महाभारत · अध्याय 5.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.108.1
अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना ।
ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम् ॥ ५.१०८.१ ॥
ज्ञानाचे उगमस्थान असलेल्या देवाने मला उपदेश दिला आहे, हे गालवा. सांगा, इच्छेनुसार प्रथम कोणती दिशा पाहण्यास जाऊ?
5.108.2
पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम् ।
उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव ॥ ५.१०८.२ ॥
पूर्व, दक्षिण, पश्चिम किंवा उत्तर — हे द्विजश्रेष्ठा, हे गालवा, मी कोणत्या दिशेने जाऊ?
5.108.3
यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः ।
सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः ॥ ५.१०८.३ ॥
ज्या दिशेत सर्व लोकांना प्रभावित करणारा सविता प्रथम उगवतो, आणि जेथे संध्याकाळी साध्यांचे तप असते.
5.108.4
यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत् ।
चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः ॥ ५.१०८.४ ॥
ज्या दिशेत प्रथम मती उत्पन्न झाली, ज्याने हे जग व्यापले, जेथे धर्माचे दोन डोळे आहेत आणि जेथे तो स्थिर आहे.
5.108.5
कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ।
एतद्द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः ॥ ५.१०८.५ ॥
ज्यातून कृत कर्म, होम आणि हव्य सर्व दिशांना पसरते — हेच दिवसाचे द्वार आहे, हे द्विजश्रेष्ठा, आणि मार्गाचेही द्वार.
5.108.6
अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः ।
यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः ॥ ५.१०८.६ ॥
येथे पूर्वी दक्षाच्या कन्या, प्रजा-स्त्रिया जन्मल्या; ज्या दिशेत कश्यपाचे आत्मज वाढले.
5.108.7
अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत ।
सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम् ॥ ५.१०८.७ ॥
हे विप्रर्षे, येथेच इंद्र देवराज्यावर अभिषिक्त झाला. येथेच देवांनी तपाने निर्दोष मूळ असलेली देवश्री संचित केली.
5.108.8
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते ।
यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः ॥ ५.१०८.८ ॥
हे ब्रह्मन्, याच कारणामुळे ही दिशा 'पूर्व' म्हटली जाते, कारण अत्यंत पूर्वीच्या काळी असुरांनी तिला आधीच व्यापले होते.
5.108.9
अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते ।
पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता ॥ ५.१०८.९ ॥
याच कारणामुळे सर्वजण या दिशेला पूर्व दिशा म्हणतात. सुख इच्छिणाऱ्याने सर्व दैव कार्ये प्रथम (पूर्वाभिमुख होऊन) करावीत.
5.108.10
अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः ।
अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु ॥ ५.१०८.१० ॥
येथेच पूर्वी लोकपालक भगवंतांनी वेदांचे गायन केले होते. येथेच सवित्याने सावित्री उच्चारली, जी ब्रह्मवाद्यांमध्ये प्रसिद्ध आहे.
5.108.11
अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम ।
अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते ॥ ५.१०८.११ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, येथेच सूर्याने यजुर्मंत्र दिले. येथे वर मिळालेला सोम यज्ञांमध्ये देवांकडून प्राशन केला जातो.
5.108.12
अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते ।
अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च ॥ ५.१०८.१२ ॥
येथे तृप्त झालेले हविर्वाहक (अग्नी) आपल्या स्वतःच्या योनीचा उपभोग घेतात. येथे पाताळाचा आश्रय घेऊन वरुणाने श्री मिळवली.
5.108.13
अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ ।
सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते ॥ ५.१०८.१३ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, येथे पूर्वी पुराण ऋषी वसिष्ठांचा जन्म, प्रतिष्ठा आणि अंत प्रकट होतो.
5.108.14
ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश ।
पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः ॥ ५.१०८.१४ ॥
येथे ओंकारापासून दहा-दहा प्रवाह उत्पन्न होतात; धूमपान करणारे मुनी येथे हविर्धूम पितात.
5.108.15
प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने ।
शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः ॥ ५.१०८.१५ ॥
येथे वराहादी अनेक वनमृग यज्ञभागासाठी इंद्राने प्रोक्षित करून देवांमध्ये नियुक्त केले.
5.108.16
अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये ।
उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः ॥ ५.१०८.१६ ॥
येथे कृतघ्न मानव आणि असुर स्थापित केले जातात; वर उठणाऱ्या त्या सर्वांना विभावसू (अग्नी) क्रोधाने ठार करतो.
5.108.17
एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च ।
एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि ॥ ५.१०८.१७ ॥
हे त्रिलोकांचे, स्वर्गाचे आणि सुखाचे द्वार आहे; हा दिशांचा पूर्व भाग आहे. येथे तुला इच्छा असल्यास विशाव प्राप्त होईल.
5.108.18
प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः ।
ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम् ॥ ५.१०८.१८ ॥
ज्याच्या वचनात मी स्थित आहे, त्याचे कार्य खरोखर मला प्रिय आहे. हे गालवा, सांग; मी जाईन; दुसऱ्या दिशेचेही ऐक.