ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.108.1
अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना ।
ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम् ॥ ५.१०८.१ ॥
ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਗਾਲਵ। ਦੱਸੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂ?
5.108.2
पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम् ।
उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव ॥ ५.१०८.२ ॥
ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ ਜਾਂ ਉੱਤਰ — ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਗਾਲਵ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਵਾਂ?
5.108.3
यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः ।
सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः ॥ ५.१०८.३ ॥
ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸਾਧਯਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5.108.4
यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत् ।
चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः ॥ ५.१०८.४ ॥
ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮਤਿ ਉਪਜੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।
5.108.5
कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ।
एतद्द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः ॥ ५.१०८.५ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਰਮ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਹਵਿਆ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੇ ਹਨ — ਇਹੀ ਦਿਨ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਰਾਹ ਦਾ ਵੀ।
5.108.6
अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः ।
यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः ॥ ५.१०८.६ ॥
ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਾ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ; ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਤਮਜ ਵਧੇ।
5.108.7
अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत ।
सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम् ॥ ५.१०८.७ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਇੰਦਰ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੂਲ ਵਾਲੀ ਦੇਵਸ਼੍ਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ।
5.108.8
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते ।
यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः ॥ ५.१०८.८ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ 'ਪੂਰਬ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਢੱਕੀ ਗਈ ਸੀ।
5.108.9
अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते ।
पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता ॥ ५.१०८.९ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਭ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੈਵੀ ਕਾਰਜ ਪਹਿਲਾਂ (ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ) ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
5.108.10
अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः ।
अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु ॥ ५.१०८.१० ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਉਚਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
5.108.11
अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम ।
अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते ॥ ५.१०८.११ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਨੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੋਮ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.108.12
अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते ।
अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च ॥ ५.१०८.१२ ॥
ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਹਵਿ ਵਾਹਕ (ਅਗਨੀ) ਆਪਣੀ ਯੋਨੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
5.108.13
अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ ।
सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते ॥ ५.१०८.१३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਜਨਮ, ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.108.14
ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश ।
पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः ॥ ५.१०८.१४ ॥
ਇੱਥੇ ਓਅੰਕਾਰ ਤੋਂ ਦਸ-ਦਸ ਧਾਰਾਵਾਂ ਜਨਮਦੀਆਂ ਹਨ; ਧੂਏਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਇੱਥੇ ਹਵਿ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
5.108.15
प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने ।
शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः ॥ ५.१०८.१५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਵਰਾਹ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਯੱਗ-ਭਾਗ ਲਈ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਛਿੜਕੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
5.108.16
अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये ।
उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः ॥ ५.१०८.१६ ॥
ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤਘਣ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਟਿਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਠਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਅਗਨੀ) ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5.108.17
एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च ।
एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि ॥ ५.१०८.१७ ॥
ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।
5.108.18
प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः ।
ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम् ॥ ५.१०८.१८ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਗਾਲਵ, ਦੱਸ; ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਦੂਜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਸੁਣ।