महाभारत · अध्याय 5.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.105.1
गरुडस्तत्र शुश्राव यथावृत्तं महाबलः ।
आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत ॥ ५.१०५.१ ॥
तेथे महाबल गरुडाने घडलेली गोष्ट जशीच्या तशी ऐकली — इंद्राने नागाला आयुष्य दिले, हे भारता.
5.105.2
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः ।
सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत् ॥ ५.१०५.२ ॥
प्रचंड पंखांच्या वाऱ्याने त्रिभुवन रोखून, अत्यंत क्रुद्ध झालेला सुपर्ण (गरुड) वासवाकडे धावून गेला.
5.105.3
भगवन्किमवज्ञानाद्वृत्तिः प्रतिहता मम ।
कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि ॥ ५.१०५.३ ॥
हे भगवन्! अवज्ञेमुळे माझी उपजीविका का अडवली? स्वेच्छेने वागण्याचा वर देऊन पुन्हा तू डगमगलास.
5.105.4
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे ।
आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया ॥ ५.१०५.४ ॥
सर्व प्राण्यांच्या स्वभावानुसार, सर्वभूतेश्वर धात्याने माझा आहार नेमला आहे; मग तू कशासाठी तो रोखतोस?
5.105.5
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे ।
अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान् ॥ ५.१०५.५ ॥
या महानागाला मी निवडले आहे, आणि माझा करारही स्थापित आहे. हे देवा! याच्याद्वारे आणि माझ्याद्वारे माझी मोठी संतती पोसली पाहिजे.
5.105.6
एतस्मिंस्तु तथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे ।
क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम् ॥ ५.१०५.६ ॥
परंतु अशा स्थितीत मी दुसऱ्याला मारण्यास उत्सुक नाही. हे देवराजा! तू स्वेच्छेने हवे तसे खेळत आहेस.
5.105.7
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम ।
ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव ॥ ५.१०५.७ ॥
मी माझे प्राण त्यागीन, तसेच माझे कुटुंबीय आणि माझ्या घरातील सेवक. हे वासवा, प्रसन्न व्हा.
5.105.8
श्रुत्वा सुपर्णवचनं सुमुखो दुर्मुखस्तदा ।
त्यक्त्वा रूपं विवर्णस्तु सर्परूपधरोऽभवत् ।
गत्वा विष्णुसमीपं तु पादपीठं समाश्लिषत् ॥ ५.१०५.८ ॥
गरुडाचे वचन ऐकून सुमुख आणि दुर्मुख तेव्हा आपले रूप सोडून, फिकट होऊन सर्परूप धारण करते झाले. विष्णूजवळ जाऊन त्यांनी त्यांच्या पादपीठाला मिठी मारली.
5.105.9
न मत्कृतं वैनतेय न मां क्रोद्धुं त्वमर्हसि ।
दत्ताभयः स सुमुखो विष्णुना प्रभविष्णुना ।
श्रत्वा पुरन्दरेणोक्तमुवाच विनतासुतः ॥ ५.१०५.९ ॥
हे वैनतेया, हे माझ्याकडून केले गेले नाही; तू माझ्यावर रागावणे योग्य नाही. सामर्थ्यवान विष्णूने सुमुखाला अभय दिले आहे. पुरंदराचे बोलणे ऐकून विनतापुत्र म्हणाला.
5.105.10
एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन् ।
त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः ॥ ५.१०५.१० ॥
हेही मी पुन्हा मिळवण्यास योग्य आहे, हे बलवृत्रहंता. त्रैलोक्याचा ईश्वर असूनही मी दुसऱ्याचा सेवक झालो आहे.
5.105.11
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम ।
त्रैलोक्यराजराज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम् ॥ ५.१०५.११ ॥
हे देवेशा, तू असताना विष्णू माझे कारण नाही. हे वासवा, त्रैलोक्याचे राजत्व तुझ्यातच शाश्वत आहे.
5.105.12
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता ।
अहमत्युत्सहे लोकान्समन्ताद्वोढुमोजसा ॥ ५.१०५.१२ ॥
माझी आईही दक्षाची कन्या आहे; वडील कश्यप. मी माझ्या सामर्थ्याने सर्व बाजूंनी लोकांना वाहून नेण्यास समर्थ आहे.
5.105.13
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम् ।
मयाऽपि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे ॥ ५.१०५.१३ ॥
सर्व प्राण्यांना असह्य असे माझेही बल विपुल आहे. दैत्यांच्या युद्धात मीही अत्यंत महान कर्म केले आहे.
5.105.14
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः ।
प्रस्रुतः कालकाक्षश्च मयाऽपि दितिजा हताः ॥ ५.१०५.१४ ॥
श्रुतश्री, श्रुतसेन, विवस्वान, रोचनामुख, प्रस्रुत आणि कालकाक्ष हे दितीचे पुत्र माझ्याकडूनही मारले गेले.
