महाभारत · अध्याय 5.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.109.1
इयं विवस्वदा पूर्वं श्रौतेन विधिना किल ।
गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यते च दिक् ॥ ५.१०९.१ ॥
पूर्वी विवस्वान (सूर्य) याने श्रौत विधीनुसार गुरूला ही दक्षिणा दिली; म्हणूनच या दिशेला दक्षिण म्हणतात.
5.109.2
अत्र लोकत्रयस्यास्य पितृपक्षः प्रतिष्ठितः ।
अत्रोष्मपाणां देवानां निवासः श्रूयते द्विज ॥ ५.१०९.२ ॥
येथे या त्रिलोकांचा पितृपक्ष प्रतिष्ठित आहे; हे द्विजा, येथे ऊष्मप देवतांचा निवास असल्याचे ऐकले जाते.
5.109.3
अत्र विश्वे सदा देवाः पितृभिः सार्धमासते ।
इज्यमानाः स्म लोकेषु संप्राप्तास्तुल्यभागताम् ॥ ५.१०९.३ ॥
येथे विश्वेदेव नेहमी पितरांसह वास करतात; लोकांमध्ये पूजले जाऊन त्यांनी समान भाग मिळवला आहे.
5.109.4
एतद्द्वितीयं देवस्य द्वारमाचक्षते द्विज ।
त्रुटिशो लवशश्चापि गण्यते कालनिश्चयः ॥ ५.१०९.४ ॥
याला देवाचे दुसरे द्वार म्हणतात, हे द्विजा; त्रुटी आणि लव या मोजमापांनी काळनिश्चय मोजला जातो.
5.109.5
अत्र देवर्षयो नित्यं पितृलोकर्षयस्तथा ।
तथा राजर्षयः सर्वे निवसन्ति गतव्यथाः ॥ ५.१०९.५ ॥
येथे देवर्षी नेहमी राहतात; तसेच पितृलोकातील ऋषी; सर्व राजर्षी दुःखरहित होऊन राहतात.
5.109.6
अत्र धर्मश्च सत्यं च कर्म चात्र निगद्यते ।
गतिरेषा द्विजश्रेष्ठ कर्मणामवसायिनाम् ॥ ५.१०९.६ ॥
येथे धर्म, सत्य आणि कर्म यांचेही कथन केले जाते; हे द्विजश्रेष्ठा, ही कर्मे पूर्ण करणाऱ्यांची गती आहे.
5.109.7
एषा दिक्सा द्विजश्रेष्ठ यां सर्वः प्रतिपद्यते ।
वृता त्वनवबोधेन सुखं तेन न गम्यते ॥ ५.१०९.७ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा! सर्वजण ज्या दिशेला पोहोचतात ती ही दिशा आहे; परंतु अज्ञानाने वेढलेल्यांना तिच्यापर्यंत सुखाने जाता येत नाही.
5.109.8
नैर्ऋतानां सहस्रामि बहून्यत्र द्विजर्षभ ।
सृष्टानि प्रतिकूलानि द्रष्टव्यान्यकृतात्मभिः ॥ ५.१०९.८ ॥
हे द्विजर्षभा! येथे नैर्ऋतांची हजारो आणि अनेक प्रतिकूल रूपे निर्माण केलेली आहेत; ती अशुद्ध मनाच्या लोकांनाच दिसतात.
5.109.9
अत्र मन्दरकुञ्जेषु विप्रर्षिसदनेषु च ।
गायन्ति गाथा गन्धर्वाश्चित्तबुद्धिहरा द्विज ॥ ५.१०९.९ ॥
हे द्विजा! येथे मंदरपर्वताच्या कुंजांत आणि विप्र-ऋषींच्या आश्रमांत गंधर्व चित्त व बुद्धी हरण करणारी गाथा गातात.
5.109.10
अत्र सामानि गाथाभिः श्रुत्वा गीतानि रैवतः ।
गतदारो गतामात्यो गतराज्यो वनं गतः ॥ ५.१०९.१० ॥
येथे रैवताने गाथांसह गायलेली साम-गीते ऐकली; मग त्याच्या पत्नी गेल्या, अमात्य गेले, राज्य गेले, आणि तो वनात गेला.
5.109.11
अत्र सावर्मिना चैव यवक्रीतात्मजेन च ।
मर्यादा स्थापिता ब्रह्मन्यां सूर्यो नातिवर्तते ॥ ५.१०९.११ ॥
येथे सावर्मि आणि यवक्रीताच्या पुत्राने एक मर्यादा स्थापली; ती सूर्यही ओलांडत नाही.
5.109.12
अत्र राक्षसराजेन पौलस्त्येन महात्मना ।
रावणेन तपः कृत्वा सुरेभ्योऽमरता वृता ॥ ५.१०९.१२ ॥
येथे राक्षसराज, पुलस्त्याचा पुत्र महात्मा रावणाने तप करून देवांकडून अमरत्वाचा वर मागितला.
5.109.13
अत्र वृत्तेन वृत्रोऽपि शक्रशत्रुत्वमेयिवान् ।
अत्र सर्वासवः प्राप्ताः पुनर्गच्छन्ति पञ्चधा ॥ ५.१०९.१३ ॥
येथे आचरणाने वृत्रानेही इंद्राचे शत्रुत्व प्राप्त केले. येथे सर्व आसव पोहोचून पुन्हा पाच प्रकारांनी परत जातात.
5.109.14
अत्र दुष्कृतकर्माणो नराः पच्यन्ति गालव ।
अत्र वैतरणी नाम नदी वैतरणैर्वृता ॥ ५.१०९.१४ ॥
येथे दुष्कर्म करणारे मनुष्य होरपळले जातात, हे गालवा. येथे वैतरणी नावाची नदी आहे, जी वैतरणांनी वेढलेली आहे.
5.109.15
अत्र गत्वा सुखस्यान्तं दुःखस्यान्तं प्रपद्यते ।
अत्रावृत्तो दिनकरः सुरसं क्षरते पयः ॥ ५.१०९.१५ ॥
येथे जाऊन मनुष्य सुखाचा अंत व दुःखाचा अंत मिळवतो. येथे सूर्य परत फिरून गोड रसाचे दूध झिरपवतो.
5.109.16
काष्ठां चासाद्य वासिष्ठीं हिममुत्सृजते पुनः ।
अत्राहं गालव पुरा क्षुधाऽऽर्तः परिचिन्तयन् ॥ ५.१०९.१६ ॥
वासिष्ठी दिशेपर्यंत पोहोचून तो पुन्हा हिम सोडतो. येथे, हे गालवा, पूर्वी भुकेने पीडित होऊन मी विचार करत होतो.
5.109.17
लब्धवान्युध्यमानौ द्वौ बृहन्तौ गजकच्छपौ ।
अत्र चक्रधनुर्नाम सूर्याञ्जातो महानृषिः ॥ ५.१०९.१७ ॥
लढणारे दोन विशाल हत्ती आणि कासव त्याला येथे मिळाले. येथे चक्रधनु नावाचा महान ऋषी सूर्यापासून जन्मला.
5.109.18
विदुर्यं कपिलं देवं येनार्ताः सगरात्मजाः ।
अत्र सिद्धाः शिवा नाम ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥ ५.१०९.१८ ॥
सगराचे पुत्र पीडित होऊन ज्या कपिल देवाला ओळखत होते, त्याला; येथे वेदपारंगत शिव नावाचे सिद्ध ब्राह्मण आहेत.
5.109.19
अधीत्य सकलान्वेदाँल्लेभिरे मोक्षमक्षयम् ।
अत्र भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता ॥ ५.१०९.१९ ॥
सर्व वेदांचे अध्ययन करून त्यांनी अक्षय मोक्ष मिळवला. येथे वासुकीने रक्षिलेली भोगवती नावाची नगरी आहे.
5.109.20
तक्षकेण च नागेन तथैवैरावतेन च ।
अत्र निर्याणकालेऽपि तमः संप्राप्यते महत् ॥ ५.१०९.२० ॥
तक्षक नागाकडून आणि त्याचप्रमाणे ऐरावत नागाकडून येथे मृत्युसमयीही मोठा अंधार प्राप्त होतो.
5.109.21
अभेद्यं भास्करेणापि स्वयं वा कृष्णवर्त्मना ।
एष तस्यापि ते मार्गः परिचारस्य गालव ।
ब्रूहि मे यदि गन्तव्यं प्रतीचीं शृणु चापराम् ॥ ५.१०९.२१ ॥
सूर्यालाही भेदता न येणारा, किंवा स्वतः अंधकारमय मार्गानेही भेदता न येणारा; हाच त्याचा मार्ग आहे, हे गालवा, तुझ्या सेवकाचा मार्ग. तुला पश्चिमेकडे जायचे असेल तर मला सांग; दुसरी दिशाही ऐक.