुत्वा सुपर्णवचनं सुमुखो दुर्मुखस्तदा ।
त्यक्त्वा रूपं विवर्णस्तु सर्परूपधरोऽभवत् ।
गत्वा विष्णुसमीपं तु पादपीठं समाश्लिषत् ॥ ५.१०५.८ ॥
ગરુડનાં વચન સાંભળીને સુમુખ અને દુર્મુખ ત્યારે પોતાનું રૂપ છોડીને, ફિક્કા પડીને સર્પરૂપ ધારણ કરી ગયા. વિષ્ણુની સમીપે જઈને તેમણે તેમના પાદપીઠને આલિંગન આપ્યું.
5.105.9
न मत्कृतं वैनतेय न मां क्रोद्धुं त्वमर्हसि ।
दत्ताभयः स सुमुखो विष्णुना प्रभविष्णुना ।
श्रत्वा पुरन्दरेणोक्तमुवाच विनतासुतः ॥ ५.१०५.९ ॥
હે વૈનતેય, આ મારા દ્વારા કરાયું નથી; તારે મારા પર ક્રોધ ન કરવો જોઈએ. શક્તિશાળી વિષ્ણુએ સુમુખને અભય આપ્યું છે. પુરંદરનું કથન સાંભળીને વિનતાપુત્ર બોલ્યો.
5.105.10
एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन् ।
त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः ॥ ५.१०५.१० ॥
આ પણ હું ફરીથી મેળવવા યોગ્ય છું, હે બલવૃત્રહંતા. ત્રણે લોકનો ઈશ્વર હોવા છતાં હું બીજાનો સેવક બની ગયો છું.
5.105.11
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम ।
त्रैलोक्यराजराज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम् ॥ ५.१०५.११ ॥
હે દેવેશ, તમે હો ત્યારે વિષ્ણુ મારું કારણ નથી. હે વાસવ, ત્રણે લોકનું રાજ્ય તમારામાં જ શાશ્વત છે.
5.105.12
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता ।
अहमत्युत्सहे लोकान्समन्ताद्वोढुमोजसा ॥ ५.१०५.१२ ॥
મારી માતા પણ દક્ષની પુત્રી છે; પિતા કશ્યપ છે. હું મારા બળથી ચારે બાજુથી લોકોને ધારણ કરવા સમર્થ છું.
5.105.13
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम् ।
मयाऽपि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे ॥ ५.१०५.१३ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને અસહ્ય, મારું બળ પણ વિશાળ છે. દૈત્યો સાથેના યુદ્ધમાં મેં પણ અતિ મહાન કર્મ કર્યું છે.
5.105.14
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः ।
प्रस्रुतः कालकाक्षश्च मयाऽपि दितिजा हताः ॥ ५.१०५.१४ ॥
શ્રુતશ્રી, શ્રુતસેન, વિવસ્વાન, રોચનામુખ, પ્રસ્રુત અને કાલકાક્ષ — દિતિના આ પુત્રો મારા વડે પણ હણાયા.
5.105.15
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम् ।
वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे ॥ ५.१०५.१५ ॥
હું ધ્વજસ્થાને રહીને યત્નપૂર્વક સેવા કરું છું અને તારા નાના ભાઈને પણ વહન કરું છું; તેથી તું મારું અપમાન કરે છે.
5.105.16
कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योस्ति बलवत्तरः ।
मया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवं ॥ ५.१०५.१६ ॥
મારા સિવાય ભાર ઉપાડવા સમર્થ બીજો કોણ છે? મારા કરતાં બળવાન બીજો કોણ છે, જે હું શ્રેષ્ઠ હોવા છતાં આને બાંધવો સહિત વહન કરું છું?
5.105.17
अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः ।
तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव ॥ ५.१०५.१७ ॥
હે વાસવ, તેં મારી અવગણના કરીને મને ભોજનથી દૂર કર્યો. તેથી તારા થકી અને આના થકી મારું ગૌરવ નષ્ટ થયું.
5.105.18
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः ।
त्वमेषां किल सर्वेषां बलेन बलवत्तरः ॥ ५.१०५.१८ ॥
અદિતિથી જન્મેલા, બળ અને પરાક્રમથી યુક્ત આ સૌમાં તું જ બળમાં સૌથી વધુ બળવાન છે.
5.105.19
सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः ।
विमृश त्वं शनैस्तात कोऽन्वत्र बलवानिति ॥ ५.१०५.१९ ॥
હું થાક્યા વિના એક પાંખના ભાગથી તને વહન કરી શકું છું. પ્રિય, અહીં કોણ બળવાન છે તે ધીમે ધીમે વિચાર.
5.105.20
स तस्य वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम् ।
अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत् ॥ ५.१०५.२० ॥
પક્ષીના તે ભયંકર પરિણામવાળા વચનો સાંભળીને, અક્ષોભ્યને પણ ક્ષુબ્ધ કરતા રથચક્રધારીએ તાર્ક્ષ્યને કહ્યું.
5.105.21
गरुत्मन्मन्यसेत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम् ।
अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज ॥ ५.१०५.२१ ॥
હે ગરુડ, તું પોતાને બળવાન માને છે, પણ તું અત્યંત નિર્બળ છે. હે અંડજ, અમારી સામે પોતાની પ્રશંસા કરવી બસ છે.
5.105.22
त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणे ।
अहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये ॥ ५.१०५.२२ ॥
ત્રણેય લોક પણ મારા શરીરને ધારણ કરવા સંપૂર્ણપણે અસમર્થ છે. હું જાતે જ મને વહન કરું છું અને તને પણ ધારણ કરું છું.
5.105.23
न त्वं वहसि मां दोर्भ्यां मोघं तव विकत्थनम् ।
इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह।
यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम् ॥ ५.१०५.२३ ॥
તું તારા બે હાથોથી મને વહન કરી શકે તેમ નથી; તારી બડાઈ વ્યર્થ છે. પહેલાં મારો આ એક હાથ, ડાબો કે જમણો, વહન કરીને બતાવ. જો તું આને પણ ધારણ કરી શકે તો તારી બડાઈ સફળ થાય.
5.105.24
इत्युक्त्वा भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत् ।
आरोपितं समुद्वोढुं भारं तं नाशकद्बलात् ।
निपपात स भारार्तो विहलो नष्टचेतनः ॥ ५.१०५.२४ ॥
આમ કહીને ભગવાને તેના ખભા પર પોતાનો હાથ મૂક્યો. તેના પર મુકાયેલો એ ભાર તે બળથી વહન કરી શક્યો નહીં. ભારથી પીડિત, વિહ્વળ અને ચેતનાહીન થઈને તે પડી ગયો.
5.105.25
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह ।
एकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत ॥ ५.१०५.२५ ॥
પર્વતો સહિત સમગ્ર પૃથ્વીનો જેટલો ભાર છે, તેટલો ભાર તેણે પોતાની એક દેહશાખાનો માન્યો.
5.105.26
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः ।
ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः ॥ ५.१०५.२६ ॥
પણ તે અતિ બળવાને તેને પોતાના બળથી પીડયો નહિ; તેથી અચ્યુતે તેનું જીવન નષ્ટ કર્યું નહિ.
5.105.27
व्यात्तास्यः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः ।
मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः ॥ ५.१०५.२७ ॥
મોં ખોલેલું, શરીર ઢીલું પડેલું, બેભાન અને વ્યાકુળ એ પક્ષી ભારે બોજથી પીડાઈને ત્યારે પીંછાં ખેરવવા લાગ્યું.
5.105.28
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः ।
विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत् ॥ ५.१०५.२८ ॥
વિનતાના એ પુત્ર પક્ષીએ વિષ્ણુને માથું નમાવી પ્રણામ કર્યા, અને બેભાન, વ્યાકુળ અને દીન થઈને કેટલાક શબ્દો કહ્યા.
5.105.29
भगवँल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता ।
भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टोऽस्मि महीतले ॥ ५.१०५.२९ ॥
હે ભગવન્! લોકના સારરૂપ, તેજસ્વી શરીરવાળા આપના બાહુએ સ્વેચ્છાએ છોડાતાં હું પૃથ્વી પર કચડાઈ ગયો છું.
5.105.30
क्षन्तुमर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः ।
बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः ॥ ५.१०५.३० ॥
હે દેવ! વ્યાકુળ, અલ્પબુદ્ધિ, બળના દાહથી બળેલા, ધ્વજ પર વસતા મને આપ ક્ષમા કરવા યોગ્ય છો.
5.105.31
न हि ज्ञातं बलं देव मया ते परम विभो ।
तेन मन्याम्यहं वीर्यमात्मनो न समं परैः ॥ ५.१०५.३१ ॥
હે દેવ, હે વિભો, તમારું પરમ બળ મેં જાણ્યું નહોતું. તેથી હું માનું છું કે મારું પરાક્રમ બીજાઓ સમાન નથી.
5.105.32
ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतः ।
मैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनमुवाच ह ॥ ५.१०५.३२ ॥
ત્યારે ભગવાને ગરુડ પર કૃપા કરી. સ્નેહથી તેમને કહ્યું, "ફરી આવું ન કહેજે."
5.105.33
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सुमुखं गरुडोरसि ।
ततः प्रभृति राजेन्द्र सहसर्पेण वर्तते ॥ ५.१०५.३३ ॥
પગના અંગૂઠાથી સુમુખને ગરુડની છાતી પર ફેંક્યો. હે રાજેન્દ્ર, ત્યારથી તે સર્પ સાથે રહે છે.
5.105.34
एवं विष्णुबलाक्रान्तो गर्वनाशमुपागतः ।
गरुडो बलवान्राजन्वैनतेयो महायशाः ॥ ५.१०५.३४ ॥
આ રીતે વિષ્ણુના બળથી દબાયેલા ગરુડનો ગર્વ નાશ પામ્યો. હે રાજન, બળવાન અને મહાયશસ્વી વૈનતેય ગરુડ.
5.105.35
तथा त्वमपि गान्धारे यावत्पाण्डुसुतान्रणे ।
नासादयसि तान्वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक ॥ ५.१०५.३५ ॥
એવી જ રીતે તું પણ, હે ગાંધારી-પુત્ર, પાંડુના તે વીર પુત્રોને યુદ્ધમાં જ્યાં સુધી મળતો નથી ત્યાં સુધી જ જીવે છે, પુત્ર.
5.105.36
भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलः ।
धनञ्जयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे ॥ ५.१०५.३६ ॥
પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબળવાન વાયુપુત્ર ભીમ અને ઇન્દ્રપુત્ર ધનંજય યુદ્ધમાં કોઈને પણ ન મારે.
5.105.37
विष्णुर्वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौ ।
एते देवास्त्वया केन हेतुना वीक्षितुं क्षमाः ॥ ५.१०५.३७ ॥
વિષ્ણુ, વાયુ અને શક્ર, ધર્મ તથા બંને અશ્વિનીકુમારો — આ દેવોને તું કયા કારણે જોવા સમર્થ છે?
5.105.38
तदलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मज ।
वासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुमर्हसि ॥ ५.१०५.३८ ॥
તેથી, હે રાજકુમાર, વેરથી તારે બસ છે; શાંતિ પામ. વાસુદેવના ઉપાયથી તારા કુળની રક્ષા કરવી તને યોગ્ય છે.
5.105.39
प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य नारदोऽयं महातपाः ।
माहात्म्यस्य तदा विष्णोः सोऽयं चक्रगदाधरः ॥ ५.१०५.३९ ॥
આ મહાતપસ્વી નારદ સૌના પ્રત્યક્ષ સાક્ષી છે. તે સમયે વિષ્ણુના માહાત્મ્યના સાક્ષી તેઓ જ હતા, જેઓ ચક્ર અને ગદા ધારણ કરે છે.
5.105.40
दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निश्वसन्भृकुटीमुखः ।
राधेयमभिसंप्रेक्ष्य जहास स्वनवत्तदा ॥ ५.१०५.४० ॥
પરંતુ દુર્યોધને તે સાંભળીને, ભ્રમર ચડાવીને, નિસાસો નાખતાં, રાધેય કર્ણ સામે જોઈને ત્યારે મોટેથી હસ્યો.
5.105.41
कदर्थीकृत्य तद्वाक्यमृषेः कण्वस्य दुर्मतिः ।
ऊरुं गजकराकारं ताडयन्निदमब्रवीत् ॥ ५.१०५.४१ ॥
ઋષિ કણ્વના તે વચનોનો અનાદર કરીને, તે દુર્બુદ્ધિ હાથીની સૂંઢ જેવી પોતાની જાંઘ પર થપ્પડ મારતાં આ બોલ્યો.
5.105.42
यथैवेश्वरसृष्टोऽस्मि यद्भावि या च मे गतिः ।
तथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति ॥ ५.१०५.४२ ॥
હું ઈશ્વર દ્વારા રચાયેલો છું, જે થવાનું છે અને જે મારી ગતિ છે, તે પ્રમાણે જ હે મહર્ષિ, હું વર્તુ છું; આ પ્રલાપ શું કરશે?
5.105.43
ततः कण्वोऽब्रवीत्क्रुद्धो दुर्योधनमपण्डितम् ।
यस्मादूकं ताडयसि ऊरौ मृत्युर्भविष्यति ॥ ५.१०५.४३ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થઈને કણ્વે અજ્ઞાની દુર્યોધનને કહ્યું, "તું તારી જાંઘ પર પ્રહાર કરે છે, તેથી જાંઘ જ તારું મૃત્યુ બનશે."