महाभारत · अध्याय 5.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.121.1
अथ प्रचलितः स्थानादासनाच्च परिच्युतः ।
कम्पितेनेव मनसा धर्षितः शेकवाह्निना ॥ ५.१२१.१ ॥
तेव्हा तो आपल्या स्थानावरून व आसनावरून ढळून खाली पडला; कंपित मनाने, शोकाग्नीने पीडित होऊन.
5.121.2
म्लानस्रग्भ्रष्टविज्ञानः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः ।
विघूर्णन्स्रस्तसर्वाङ्गः प्रभ्रष्टाभरणाम्बरः ॥ ५.१२१.२ ॥
कोमेजलेली माळ, भान हरपलेला, मुकुट व बाजूबंद गळून पडलेला, गरगरणारा, सर्व अवयव शिथिल झालेला, अलंकार व वस्त्रे गळून पडलेला.
5.121.3
अदृश्यमानस्तान्पश्यन्नपश्यंश्च पुनः पुनः ।
शून्यः शून्येन मनसा प्रपतिष्यन्महीतलम् ॥ ५.१२१.३ ॥
त्यांना न दिसणारा, पाहूनही न पाहणारा, वारंवार, शून्य मनाने, भूपृष्ठावर पडणारा.
5.121.4
किं मया मनसा ध्यातमशुभं धर्मदूषणम् ।
येनाहं चलितः स्थानादिति राजा व्यचिन्तयत् ॥ ५.१२१.४ ॥
"मी मनात कोणता अशुभ, धर्मदूषक विचार केला, ज्यामुळे मी माझ्या स्थानावरून ढळलो?" असा राजा विचार करू लागला.
5.121.5
ते तु तत्रैव राजानः सिद्धाश्चाप्सरसस्तथा ।
अपश्यन्त निरालम्बं तं ययातिं परिच्युतम् ॥ ५.१२१.५ ॥
तेथेच असलेल्या राजांनी, सिद्धांनी आणि अप्सरांनी आधारहीन, खाली पडलेल्या त्या ययातीला पाहिले.
5.121.6
अथैत्य पुरुषः कश्चित्क्षीणपुण्यनिपातकः ।
ययातिमब्रवीद्राजन्द्रेवराजस्य शासनात् ॥ ५.१२१.६ ॥
तेव्हा पुण्य क्षीण होऊन पतित झालेला कोणी एक पुरुष येऊन देवराजाच्या आज्ञेने ययातीला म्हणाला, "हे राजा!"
5.121.7
अतीव मदमत्तस्त्वं न कंचिन्नावमन्यसे ।
मानेन भ्रष्टः स्वर्गस्ते नार्हस्त्वं पार्थिवात्मज ॥ ५.१२१.७ ॥
तू अत्यंत गर्वाने मत्त झाला आहेस; कोणाचाही अपमान केल्याशिवाय तू राहत नाहीस. अभिमानामुळे तुझा स्वर्ग तुझ्यापासून गेला आहे; हे राजपुत्रा, तू त्यास योग्य नाहीस.
5.121.8
न च प्रज्ञायसे गच्छ पतस्वेति तमब्रवीत् ।
पतेयं सत्स्विति वचस्त्रिरुत्त्का नहुषात्मजः ॥ ५.१२१.८ ॥
"तुला कोणी ओळखत नाही; जा, पड" असे त्याला सांगितले. तेव्हा नहुषपुत्र "मी सत्पुरुषांमध्ये पडेन" हे वचन तीन वेळा बोलला.
5.121.9
पतिष्यंन्तयामास गतिं गतिमतां वरः ।
एतस्मिन्नेव काले तु नैमिषे पार्थिवर्षभान् ॥ ५.१२१.९ ॥
गतिमानांमध्ये श्रेष्ठ तो पडत असताना आपली गती... त्याच वेळी नैमिषात राजश्रेष्ठांना...
5.121.10
चतुरोऽपश्यत नृपस्तेषां मध्ये पपात ह ।
प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिरौशीनरोऽष्टकः ॥ ५.१२१.१० ॥
राजाने त्यांपैकी चौघांना पाहिले; त्यांच्या मध्ये तो पडला — प्रतर्दन, वसुमनस, उशीनरपुत्र शिबि आणि अष्टक.
