महाभारत · अध्याय 5.125
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.125.1
ततः शान्तनवो भीष्मो दुर्योधनममर्षणम् ।
केशवस्य वचः श्रुत्वा प्रोवाच भरतर्षभ ॥ ५.१२५.१ ॥
तेव्हा शंतनूचा पुत्र भीष्म केशवाचे बोल ऐकून असहिष्णू दुर्योधनाला म्हणाला, हे भरतर्षभा.
5.125.2
कृष्णेन वाक्यमुक्तोऽसि सृहृदां शममिच्छता ।
अन्वपद्यस्व तत्तात मा मन्युवशमन्वगाः । ॥ ५.१२५.२ ॥
सुहृदांची शांती इच्छिणाऱ्या कृष्णाने तुला हे वचन सांगितले आहे. हे तात, त्याचे अनुसरण कर; क्रोधाच्या अधीन होऊ नकोस.
5.125.3
अकृत्वा वचनं तात केशवस्य महात्मनः ।
श्रेयो न जातु न सुखं न कल्याणमवाप्स्यसि ॥ ५.१२५.३ ॥
हे तात, महात्मा केशवाचे वचन न केल्यास तुला कधीच श्रेय, सुख किंवा कल्याण मिळणार नाही.
5.125.4
धर्म्यमर्थ्यं महाबाहुराह त्वां तात केशवः ।
तदर्थमभिपद्यस्व मा राजन्नीनशः प्रजाः ॥ ५.१२५.४ ॥
महाबाहू केशवाने तुला धर्म्य आणि हितकारक असे सांगितले आहे. हे तात, त्यासाठी त्याचे अनुसरण कर. हे राजा, प्रजांचा नाश करू नकोस.
5.125.5
ज्वलितां त्वमिमां लक्ष्मीं भारतीं सर्वराजसु ।
जीवतो धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्याद्भंशयिष्यसि ॥ ५.१२५.५ ॥
धृतराष्ट्र जिवंत असताना तू दुष्टपणामुळे सर्व राजांमध्ये तळपणारी भारतीय लक्ष्मी गमावशील.
5.125.6
आत्मानं च सहामात्यं सपुत्रभ्रातृबान्धवम् ।
अहमित्यनया बुद्ध्या जीविताद्धंशयिष्यतसि ॥ ५.१२५.६ ॥
"मी" या बुद्धीने तू स्वतःला, अमात्य, पुत्र, भाऊ आणि नातेवाईक यांच्यासह जीवनातून गमावशील.
5.125.7
अतिक्रामन्केशवस्य तथ्यं वचनमर्थवत् ।
पितुश्च भारतश्रेष्ठ विदुरस्य च धीमतः ॥ ५.१२५.७ ॥
हे भारतश्रेष्ठा, केशवाचे सत्य आणि अर्थपूर्ण वचन, तुझ्या पित्याचे आणि बुद्धिमान विदुराचे वचन ओलांडणारा.
5.125.8
मा कुलघ्नः कुपुरुषो दुर्मतिः कापथं गमः ।
मातरं पितरं चैव मा मञ्जीः शोकसागरे ॥ ५.१२५.८ ॥
हे कुलनाशका, कुपुरुषा, दुर्मतीं, कुमार्गाला जाऊ नकोस; माता आणि पित्याला शोकसागरात बुडवू नकोस.
5.125.9
अथ द्रोणोऽब्रवीत्तत्र दुर्योधनमिदं वचः ।
अमर्षवशमापन्नं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ॥ ५.१२५.९ ॥
तेव्हा द्रोण तेथे, क्रोधाच्या अधीन झालेल्या, वारंवार निःश्वास टाकणाऱ्या दुर्योधनास हे वचन म्हणाले.
5.125.10
धर्मार्थयुक्तं वचनमाह त्वां तात केशवः ।
तथा भीष्मः शान्तनवस्तञ्जुषस्व नराधिप ॥ ५.१२५.१० ॥
हे तात, केशवाने धर्म आणि अर्थाने युक्त वचन तुला सांगितले आहे, तसेच शंतनूपुत्र भीष्मानेही. हे नराधिपा, ते मान्य कर.
5.125.11
प्राज्ञौ मेधाविनौ दान्तावर्थकामौ बहुश्रुतौ ।
आहतुस्त्वां हितं वाक्यं तञ्जुषस्व नराधिप ॥ ५.१२५.११ ॥
प्राज्ञ, मेधावी, संयमी, हित इच्छिणारे आणि बहुश्रुत अशा दोघांनी तुला हितकारक वचन सांगितले आहे; हे नराधिपा, ते मान्य कर.
5.125.12
अनुतिष्ठ महाप्राज्ञ कृष्णभीष्मौ यदूचतुः ।
माधवं बुद्धिमोहेन माऽवमंस्थाः परन्तप ॥ ५.१२५.१२ ॥
हे महाप्राज्ञा, कृष्ण आणि भीष्म जे बोलले ते पाळ; हे परंतपा, बुद्धीच्या मोहाने माधवाचा अवमान करू नकोस.
5.125.13
ये त्वां प्रोत्साहयन्त्येते नैते कृत्याय कर्हिचित् ।
वैरं परेषां ग्रीवायां प्रतिमोक्ष्यन्ति संयुगे ॥ ५.१२५.१३ ॥
जे तुला प्रोत्साहन देत आहेत, ते कधीही तुझे अहित करणार नाहीत; युद्धात शत्रूंच्या गळ्यावर ते आपले वैर फेडतील.
5.125.14
मा जीघनः प्रजाः सर्वाः पुत्रान्भ्रातॄंस्तथैव च ।
वासुदेवार्जुनौ यत्र विद्ध्यजेयानलं हि तान् ॥ ५.१२५.१४ ॥
सर्व प्रजांना, पुत्रांना आणि बंधूंना मारू नकोस; जिथे वासुदेव आणि अर्जुन आहेत, तिथे त्यांना अजेय समज.
