ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.106.1
अनर्थे जातिनिर्बन्धं परार्थे लोभमोहितम् ।
अनार्यकेष्वभिरतं मरणे कृतनिश्चयम् ॥ ५.१०६.१ ॥
ਅਨਰਥ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਲੋਭ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ, ਅਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ, ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ।
5.106.2
ज्ञातीनां दुःखकर्तारं बन्धूनां शोकवर्धनम् ।
सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम् ॥ ५.१०६.२ ॥
ਜਾਤੀ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਹਰਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ।
5.106.3
कथं नैनं विमार्गस्थं वारयन्तीह बान्धवाः ।
सौहृदाद्वा सुहृत्स्निग्धो भगवान्वा पितामहः ॥ ५.१०६.३ ॥
ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੰਧੂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੇ? ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੇ?
5.106.4
उक्तं भगवता वाक्यमुक्तं भीष्मेण यत्क्षमम् ।
उक्तं बहुविधं चैव नारदेनापि तच्छृणु ॥ ५.१०६.४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਜੋ ਯੋਗ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕਿਹਾ — ਉਹ ਸੁਣੋ।
5.106.5
दुर्लभो वै सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत् ।
तिष्ठते हि सुह्यद्यत्र न बन्धुस्तत्र तिष्ठते ॥ ५.१०६.५ ॥
ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੰਧੂ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ।
5.106.6
श्रोतव्यमपि पश्यापि सुहृदां कुरुनन्दन ।
न कर्तव्यश्च निर्बन्धो निर्बन्धो हि सुदारुणः ॥ ५.१०६.६ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਠ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਠ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
5.106.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथा निर्बन्धतः प्राप्तो गालवेन पराजयः ॥ ५.१०६.७ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਠ ਕਾਰਨ ਗਾਲਵ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ।
5.106.8
विश्वामित्रं तपस्यन्तं धर्मो जिज्ञासया पुरा ।
अभ्यगच्छत्स्वयं भूत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ ५.१०६.८ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਕੋਲ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੁਦ ਆਇਆ।
5.106.9
सप्तर्षीणामन्यतमं वेषमास्थाय भारत ।
बभुक्षुः क्षुधितो राजन्नाश्रमं कौशिकस्य तु ॥ ५.१०६.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਇਆ।
5.106.10
विश्वामित्रोऽथ संभ्रान्तः श्रपयामास वै चरुम् ।
परमान्नस्य यत्नेन न च तं प्रत्यपालयत् ॥ ५.१०६.१० ॥
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਘਬਰਾ ਕੇ ਚਰੂ ਪਕਵਾਉਣ ਲੱਗਾ; ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਕਾਉਂਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ।
5.106.11
अन्नं तेन यदा भुक्तमन्यैर्दत्तं तपस्विभिः ।
अथ गृह्णान्नमत्युष्णं विश्वामित्रोऽप्युपागमत् ॥ ५.१०६.११ ॥
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅੰਨ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਦ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਅੰਨ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਵੀ ਆਇਆ।
5.106.12
भुक्तं मे तिष्ठ तावत्त्वमित्युक्त्वा भगवान्ययौ ।
विश्वामित्रस्ततो राजन्स्थित एव महाद्युतिः ॥ ५.१०६.१२ ॥
'ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੁਣ ਠਹਿਰ ਜਾ' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
5.106.13
भक्तं प्रगृह्य मूर्ध्ना वै बाहुभ्यां संशितव्रतः ।
स्थितः स्थाणुरिवाभ्याशे निश्चेष्टो मारुताशनः ॥ ५.१०६.१३ ॥
ਭੋਜਨ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; ਬੇਹਰਕਤ, ਹਵਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ।