5.121.11
वाजपेयेन यज्ञेन तर्पयन्ति सुरेश्वरम् ।
तेषामध्वरजं धूमं स्वर्गद्वारमुपस्थितम् ॥ ५.१२१.११ ॥
वाजपेय यज्ञाने ते सुरेश्वराला (इंद्राला) तृप्त करतात; त्यांच्या यज्ञातून उठलेला धूर स्वर्गद्वारापर्यंत पोहोचला आहे.
5.121.12
ययातिरुपजिघ्रन्वै निपपात महीं प्रति ।
भूमौ स्वर्गे च संबद्धां नदीं धूममयीमिव ।
गङ्गां गामिव गच्छन्तीमालम्ब्य जगतीपतिः ॥ ५.१२१.१२ ॥
ययाती त्याचा वास घेतानाच भूमीकडे पडला. भूमी आणि स्वर्ग यांना जोडणाऱ्या धुराच्या नदीसारखी, भूमीकडे वाहणाऱ्या गंगेसारखी जी होती तिला धरून जगत्पती पडला.
5.121.13
श्रीमत्स्ववभृथाग्र्येषु चतुर्षु प्रतिबन्धुषु ।
मध्ये निपतितो राजा लोकपालोपमेषु सः ॥ ५.१२१.१३ ॥
आपल्या अवभृथ यज्ञांतील प्रमुख विधींमध्ये, लोकपालांसारख्या चार समान बंधूंच्या मध्ये तो राजा कोसळला.
5.121.14
चतुर्षु हुतकल्पेषु राजसिंहमहाग्निषु ।
पपात मध्ये राजर्षिर्ययातिः पुण्यसङ्क्षये ॥ ५.१२१.१४ ॥
चार हुतकल्पांसारख्या, राजसिंहरूपी महाअग्नींच्या मध्ये, पुण्य क्षीण झाल्यावर राजर्षी ययाती कोसळला.
5.121.15
तमाहुः पार्थिवाः सर्वे दीप्यमानमिव श्रिया ।
को भवान्कस्य वा बन्धुर्देशस्य नगरस्य वा ॥ ५.१२१.१५ ॥
सर्व राजांनी त्या तेजाने झळकणाऱ्या त्याला म्हटले, 'तुम्ही कोण? कोणाचे बंधू? कोणत्या देशाचे किंवा नगराचे?'
5.121.16
यक्षो वाऽप्यथवा देवो गन्धर्वो राक्षसोऽपि वा ।
न हि मानुषरूपोसि कोवार्थः काङ्क्ष्यते त्वया ॥ ५.१२१.१६ ॥
तुम्ही यक्ष आहात, देव, गंधर्व की राक्षस? तुम्ही मानवरूपात नाही. तुम्हाला कोणता हेतू अपेक्षित आहे?
5.121.17
ययातिरस्मि राजर्षिः क्षीणपुण्यश्च्युतो दिवः ।
पतेयं सत्स्विति ध्यायन्भवत्सु पतितस्ततः ॥ ५.१२१.१७ ॥
मी ययाती, राजर्षी, पुण्य क्षीण होऊन स्वर्गातून च्युत झालेला आहे. 'सज्जनांमध्ये पडेन' असा विचार करून मी तुमच्या मध्ये पडलो.
5.121.18
सत्यमेतद्भवतु ते काङ्क्षितं पुरुषर्षभ ।
सर्वेषां नः क्रतुफलं धर्मश्च प्रतिगृह्यताम् ॥ ५.१२१.१८ ॥
हे सत्य होवो, तुमची इच्छा पूर्ण होवो, हे पुरुषर्षभा! आमच्या सर्वांच्या यज्ञफलाचा आणि धर्माचा स्वीकार करा.
5.121.19
नाहं प्रतिग्रहधनो ब्राह्मणः क्षत्रियोऽह्यहम् ।
न च मे प्रवणा बुद्धिः परपुण्यविनाशने ॥ ५.१२१.१९ ॥
मी दान घेऊन जगणारा ब्राह्मण नाही; मी क्षत्रिय आहे. दुसऱ्यांचे पुण्य नष्ट करण्याकडे माझी बुद्धी झुकत नाही.