5.105.15
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम् ।
वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे ॥ ५.१०५.१५ ॥
मी ध्वजस्थानी राहून यत्नपूर्वक सेवा करतो आणि तुझ्या धाकट्या भावालाही वाहतो; म्हणून तू माझा अपमान करतोस.
5.105.16
कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योस्ति बलवत्तरः ।
मया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवं ॥ ५.१०५.१६ ॥
माझ्याशिवाय भार सहन करण्यास समर्थ कोण आहे? माझ्याहून बलवान कोण आहे, जो मी श्रेष्ठ असून याला बांधवांसह वाहतो?
5.105.17
अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः ।
तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव ॥ ५.१०५.१७ ॥
हे वासवा, तू माझा अवमान करून मला भोजनापासून दूर केलेस. त्यामुळे तुझ्यापासून आणि याच्यापासूनही माझे गौरव नष्ट झाले.
5.105.18
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः ।
त्वमेषां किल सर्वेषां बलेन बलवत्तरः ॥ ५.१०५.१८ ॥
अदितीपासून जन्मलेल्या, बल आणि पराक्रमाने युक्त अशा या सर्वांमध्ये तूच बलाने श्रेष्ठ आहेस.
5.105.19
सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः ।
विमृश त्वं शनैस्तात कोऽन्वत्र बलवानिति ॥ ५.१०५.१९ ॥
मी थकव्याशिवाय एका पंखाच्या भागाने तुला वाहून नेऊ शकतो. प्रिय, येथे कोण बलवान आहे याचा हळूहळू विचार कर.
5.105.20
स तस्य वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम् ।
अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत् ॥ ५.१०५.२० ॥
पक्ष्याचे ते भयंकर परिणाम देणारे शब्द ऐकून, अक्षोभ्याला देखील क्षुब्ध करत रथचक्रधारी तार्क्ष्याला म्हणाला.
5.105.21
गरुत्मन्मन्यसेत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम् ।
अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज ॥ ५.१०५.२१ ॥
हे गरुडा, तू स्वतःला बलवान समजतोस, पण तू अत्यंत दुर्बल आहेस. हे अंडज, आमच्यासमोर स्वतःची स्तुती करणे पुरे.
5.105.22
त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणे ।
अहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये ॥ ५.१०५.२२ ॥
त्रिलोकही माझे शरीर धारण करण्यास पूर्णपणे असमर्थ आहेत. मी स्वतःच स्वतःला वाहतो आणि तुलाही धरतो.
5.105.23
न त्वं वहसि मां दोर्भ्यां मोघं तव विकत्थनम् ।
इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह।
यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम् ॥ ५.१०५.२३ ॥
तू तुझ्या दोन हातांनी मला वाहू शकणार नाहीस; तुझी बढाई व्यर्थ आहे. आधी माझा हा एक हात, डावा किंवा उजवा, वाहून दाखव. जर तू हाही धरू शकलास तर तुझी बढाई सफल होईल.
5.105.24
इत्युक्त्वा भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत् ।
आरोपितं समुद्वोढुं भारं तं नाशकद्बलात् ।
निपपात स भारार्तो विहलो नष्टचेतनः ॥ ५.१०५.२४ ॥
असे म्हणून भगवंतांनी त्याच्या खांद्यावर आपला हात ठेवला. त्याच्यावर ठेवलेला तो भार बळाने वाहून नेण्यास तो असमर्थ ठरला. भाराने पीडित, व्याकूळ आणि चेतनाहीन होऊन तो खाली कोसळला.
5.105.25
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह ।
एकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत ॥ ५.१०५.२५ ॥
पर्वतांसह संपूर्ण पृथ्वीचा जितका भार आहे, तितका भार त्याने आपल्या एका देहशाखेचा समजला.
5.105.26
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः ।
ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः ॥ ५.१०५.२६ ॥
पण त्या अति बलवान् देवाने त्याला आपल्या बलाने पीडा दिली नाही; म्हणून अच्युताने त्याचे जीवित नष्ट केले नाही.
5.105.27
व्यात्तास्यः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः ।
मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः ॥ ५.१०५.२७ ॥
तोंड उघडे, देह गळून गेलेला, भानहरपलेला व व्याकूळ झालेला तो पक्षी जड ओझ्याने पीडित होऊन तेव्हा पिसे टाकू लागला.
5.105.28
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः ।
विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत् ॥ ५.१०५.२८ ॥
विनतेचा तो पुत्र पक्षी विष्णूला मस्तक नमवून प्रणाम करून, भानहरपलेला, व्याकूळ व दीन होऊन काही शब्द बोलला.
5.105.29
भगवँल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता ।
भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टोऽस्मि महीतले ॥ ५.१०५.२९ ॥
हे भगवन्! लोकांचे सार असलेल्या, तेजस्वी देहाच्या आपल्या बाहूने स्वेच्छेने सोडल्यावर मी पृथ्वीतलावर चिरडला गेलो आहे.
5.105.30
क्षन्तुमर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः ।
बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः ॥ ५.१०५.३० ॥
हे देवा! व्याकूळ, अल्पबुद्धी, बलाच्या दाहाने भाजलेल्या, ध्वजावर राहणाऱ्या माझ्यावर आपण क्षमा करावी.
