महाभारत · अध्याय 5.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.111.1
यस्मादुत्तार्यते पापाद्यस्मान्निश्रेयसोऽश्रुते ।
अस्मादुत्तारणबलादुत्तरेत्युच्यते द्विज ॥ ५.१११.१ ॥
ज्यामुळे पापातून उद्धार होतो, ज्यामुळे परम कल्याण प्राप्त होते, त्या उद्धारशक्तीमुळे तिला 'उत्तरा' असे म्हणतात, हे द्विजा.
5.111.2
उत्तरस्य हिरण्यस्य परिवापस्य गालव ।
मार्गः पश्चिमपूर्वाभ्यां दिग्भ्यां वै मध्यमः स्मृतः ॥ ५.१११.२ ॥
हे गालवा, उत्तरेकडील हिरण्य परिवापाचा मार्ग पश्चिम आणि पूर्व दिशांच्या मधला मध्यम मार्ग मानला गेला आहे.
5.111.3
अस्यां दिशि वरिष्ठायामुत्तरायां द्विजर्षभ ।
नासौम्यो नाविधेयात्मा नाधर्मो वसते जनः ॥ ५.१११.३ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, या श्रेष्ठ उत्तर दिशेत दुष्ट स्वभावाचा किंवा अनियंत्रित मनाचा माणूस राहत नाही, अधर्मही राहत नाही.
5.111.4
अत्र नारायणः कृष्णो जिष्णुश्चैव नरोत्तमः ।
बदर्यामाश्रमपदे तथा ब्रह्मा च शाश्वतः ॥ ५.१११.४ ॥
येथे बदरीच्या आश्रमपदात नारायण कृष्ण, विजयी जिष्णु आणि नरोत्तम (अर्जुन) राहतात, तसेच शाश्वत ब्रह्मदेवही.
5.111.5
अत्र वै हिमवत्पृष्ठे नित्यमास्ते महेश्वरः ।
प्रकृत्या पुरुषः सार्धं युगान्ताग्निसमप्रभः ॥ ५.१११.५ ॥
येथे हिमालयाच्या पाठीवर नित्य महेश्वर राहतो; प्रकृतीसह पुरुष, युगान्ताच्या अग्नीसारख्या तेजाने.
5.111.6
न स दृश्यो मुनिगणैस्तथा देवैः सवासवैः ।
गन्धर्वयक्षसिद्धैर्वा नरनारायणादृते ॥ ५.१११.६ ॥
त्याला मुनिगण पाहू शकत नाहीत, इंद्रासह देवही पाहू शकत नाहीत, गंधर्व, यक्ष व सिद्धही पाहू शकत नाहीत — नर-नारायणावाचून.
5.111.7
अत्र विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रचरणोऽव्ययः ।
सहस्रशिरसः श्रीमानेकः पश्यति मायया ॥ ५.१११.७ ॥
येथे सहस्रनेत्र, सहस्रचरण, अव्यय विष्णू, हजार मस्तकांचे तेजस्वी (प्रभू) एकटेच आपल्या मायेने पाहतात.
5.111.8
अत्र राज्येन विप्राणां चन्द्रमाश्चाभ्यषिच्यत ।
अत्र गङ्गां महादेवः पतन्तीं गगनाच्च्युताम् ॥ ५.१११.८ ॥
येथे ब्राह्मणांच्या राज्याने चंद्राचा अभिषेक झाला; येथे महादेवांनी आकाशातून पडणाऱ्या गंगेला धारण केले.
5.111.9
प्रतिगृह्य ददौ लोके मानुषे ब्रह्मवित्तम ।
अत्र देव्या तपस्तप्तं महेश्वरपरीप्सया ॥ ५.१११.९ ॥
स्वीकारून त्यांनी जगात मानवांना दिले. हे ब्रह्मज्ञानिश्रेष्ठा, येथे देवीने महेश्वरांना मिळविण्याच्या इच्छेने तप केले.
5.111.10
अत्र कामश्च रोषश्च शैलश्चोमा च संबभुः ।
अत्र राक्षसयक्षाणां गन्धर्वाणां च गालव ॥ ५.१११.१० ॥
येथे काम आणि क्रोध, शैल व उमा प्रकट झाले; येथे, हे गालवा, राक्षस, यक्ष व गंधर्वांचा निवास आहे.
5.111.11
आधिपत्येन कैलासे धनदोऽप्यभिषेचितः ।
अत्र चैत्ररथं रम्यमत्र वैखानसाश्रमः ॥ ५.१११.११ ॥
कैलासावरील आधिपत्याने धनद (कुबेर)ही अभिषिक्त झाला. येथे रम्य चैत्ररथ; येथे वैखानसांचा आश्रम आहे.
5.111.12
अत्र मन्दाकिनी चैव मन्दरश्च द्विजर्षभ ।
अत्र सौगन्धिकवनं नैर्ऋतैरभिरक्ष्यते ॥ ५.१११.१२ ॥
येथे मंदाकिनी आणि मंदर आहे, हे द्विजश्रेष्ठा. येथे सौगंधिक वन आहे; ते नैर्ऋतांकडून रक्षिले जाते.
5.111.13
शाद्वलं कदलीस्कन्धमत्र सन्तानका नगाः ।
अत्र संयमनित्यानां सिद्धानां स्वैरचारिणाम् ॥ ५.१११.१३ ॥
येथे हिरवेगार गवताळ प्रदेश, केळीचे खोड आणि सन्तानक वृक्ष आहेत; येथे सदैव संयमी, इच्छेप्रमाणे फिरणारे सिद्ध आहेत.
5.111.14
विमानान्युनुरूपाणि कामभोग्यानि गालव ।
अत्र ते ऋषयः सप्त देवी चारुन्धती तथा ॥ ५.१११.१४ ॥
हे गालवा, येथे इच्छेनुसार उपभोगण्यायोग्य, योग्य विमाने आहेत; येथे ते सात ऋषी आणि देवी अरुंधतीही आहेत.
5.111.15
अत्र तिष्ठति वै रात्रिन्दिवाप्यत्रावतिष्ठते ।
अत्र यज्ञं समासाद्य ध्रुवं स्थाता पितामहः ॥ ५.१११.१५ ॥
येथे रात्र आणि दिवस स्थिर राहतात, येथेच थांबतात; येथे यज्ञापर्यंत पोहोचून पितामह ब्रह्मदेव निश्चितपणे स्थिर राहतील.
5.111.16
ज्योतींषि चन्द्रसूर्यौ च परिवर्तन्ति नित्यशः ।
अत्र गङ्गामहाद्वारं रक्षन्ति द्विजसत्तम ॥ ५.१११.१६ ॥
चंद्र आणि सूर्यासह सर्व तेजे येथे सतत फिरत असतात; हे द्विजश्रेष्ठा, येथे ते गंगेच्या महाद्वाराचे रक्षण करतात.
5.111.17
धामा नाम महात्मानो मुनयः सत्यवादिनः ।
न तेषां ज्ञायते मूर्तिर्नाकृतिर्न तपश्चितम् ॥ ५.१११.१७ ॥
धाम नावाचे महात्मे, सत्यवादी मुनी आहेत; त्यांचे रूप, आकार किंवा संचित तप ओळखता येत नाही.
5.111.18
परिवर्तसहस्रामि कामभोज्याननि गालव ।
यथायथा प्रविशति तस्मात्परतरं नरः । ॥ ५.१११.१८ ॥
हे गालवा, हजारो परिवर्तनांपर्यंत इच्छेनुसार उपभोगण्यायोग्य…; माणूस जितके जितके आत प्रवेश करतो, त्यापेक्षाही पलीकडील…।
5.111.19
तथातथा द्विजश्रेष्ठ प्रविलीयति गालव ।
नैतत्केनचिदन्येन गतपूर्वं द्विजर्षभ ॥ ५.१११.१९ ॥
हे द्विजश्रेष्ठ गालवा, तसेतसे ते विलीन होते. हे द्विजर्षभा, हे इतर कोणीही पूर्वी गाठलेले नाही.
