महाभारत · अध्याय 5.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.106.1
अनर्थे जातिनिर्बन्धं परार्थे लोभमोहितम् ।
अनार्यकेष्वभिरतं मरणे कृतनिश्चयम् ॥ ५.१०६.१ ॥
अनर्थात जातीचा हट्ट धरणारा, दुसऱ्यांसाठी लोभाने मोहित झालेला, अनार्यांमध्ये रमणारा, मरणाचा निश्चय केलेला.
5.106.2
ज्ञातीनां दुःखकर्तारं बन्धूनां शोकवर्धनम् ।
सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम् ॥ ५.१०६.२ ॥
नातेवाईकांना दुःख देणारा, बांधवांचा शोक वाढवणारा, मित्रांना क्लेश देणारा, शत्रूंचा हर्ष वाढवणारा.
5.106.3
कथं नैनं विमार्गस्थं वारयन्तीह बान्धवाः ।
सौहृदाद्वा सुहृत्स्निग्धो भगवान्वा पितामहः ॥ ५.१०६.३ ॥
चुकीच्या मार्गावर उभ्या असलेल्या याला येथे बांधव का रोखत नाहीत? किंवा स्नेहाने प्रेम करणारे भगवान पितामह का रोखत नाहीत?
5.106.4
उक्तं भगवता वाक्यमुक्तं भीष्मेण यत्क्षमम् ।
उक्तं बहुविधं चैव नारदेनापि तच्छृणु ॥ ५.१०६.४ ॥
भगवानांनी जे योग्य वचन सांगितले, भीष्मांनी जे सांगितले, आणि नारदांनीही अनेक प्रकारे जे सांगितले — ते ऐका.
5.106.5
दुर्लभो वै सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत् ।
तिष्ठते हि सुह्यद्यत्र न बन्धुस्तत्र तिष्ठते ॥ ५.१०६.५ ॥
ऐकणारा मित्र दुर्लभ आहे, आणि हितकारी मित्रही दुर्लभ आहे. जिथे मित्र राहतो तिथे बांधव राहत नाही.
5.106.6
श्रोतव्यमपि पश्यापि सुहृदां कुरुनन्दन ।
न कर्तव्यश्च निर्बन्धो निर्बन्धो हि सुदारुणः ॥ ५.१०६.६ ॥
हे कुरुनंदना, मित्रांचे बोलणे ऐकावे आणि त्याचा विचारही करावा. हट्ट करू नये, कारण हट्ट अत्यंत भयंकर आहे.
5.106.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथा निर्बन्धतः प्राप्तो गालवेन पराजयः ॥ ५.१०६.७ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास उदाहरण म्हणून सांगतात, जसा हट्टामुळे गालवाचा पराभव झाला.
5.106.8
विश्वामित्रं तपस्यन्तं धर्मो जिज्ञासया पुरा ।
अभ्यगच्छत्स्वयं भूत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ ५.१०६.८ ॥
पूर्वी धर्म जिज्ञासेने तपश्चर्या करणाऱ्या विश्वामित्राकडे भगवान ऋषी वसिष्ठाचे रूप घेऊन स्वतः आला.
5.106.9
सप्तर्षीणामन्यतमं वेषमास्थाय भारत ।
बभुक्षुः क्षुधितो राजन्नाश्रमं कौशिकस्य तु ॥ ५.१०६.९ ॥
हे भारता, सप्तर्षींपैकी एकाचे रूप घेऊन, भुकेलेला, हे राजा, कौशिकाच्या आश्रमात जेवण इच्छिण्यासाठी आला.
5.106.10
विश्वामित्रोऽथ संभ्रान्तः श्रपयामास वै चरुम् ।
परमान्नस्य यत्नेन न च तं प्रत्यपालयत् ॥ ५.१०६.१० ॥
मग विश्वामित्र घाबरून चरू शिजवू लागला; उत्तम अन्न यत्नाने शिजवत असतानाही त्याच्याकडे लक्ष दिले नाही.
5.106.11
अन्नं तेन यदा भुक्तमन्यैर्दत्तं तपस्विभिः ।
अथ गृह्णान्नमत्युष्णं विश्वामित्रोऽप्युपागमत् ॥ ५.१०६.११ ॥
त्याने इतर तपस्व्यांनी दिलेले अन्न खाल्ल्यावर, अतिउष्ण अन्न घेऊन विश्वामित्रही आला.
5.106.12
भुक्तं मे तिष्ठ तावत्त्वमित्युक्त्वा भगवान्ययौ ।
विश्वामित्रस्ततो राजन्स्थित एव महाद्युतिः ॥ ५.१०६.१२ ॥
'मी जेवलो आहे; तू आता थांब' असे सांगून भगवान निघून गेला. राजा, तेव्हा महातेजस्वी विश्वामित्र तेथेच उभा राहिला.
5.106.13
भक्तं प्रगृह्य मूर्ध्ना वै बाहुभ्यां संशितव्रतः ।
स्थितः स्थाणुरिवाभ्याशे निश्चेष्टो मारुताशनः ॥ ५.१०६.१३ ॥
अन्न डोक्यावर दोन्ही बाहूंनी धरून, दृढव्रती, जवळ खांबाप्रमाणे स्थिर उभा राहिला; निश्चल, वायू भक्षण करीत.