5.106.14
तस्य शुश्रूषणे यत्नमकरोद्गालवो मुनिः ।
गौरवाद्बहुमानाच्च हार्देन प्रियकाम्यया ॥ ५.१०६.१४ ॥
ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ; ਆਦਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਣ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
5.106.15
अथ वर्षशते पूर्णे धर्मः पुनरुपागमत् ।
वासिष्ठं वेषमास्थाय कौशिकं भोजनेप्सया ॥ ५.१०६.१५ ॥
ਫਿਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਧਰਮ ਫਿਰ ਆਇਆ; ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੋਲ।
5.106.16
स दृष्ट्वा शिरसा भक्तं ध्रियमाणं महर्षिणा ।
तिष्ठता वायुभक्षेण विश्वामित्रेण धीमता ॥ ५.१०६.१६ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਖੜ੍ਹੇ, ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ।
5.106.17
प्रतिगृह्य ततो धर्मस्तथैवोष्णं तथा नवम् ।
भुक्त्वा प्रीतोस्मि विप्रर्षे तमुक्त्वा स मुनिर्गतः ॥ ५.१०६.१७ ॥
ਫਿਰ ਧਰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ"; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
5.106.18
क्षत्रभावादपगतो ब्राह्मणत्वमुपागतः ।
धर्मस्य वचनात्प्रीतो विश्वामित्रस्तथाऽभवत् ॥ ५.१०६.१८ ॥
ਖੱਤਰੀ ਭਾਵ ਤੋਂ ਉਹ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤ੍ਵ ਪਾ ਲਿਆ; ਧਰਮ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।
5.106.19
विश्वामित्रस्तु शिष्यस्य गालवस्य तपस्विनः ।
शुश्रूषया च भक्त्या च प्रीतिमानित्युवाच ह ॥ ५.१०६.१९ ॥
ਤਪਸਵੀ ਚੇਲੇ ਗਾਲਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
5.106.20
अनुज्ञातो मया वत्स यथेष्टं गच्छ गवालव ।
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गालवो मुनिसत्तमम् ॥ ५.१०६.२० ॥
"ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਜਾ, ਗਵਾਲਵ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਲਵ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
5.106.21
प्रीतो मधुरया वाचा विश्वामित्रं महाद्युतिम् ।
दक्षिणाः काः प्रयच्छामि भवते गुरुकर्मणि ॥ ५.१०६.२१ ॥
ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਗਾਲਵ ਨੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਗੁਰੂ ਕਰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿਆਂ?"
5.106.22
दक्षिणाभिरुपेतं हि कर्म सिद्ध्यति मानद ।
दक्षिणानां हि दाता वै अपवर्गेण युज्यते ॥ ५.१०६.२२ ॥
ਹੇ ਮਾਨਦ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
5.106.23
स्वर्गे क्रतुफलं तद्धि दक्षिणा शान्तिरुच्यते ।
किमाहरामि गुर्वर्थं ब्रवीतु भगवानिति ॥ ५.१०६.२३ ॥
ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਲਿਆਵਾਂ? ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਦੱਸਣ।
5.106.24
स जानानस्तु भगवान्खिन्नं शुश्रूषणेन वै ।
विश्वामित्रस्तमसकृद्गच्छ गच्छेत्यचोदयत् ॥ ५.१०६.२४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ "ਜਾ, ਜਾ" ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
5.106.25
असकृद्गच्छगच्छेति विश्वामित्रेण भाषितः ।
किं ददानीति बहुशो गालवः प्रत्यभाषत ॥ ५.१०६.२५ ॥
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ, 'ਜਾਓ, ਜਾਓ'। ਤਦ ਗਾਲਵ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਦਿਆਂ?'
5.106.26
निर्बन्धतस्तु बहुशो गालवस्य तपस्विनः ।
किंचिदागतसंरम्भो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ॥ ५.१०६.२६ ॥
ਗਾਲਵ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲੇ।
5.106.27
एकतःश्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् ।
अष्टौ शतानि मे देहि गच्छ गालव मा चिरम् ॥ ५.१०६.२७ ॥
'ਗਾਲਵ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਸੌ ਘੋੜੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ। ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਜਾ।'