5.111.20
ऋते नारायणं देवं नरं वा जिष्णुमव्ययम् ।
अत्र कैलासमित्युक्तं स्थानमैलविलस्य तत् ॥ ५.१११.२० ॥
नारायण देव किंवा नर, अथवा अव्यय जिष्णू वगळता, येथे कैलास असे म्हटले आहे—ते ऐलविलाचे स्थान आहे.
5.111.21
अत्र विद्युत्प्रभा नाम जझिरेऽप्सरसो दश ।
अत्र विष्णुपदं नाम क्रमता विष्णुना कृतम् ॥ ५.१११.२१ ॥
येथे विद्युत्प्रभा नावाच्या दहा अप्सरा जन्मल्या. येथे विष्णुपद नावाचे स्थान आहे, जे विष्णूने पाऊल ठेवून निर्माण केले.
5.111.22
त्रिलोकविक्रमे ब्रह्मन्नुत्तरां दिशमाश्रितम् ।
अत्र राज्ञा मरुतेन यज्ञेनेष्टं द्विजोत्तम ॥ ५.१११.२२ ॥
त्रिलोकविक्रमात, हे ब्रह्मन्, उत्तर दिशेत आहे. येथे राजा मरुताने यज्ञाने पूजा केली, हे द्विजोत्तमा.
5.111.23
उशीरबीजे विप्रर्षे यत्र जाम्बूनदं सरः ।
जीमूतस्यात्र विप्रर्षेरुपतस्थे महात्मनः ॥ ५.१११.२३ ॥
हे विप्रर्षे, उशीरबीजात जांबूनद सरोवर आहे. येथे महात्मा जीमूत विप्रर्षींची सेवा झाली.
5.111.24
साक्षाद्धैमवतः पुण्यो विमलः कनकाकरः ।
ब्राह्मणेषु च यत्कृत्स्नं स्वन्तं कृत्वा धनं महत् ॥ ५.१११.२४ ॥
साक्षात हिमालयाची पवित्र, निर्मळ सोन्याची खाण; आणि ब्राह्मणांमध्ये संपूर्ण महाधन दान करून ठेवलेले.
5.111.25
वव्रे धनं महर्षिः स जैमूतं तद्धनं ततः ।
अत्र नित्यं दिशांपालाः सायंप्रातर्द्विजर्षभ ॥ ५.१११.२५ ॥
त्या महर्षींनी जैमूताचे ते धन मागितले. येथे दिशांचे रक्षक सदैव सकाळ-संध्याकाळ असतात, हे द्विजश्रेष्ठा.
5.111.26
कस्य कार्यं किमिति वै परिक्रोशान्ति गालव ।
एवमेषा द्विजश्रेष्ठ गुणैरन्यैर्दिगुत्तरा ॥ ५.१११.२६ ॥
"कोणाचे काम, काय?" असे ते ओरडतात, हे गालवा. अशा प्रकारे ही उत्तर दिशा इतर गुणांनी विशिष्ट आहे, हे द्विजश्रेष्ठा.
5.111.27
उत्तरेति परिख्याता सर्वकर्मस्तु चोत्तरा ।
एता विस्तरशस्तात तव शङ्गीर्तिता दिशः ॥ ५.१११.२७ ॥
"उत्तरा" या नावाने ती प्रसिद्ध आहे; आणि सर्व कर्मांमध्ये ती उत्तरा आहे. हे तात, अशा प्रकारे दिशा तुला विस्ताराने सांगितल्या.
5.111.28
चतस्रः क्रमयोगेन कामाशां गन्तुमिच्छसि ।
उद्यतोऽहं द्विजश्रेष्ठ तव दर्शयितुं दिशः।
पृथिवीं चाखिलां ब्रह्मंस्तस्मादारोह मां द्विज ॥ ५.१११.२८ ॥
चार दिशांकडे क्रमाने जाण्याची तुझी इच्छा आहे. हे द्विजश्रेष्ठा, तुला दिशा दाखवण्यास मी तयार आहे; हे ब्राह्मणा, संपूर्ण पृथ्वीही. म्हणून, हे द्विजा, माझ्यावर आरूढ हो.