5.125.15
एतच्चैव मतं सत्यं सुहृदोः कृष्णभीष्मयोः ।
यदि नादास्यसे तात पश्चात्तप्स्यसि भारत ॥ ५.१२५.१५ ॥
कृष्ण आणि भीष्म या दोन हितचिंतकांचे हेच मत खरे आहे. हे वत्सा, जर तू ते स्वीकारले नाहीस तर नंतर पश्चात्ताप करशील, हे भरता.
5.125.16
यथोक्तं जामदग्न्येन भूयानेष ततोऽर्जुनः ।
कृष्णो हि देवकीपुत्रो देवैरपि सुदुःसहः ।
किं ते सुखप्रियेणेह प्रोक्तेन भरतर्षभ ॥ ५.१२५.१६ ॥
जामदग्न्याने (परशुराम) सांगितल्याप्रमाणे हा अर्जुन त्याहूनही श्रेष्ठ आहे. देवकीपुत्र कृष्ण देवांनाही दुर्जय आहे. हे भरतश्रेष्ठा, सुखप्रिय माणसाने येथे सांगितलेल्या शब्दांनी तुला काय उपयोग?
5.125.17
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथेच्छसि तथा कुरु ।
न हि त्वामुत्सहे वक्तुं भूयो भरतसत्तम ॥ ५.१२५.१७ ॥
हे सर्व मी तुला सांगितले; जसे तुला हवे तसे कर. हे भरतश्रेष्ठा, तुला पुन्हा काही सांगण्याचे धाडस मला होत नाही.
5.125.18
तस्मिन्वाक्यान्तरे वाक्यं क्षत्ताऽपि विदुरोऽब्रवीत् ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रममर्षणम् ॥ ५.१२५.१८ ॥
त्या बोलण्याच्या दरम्यान क्षत्ता विदुरानेही बोलले, क्रोधी धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनाकडे पाहत.
5.125.19
दुर्योधन न शोचामि त्वामहं भरतर्षभ ।
इमो तु वृद्धौ शोचामि गान्धारीं पितरं च ते ॥ ५.१२५.१९ ॥
हे दुर्योधना, भरतश्रेष्ठा, मी तुझ्यासाठी शोक करीत नाही. परंतु या दोन वृद्धांसाठी, गांधारी आणि तुझ्या पित्यासाठी, मी शोक करतो.
5.125.20
यावनाथौ चरिष्येते त्वया नाथेन दुर्हृदा ।
हतमित्रौ हतामात्यौ लूनपक्षाविवाण्डजौ ॥ ५.१२५.२० ॥
तुझ्यासारख्या दुष्ट हृदयाच्या स्वामीमुळे ते दोघे अनाथ होऊन भटकतील; मित्र व अमात्य मारले जातील, ते पंख छाटलेल्या पक्ष्यांसारखे होतील.
5.125.21
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम् ।
कुलघ्नमीदृशं पापं जनयित्वा कुपूरुषम् ॥ ५.१२५.२१ ॥
या पृथ्वीवर शोक करीत ते दोघे भिक्षुक होऊन भटकतील; कुलनाशक, पापी, नीच अशा तुला त्यांनी जन्म दिला म्हणून.
5.125.22
अथ दुर्योधं राजा धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ।
आसीनं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम् ॥ ५.१२५.२२ ॥
तेव्हा राजा धृतराष्ट्र भावांसह आणि राजांनी वेढलेल्या बसलेल्या दुर्योधनाशी बोलला.
5.125.23
दुर्योधन निबोधेदं शौरिणोक्तं महात्मना ।
आदत्स्व शिवमत्यन्तं योगक्षेमवदव्ययम् ॥ ५.१२५.२३ ॥
हे दुर्योधना, महात्मा शौरी (कृष्ण) यांनी सांगितलेले हे ऐक. अत्यंत कल्याणकारी, लाभ व सुरक्षा देणारे आणि अक्षय असे हे स्वीकार.
5.125.24
अनेन हि सहायेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ।
इष्टान्सर्वानभिप्रायान्प्राप्स्यामः सर्वराजसु ॥ ५.१२५.२४ ॥
अनायासे कर्म करणाऱ्या या कृष्णाच्या साहाय्याने आम्ही सर्व राजांमध्ये आपले इष्ट हेतू सर्व प्राप्त करू.
5.125.25
सुसंहतः केशवेन तात गच्छ युधिष्ठिरम् ।
चर स्वस्त्ययनं कृत्स्नं भरतानामनामयम् ॥ ५.१२५.२५ ॥
हे वत्सा, केशवासह सुसंहत होऊन युधिष्ठिराकडे जा; भरतवंशीयांच्या संपूर्ण कल्याणासाठी आणि निरामयतेसाठी मंगल-अनुष्ठान कर.
5.125.26
वासुदेवेन तीर्थेन तात गच्छस्व संशमम् ।
कालप्राप्तमिदं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः ॥ ५.१२५.२६ ॥
हे वत्सा, वासुदेवाच्या मार्गाने शांततेकडे जा; हाच योग्य काळ आहे असे मला वाटते; दुर्योधनाच्या मार्गाने जाऊ नकोस.
5.125.27
शमं चेद्याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् ।
त्वदर्थमभिजल्पन्तं न तवास्त्यपराभवः ॥ ५.१२५.२७ ॥
शांतीची याचना करणाऱ्या, तुझ्याच हितासाठी विनवणी करणाऱ्या केशवाला तू नाकारलेस तर तुझा पराभव ठरलेला आहे.