5.121.20
एतस्मिन्नेव काले तु मृगचर्याक्रमागताम् ।
माधवीं प्रेक्ष्य राजानस्तेऽभिवाद्येदमब्रुवन् ॥ ५.१२१.२० ॥
त्याच वेळी मृगचर्येच्या क्रमाने येणाऱ्या माधवीला पाहून त्या राजांनी तिला अभिवादन करून हे म्हटले.
5.121.21
किमागमनकृत्यं ते किं कुर्मः शासनं तव ।
आज्ञाप्या हि वयं सर्वे तव पुत्रास्तपोधने ॥ ५.१२१.२१ ॥
तुझ्या येण्याचे प्रयोजन काय? तुझी आज्ञा काय, आम्ही काय करावे? आम्ही सर्वजण तुझे पुत्र आहोत; आज्ञा देण्यायोग्य आहोत, हे तपोधने.
5.121.22
तेषां तद्भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा ।
पितरं समुपागच्छद्ययातिं सा ववन्द च ॥ ५.१२१.२२ ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून माधवी अत्यंत आनंदाने पिता ययातीजवळ गेली आणि तिने त्याला वंदन केले.
5.121.23
स्पृष्ट्वा मूर्धनि तान्पुत्रांस्तापसी वाक्यमब्रवीत् ।
दौहित्रास्तव राजेन्द्र मम पुत्रा न ते पराः ॥ ५.१२१.२३ ॥
त्या पुत्रांच्या मस्तकावर हात ठेवून ती तापसी म्हणाली — हे राजेंद्रा, हे तुझे दौहित्र आहेत, माझे पुत्र आहेत; ते तुझ्यासाठी परके नाहीत.
5.121.24
इमे त्वां तारयिष्यन्ति दिष्टमेतत्पुरातनम् ।
अहं ते दुहिता राजन्माधवी मृगचारिणी ॥ ५.१२१.२४ ॥
हे तुला तारतील; हा पुरातन दैवी संकेत आहे. हे राजा, मी तुझी कन्या माधवी आहे, मृगाप्रमाणे विचरणारी.
5.121.25
मयाऽप्युपचितो धर्मस्ततोऽर्धं प्रतिगृह्यताम् ।
यस्माद्राजन्नराः सर्वे अपत्यफलभागिनः ॥ ५.१२१.२५ ॥
माझ्याकडेही संचित धर्म आहे; त्याचा अर्धा भाग स्वीकारा. हे राजा, सर्व मानव अपत्यफलाचे भागीदार असतात.
5.121.26
तस्मादिच्छन्ति दौहित्रान्यथा त्वं वसुधाधिप ।
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे शिरसा जननीं तदा ॥ ५.१२१.२६ ॥
म्हणून, हे वसुधाधिपा, जसे तुम्हाला हवे तसे ते दौहित्रांची इच्छा करतात. मग ते सर्व राजे मस्तक नमवून मातेस वंदन करतात.
5.121.27
अभिवाद्य नमस्कृत्य मातामहमथाब्रुवन् ।
उच्चैरनुपमैः स्निग्धैः स्वरैरापूर्य मेदिनीम् ।
मातामहं नृपतयस्तारयन्तो दिवश्च्युतम् । ॥ ५.१२१.२७ ॥
अभिवादन व नमस्कार करून ते मातामहाला म्हणाले. अनुपम, मधुर स्वरांनी पृथ्वी भरून, स्वर्गातून पडलेल्या मातामहाला तारत राजे म्हणाले.
5.121.28
राजधर्मगुणोपेताः सत्यधर्मगुणान्विताः ।
दौहित्रास्ते वयं राजन्दिवमारोह पार्थिव ॥ ५.१२१.२८ ॥
राजधर्माच्या गुणांनी युक्त, सत्यधर्माच्या गुणांनी संपन्न असे आम्ही तुमचे दौहित्र आहोत. हे राजा, हे पार्थिवा, स्वर्गात आरोहण करा.
5.121.29
अथाकस्मादुपगतो गालवोऽप्याह पार्थिवम् ।
तपसो मेऽष्टभागेन स्वर्गमारोहतां भवान् ॥ ५.१२१.२९ ॥
तेव्हा अचानक गालवही येऊन राजाला म्हणाला, "माझ्या तपाच्या आठव्या भागाने तुम्ही स्वर्गात आरोहण करा."