5.106.14
तस्य शुश्रूषणे यत्नमकरोद्गालवो मुनिः ।
गौरवाद्बहुमानाच्च हार्देन प्रियकाम्यया ॥ ५.१०६.१४ ॥
त्याच्या सेवेत गालव मुनीने प्रयत्न केला; आदर आणि मोठ्या मानाने, स्नेहाने आणि त्याला संतुष्ट करण्याच्या इच्छेने.
5.106.15
अथ वर्षशते पूर्णे धर्मः पुनरुपागमत् ।
वासिष्ठं वेषमास्थाय कौशिकं भोजनेप्सया ॥ ५.१०६.१५ ॥
मग शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर धर्म पुन्हा आला; वसिष्ठाचे रूप धारण करून, भोजनाच्या इच्छेने कौशिकाकडे.
5.106.16
स दृष्ट्वा शिरसा भक्तं ध्रियमाणं महर्षिणा ।
तिष्ठता वायुभक्षेण विश्वामित्रेण धीमता ॥ ५.१०६.१६ ॥
महर्षीने डोक्यावर धरलेले अन्न त्याने पाहिले; उभा राहिलेल्या, वायू भक्षण करणाऱ्या, बुद्धिमान विश्वामित्राने धरलेले.
5.106.17
प्रतिगृह्य ततो धर्मस्तथैवोष्णं तथा नवम् ।
भुक्त्वा प्रीतोस्मि विप्रर्षे तमुक्त्वा स मुनिर्गतः ॥ ५.१०६.१७ ॥
मग धर्माने ते गरम आणि ताजे स्वीकारून खाल्ले, "हे विप्रर्षी, मी प्रसन्न आहे" असे म्हणून तो मुनी निघून गेला.
5.106.18
क्षत्रभावादपगतो ब्राह्मणत्वमुपागतः ।
धर्मस्य वचनात्प्रीतो विश्वामित्रस्तथाऽभवत् ॥ ५.१०६.१८ ॥
क्षत्रियभावापासून तो दूर झाला आणि ब्राह्मणत्व पावला; धर्माच्या वचनाने प्रसन्न होऊन विश्वामित्र तसाच झाला.
5.106.19
विश्वामित्रस्तु शिष्यस्य गालवस्य तपस्विनः ।
शुश्रूषया च भक्त्या च प्रीतिमानित्युवाच ह ॥ ५.१०६.१९ ॥
तपस्वी शिष्य गालवाच्या सेवेने आणि भक्तीने प्रसन्न झालेला विश्वामित्र असे म्हणाला.
5.106.20
अनुज्ञातो मया वत्स यथेष्टं गच्छ गवालव ।
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गालवो मुनिसत्तमम् ॥ ५.१०६.२० ॥
"वत्सा, माझ्या अनुमतीने तुला हवे तसे जा, गवालवा." असे सांगितल्यावर गालव त्या मुनिश्रेष्ठाला असे म्हणाला.
5.106.21
प्रीतो मधुरया वाचा विश्वामित्रं महाद्युतिम् ।
दक्षिणाः काः प्रयच्छामि भवते गुरुकर्मणि ॥ ५.१०६.२१ ॥
मधुर वाणीने प्रसन्न झालेला गालव तेजस्वी विश्वामित्राला म्हणाला, "गुरुकर्मासाठी तुम्हाला कोणती दक्षिणा देऊ?"
5.106.22
दक्षिणाभिरुपेतं हि कर्म सिद्ध्यति मानद ।
दक्षिणानां हि दाता वै अपवर्गेण युज्यते ॥ ५.१०६.२२ ॥
हे मानदा, दक्षिणेसह केलेले कर्म निश्चितच सिद्ध होते; दक्षिणा देणारा निश्चितच मोक्षाशी युक्त होतो.
5.106.23
स्वर्गे क्रतुफलं तद्धि दक्षिणा शान्तिरुच्यते ।
किमाहरामि गुर्वर्थं ब्रवीतु भगवानिति ॥ ५.१०६.२३ ॥
ते स्वर्गातील यज्ञफल आहे; दक्षिणेला शांती म्हटले जाते. गुरुसाठी मी काय आणू? भगवंतांनीच सांगावे.
5.106.24
स जानानस्तु भगवान्खिन्नं शुश्रूषणेन वै ।
विश्वामित्रस्तमसकृद्गच्छ गच्छेत्यचोदयत् ॥ ५.१०६.२४ ॥
भगवान विश्वामित्र सेवेने थकलेला आहे हे जाणूनही वारंवार "जा, जा" असे म्हणत त्याला प्रेरित करत राहिला.
5.106.25
असकृद्गच्छगच्छेति विश्वामित्रेण भाषितः ।
किं ददानीति बहुशो गालवः प्रत्यभाषत ॥ ५.१०६.२५ ॥
विश्वामित्र वारंवार म्हणाला, 'जा, जा'. तेव्हा गालव वारंवार उत्तरला, 'मी काय देऊ?'
5.106.26
निर्बन्धतस्तु बहुशो गालवस्य तपस्विनः ।
किंचिदागतसंरम्भो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ॥ ५.१०६.२६ ॥
गालव तपस्व्याच्या वारंवार आग्रहामुळे विश्वामित्र किंचित संतप्त होऊन हे म्हणाला.
5.106.27
एकतःश्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् ।
अष्टौ शतानि मे देहि गच्छ गालव मा चिरम् ॥ ५.१०६.२७ ॥
'गालवा, चंद्रासारखे तेजस्वी, एका बाजूला काळे कान असलेले आठशे घोडे मला दे. विलंब न करता जा.'