5.105.31
न हि ज्ञातं बलं देव मया ते परम विभो ।
तेन मन्याम्यहं वीर्यमात्मनो न समं परैः ॥ ५.१०५.३१ ॥
हे देवा, हे विभो, तुमचे परम बल मला माहीत नव्हते. म्हणून माझे पराक्रम इतरांच्या बरोबरीचे नाही असे मला वाटते.
5.105.32
ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतः ।
मैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनमुवाच ह ॥ ५.१०५.३२ ॥
तेव्हा भगवंतांनी गरुडावर कृपा केली. स्नेहाने त्याला म्हणाले, "असे पुन्हा म्हणू नकोस."
5.105.33
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सुमुखं गरुडोरसि ।
ततः प्रभृति राजेन्द्र सहसर्पेण वर्तते ॥ ५.१०५.३३ ॥
पायाच्या अंगठ्याने सुमुखाला गरुडाच्या छातीवर फेकले. हे राजेंद्रा, तेव्हापासून तो सर्पासह राहतो.
5.105.34
एवं विष्णुबलाक्रान्तो गर्वनाशमुपागतः ।
गरुडो बलवान्राजन्वैनतेयो महायशाः ॥ ५.१०५.३४ ॥
अशा प्रकारे विष्णूच्या बळाने दबलेल्या गरुडाचा गर्व नष्ट झाला. हे राजा, बलवान आणि महायशस्वी वैनतेय गरुडाचा.
5.105.35
तथा त्वमपि गान्धारे यावत्पाण्डुसुतान्रणे ।
नासादयसि तान्वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक ॥ ५.१०५.३५ ॥
त्याचप्रमाणे हे गांधारीपुत्रा, तूही पांडूच्या त्या वीर पुत्रांना युद्धात जोपर्यंत भेटत नाहीस तोपर्यंतच जिवंत आहेस, पुत्रा.
5.105.36
भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलः ।
धनञ्जयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे ॥ ५.१०५.३६ ॥
प्रहार करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, महाबली वायुपुत्र भीम आणि इंद्रपुत्र धनंजय युद्धात कोणालाही मारू नयेत.
5.105.37
विष्णुर्वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौ ।
एते देवास्त्वया केन हेतुना वीक्षितुं क्षमाः ॥ ५.१०५.३७ ॥
विष्णू, वायू आणि शक्र, धर्म तसेच दोन अश्विनीकुमार — हे देव कोणत्या कारणाने तुला दिसू शकतात?
5.105.38
तदलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मज ।
वासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुमर्हसि ॥ ५.१०५.३८ ॥
म्हणून, हे राजपुत्रा, वैराने तुझे काम पुरे; शांती प्राप्त कर. वासुदेवाच्या उपायाने तुझ्या कुलाचे रक्षण करणे तुला योग्य आहे.
5.105.39
प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य नारदोऽयं महातपाः ।
माहात्म्यस्य तदा विष्णोः सोऽयं चक्रगदाधरः ॥ ५.१०५.३९ ॥
हे महातपस्वी नारद सर्वांचे प्रत्यक्ष साक्षी आहेत. त्या वेळी विष्णूच्या महिम्याचे साक्षी तेच होते, जे चक्र आणि गदा धारण करतात.
5.105.40
दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निश्वसन्भृकुटीमुखः ।
राधेयमभिसंप्रेक्ष्य जहास स्वनवत्तदा ॥ ५.१०५.४० ॥
पण दुर्योधनाने ते ऐकून, भुवया आक्रसून, निःश्वास टाकत, राधेय कर्णाकडे पाहून तेव्हा जोरात हसला.
5.105.41
कदर्थीकृत्य तद्वाक्यमृषेः कण्वस्य दुर्मतिः ।
ऊरुं गजकराकारं ताडयन्निदमब्रवीत् ॥ ५.१०५.४१ ॥
ऋषी कण्वाच्या त्या वचनांचा अनादर करून, तो दुर्बुद्धी हत्तीच्या सोंडेसारख्या आपल्या मांडीवर थापटत हे म्हणाला.
5.105.42
यथैवेश्वरसृष्टोऽस्मि यद्भावि या च मे गतिः ।
तथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति ॥ ५.१०५.४२ ॥
मी ईश्वराने निर्माण केलेला आहे, जे होणार आहे आणि जी माझी गती आहे, त्याप्रमाणेच हे महर्षे, मी वागतो; ही बडबड काय करील?
5.105.43
ततः कण्वोऽब्रवीत्क्रुद्धो दुर्योधनमपण्डितम् ।
यस्मादूकं ताडयसि ऊरौ मृत्युर्भविष्यति ॥ ५.१०५.४३ ॥
तेव्हा संतप्त होऊन कण्व अपंडित दुर्योधनाला म्हणाले, "तू आपल्या मांडीवर प्रहार करतोस, म्हणून तुझी मांडीच तुझा मृत्यू ठरेल."