મહાભારત · અધ્યાય 5.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.108.1
अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना ।
ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम् ॥ ५.१०८.१ ॥
જ્ઞાનના મૂળ એવા દેવ વડે હું ઉપદેશ પામ્યો છું, હે ગાલવ. કહો, ઇચ્છા મુજબ પ્રથમ કઈ દિશા જોવા જાઉં?
5.108.2
पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम् ।
उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव ॥ ५.१०८.२ ॥
પૂર્વ, દક્ષિણ, પશ્ચિમ કે ઉત્તર — હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હે ગાલવ, હું કઈ દિશાએ જાઉં?
5.108.3
यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः ।
सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः ॥ ५.१०८.३ ॥
જે દિશામાં સર્વ લોકોને પ્રભાવિત કરનાર સવિતા પ્રથમ ઉદય પામે છે, અને જ્યાં સંધ્યાકાળે સાધ્યોનું તપ હોય છે.
5.108.4
यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत् ।
चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः ॥ ५.१०८.४ ॥
જે દિશામાં પ્રથમ મતિ ઉત્પન્ન થઈ, જેના વડે આ જગત વ્યાપ્ત છે, જ્યાં ધર્મનાં બે નેત્ર છે અને જ્યાં તે સ્થિત છે.
5.108.5
कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ।
एतद्द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः ॥ ५.१०८.५ ॥
જેમાંથી કૃત કર્મ, હોમ અને હવ્ય સર્વ દિશાઓમાં ફેલાય છે — આ જ દિવસનું દ્વાર છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અને માર્ગનું પણ દ્વાર.
5.108.6
अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः ।
यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः ॥ ५.१०८.६ ॥
અહીં પૂર્વે દક્ષની પુત્રીઓ, પ્રજા-સ્ત્રીઓ જન્મી; જે દિશામાં કશ્યપના આત્મજો વૃદ્ધિ પામ્યા.
5.108.7
अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत ।
सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम् ॥ ५.१०८.७ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, અહીં જ ઇન્દ્રનો દેવરાજ્ય પર અભિષેક થયો હતો. અહીં જ દેવતાઓએ તપથી નિર્દોષ મૂળવાળી દેવશ્રી એકઠી કરી.
5.108.8
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते ।
यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः ॥ ५.१०८.८ ॥
હે બ્રાહ્મણ, આ કારણથી આ દિશાને 'પૂર્વ' કહેવામાં આવે છે, કારણ કે અતિ પ્રાચીન કાળમાં તે અસુરોએ પહેલેથી આવરી લીધી હતી.
5.108.9
अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते ।
पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता ॥ ५.१०८.९ ॥
આ કારણથી જ સૌ તેને પૂર્વ દિશા કહે છે. સુખની ઇચ્છા રાખનારે બધાં દૈવી કાર્યો પહેલાં (પૂર્વ તરફ મુખ કરીને) કરવાં.
5.108.10
अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः ।
अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु ॥ ५.१०८.१० ॥
અહીં જ પૂર્વે લોકપાલક ભગવાને વેદોનું ગાન કર્યું હતું. અહીં જ સવિતાએ સાવિત્રી ઉચ્ચારી હતી, જે બ્રહ્મવાદીઓમાં પ્રસિદ્ધ છે.
5.108.11
अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम ।
अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते ॥ ५.१०८.११ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અહીં જ સૂર્યે યજુર્મંત્રો આપ્યા હતા. અહીં વર પામેલો સોમ યજ્ઞોમાં દેવો દ્વારા પીવાય છે.
5.108.12
अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते ।
अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च ॥ ५.१०८.१२ ॥
અહીં તૃપ્ત થયેલા હવિવાહકો (અગ્નિઓ) પોતાની યોનિનો ઉપભોગ કરે છે. અહીં પાતાળનો આશ્રય લઈને વરુણે શ્રી મેળવી.
5.108.13
अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ ।
सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते ॥ ५.१०८.१३ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અહીં પૂર્વે પુરાણ ઋષિ વસિષ્ઠનો જન્મ, પ્રતિષ્ઠા અને અંત પ્રગટ થાય છે.
5.108.14
ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश ।
पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः ॥ ५.१०८.१४ ॥
અહીં ઓંકારમાંથી દસ-દસ ધારાઓ જન્મે છે; ધૂમપાન કરતા મુનિઓ અહીં હવિર્ધૂમનું પાન કરે છે.
5.108.15
प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने ।
शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः ॥ ५.१०८.१५ ॥
અહીં વરાહ વગેરે અનેક વનમૃગો યજ્ઞભાગ માટે ઇન્દ્ર દ્વારા પ્રોક્ષિત થઈને દેવોમાં નિયુક્ત થયા.
5.108.16
अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये ।
उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः ॥ ५.१०८.१६ ॥
અહીં કૃતઘ્ન મનુષ્યો અને અસુરો સ્થાપિત થાય છે; ઉપર ઊઠતા તે સૌને વિભાવસુ (અગ્નિ) ક્રોધથી હણે છે.
5.108.17
एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च ।
एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि ॥ ५.१०८.१७ ॥
આ ત્રણે લોકનું, સ્વર્ગનું અને સુખનું દ્વાર છે; આ દિશાઓનો પૂર્વ ભાગ છે. અહીં જો તું ઇચ્છે તો વિશાવ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
5.108.18
प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः ।
ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम् ॥ ५.१०८.१८ ॥
જેના વચનમાં હું સ્થિત છું, તેનું કાર્ય મને ખરેખર પ્રિય છે. હે ગાલવ, કહે; હું જઈશ; બીજી દિશા પણ સાંભળ.