महाभारत · अध्याय 5.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.128.1
ततः प्रहस्य दाशार्हः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.१२८.१ ॥
तेव्हा दाशार्ह (कृष्ण) हसून, क्रोधाने व्याकुल नेत्रांनी, कुरुसभेत दुर्योधनाला हे वचन बोलला.
5.128.2
लप्स्यसे वीरशयनं काममेतदवाप्स्यसि ।
स्थिरो भव सहामात्यो विमर्दो भविता महान् ॥ ५.१२८.२ ॥
तू वीरशयन प्राप्त करशील; इच्छेनुसार हेच तुला मिळेल. अमात्यांसह स्थिर राहा; मोठा विनाश होईल.
5.128.3
यच्चैतन्मन्यसे मूढ न मे कश्चिद्व्यतिक्रमः ।
पाण्डवेष्विति तत्सर्वं निबोध त्वं नराधिप ॥ ५.१२८.३ ॥
हे मूढा, पांडवांबाबत माझा कोणताही अपराध नाही असे तू मानतोस — हे नराधिपा, ते सर्व तू समजून घे.
5.128.4
श्रियां संतप्यमानेन पाण्डवानां महात्मनाम् ।
त्वया दुर्मन्त्रितं द्यूतं सौबलेन च भारत ॥ ५.१२८.४ ॥
हे भारता, महात्मा पांडवांच्या संपत्तीने संतप्त होऊन तू आणि सौबल (शकुनी) यांनी द्यूताचा दुष्ट मसलत केली.
5.128.5
कथं च ज्ञातयस्तात श्रेयांसः साधुसंमताः ।
तथाऽन्याय्यमुपस्थातुं जिह्मेनाजिह्मचारिणः ॥ ५.१२८.५ ॥
हे तात, सज्जनांनी मान्य केलेले श्रेष्ठ नातेवाईक अन्यायात कसे प्रवृत्त होतील? ते सरळ मार्गाने चालणारे आहेत, तू मात्र वाकड्या मार्गाने चालणारा आहेस.
5.128.6
अक्षद्यूतं महाप्रज्ञ सतां मतिविनाशनम् ।
असतां तत्र जायन्ते भेदाश्च व्यसनानि च ॥ ५.१२८.६ ॥
हे महाप्रज्ञा, द्यूत सज्जनांची बुद्धी नष्ट करते. दुष्टांच्या ठिकाणीच त्यातून भेद आणि संकटे निर्माण होतात.
5.128.7
तदिदं व्यसनं घोरं त्वया द्यूतमुखं कृतम् ।
असमीक्ष्य सदाचारान्सार्धं पापानुबन्धनैः ॥ ५.१२८.७ ॥
तू द्यूत हे मूळ करून हे भयंकर व्यसन ओढवून घेतलेस; सज्जनांच्या सदाचाराचा विचार न करता, पापी लोकांच्या संगतीने.
5.128.8
कश्चान्यो भ्रातृभार्यां वै विप्रकर्तृं तथार्हति ।
आनीय च सभां व्यक्तं यथोक्ता द्रौपदी त्वया ॥ ५.१२८.८ ॥
भावाच्या पत्नीचा असा अपमान करण्यास दुसरा कोण योग्य ठरेल? सभेत आणून, सांगितल्याप्रमाणे, तू द्रौपदीचा अपमान केलास.
5.128.9
कुलीना शीलसंपन्ना प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ।
महिषी पाण्डुपुत्राणां तथा विनिकृता त्वया ॥ ५.१२८.९ ॥
कुलीन, शीलसंपन्न, प्राणांहूनही प्रिय असलेली, पांडुपुत्रांची पट्टराणी — तिचा तू असा अपमान केलास.
5.128.10
जानन्ति कुरवः सर्वे यथोक्ताः कुरुसंसदि ।
दुःशासनेन कौन्तेयाः प्रव्रजन्तः परन्तपाः ॥ ५.१२८.१० ॥
कुरुसभेत सांगितल्याप्रमाणे सर्व कुरू जाणतात; दुःशासनामुळे शत्रूंना तापवणारे कौंतेय निघून गेले.
5.128.11
सम्यग्वृत्तेष्वलुब्धेषु सततं धर्मचारिषु ।
स्वेषु बन्धुषु कः साधुश्चरेदेवमसांप्रतम् ॥ ५.१२८.११ ॥
जे सदा सदाचारी, लोभरहित आणि धर्माचरण करणारे आहेत, त्या आपल्या बंधूंशी कोणता सज्जन असे अयोग्य वर्तन करील?
5.128.12
नृशंसानामनार्याणां तथा परुषभाषणम् ।
कर्णदुःशासनाभ्यां च त्वया च बहुशः कृतम् ॥ ५.१२८.१२ ॥
क्रूर आणि अनार्य लोकांसारखी कठोर वाणी — कर्ण आणि दुःशासन यांनी, आणि तूही अनेक वेळा वापरली.
5.128.13
सह मात्रा प्रदग्धुं तान्बालकान्वारणावते ।
आस्थितः परमो यत्नो न समृद्धश्च तत्तव ॥ ५.१२८.१३ ॥
मातेसह त्या बालकांना वारणावतात जाळण्यासाठी तू परम प्रयत्न केलास, पण तुझा तो प्रयत्न सफल झाला नाही.
5.128.14
ऊषुश्च सुचिरं कालं प्रच्छन्नाः पाण्डवास्तदा ।
मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ ५.१२८.१४ ॥
तेव्हा पांडव गुप्तपणे मातेसह एकचक्रा नगरीत एका ब्राह्मणाच्या घरी बराच काळ राहिले.
5.128.15
विषेण सर्पबन्धैश्च यतिताः पाण्डवास्त्वया ।
सर्वोपायैर्विनाशाय न समृद्धं च तत्तव ॥ ५.१२८.१५ ॥
विष व सर्पबंधनांनी पांडवांच्या नाशासाठी तू सर्व उपाय योजले, पण तुझा तो प्रयत्न सफल झाला नाही.
5.128.16
एवंबुद्धिः पाण्डवेषु मिथ्यावृत्तिः सदा भवान् ।
कथं ते नापराधोऽस्ति पाण्डवेषु महात्मसु ॥ ५.१२८.१६ ॥
पांडवांविषयी अशी बुद्धी व सदैव मिथ्या आचरण ठेवणारा तू, महात्मा पांडवांच्या बाबतीत कसा अपराधी नाहीस?
5.128.17
एवंवृत्तः कथं राज्ये स्थातुमर्हसि पापकृत् ।
स राज्याच्च सुखाच्चैव हास्यसे कुलपांसन ॥ ५.१२८.१७ ॥
असे वर्तन असलेला पापी तू राज्यात राहण्यास कसा योग्य आहेस? हे कुलपांसना, तू राज्य व सुख दोन्हीपासून वंचित होशील.
5.128.18
यच्चैभ्यो याचमानेभ्यः पित्र्यमंशं न दित्सति ।
तच्च पाप प्रदाताऽसि भ्रष्टैश्वर्यो निपातितः ॥ ५.१२८.१८ ॥
जे पैतृक भाग मागणाऱ्यांना तू देऊ इच्छित नाहीस, ते हे पापी, तूच देणारा होशील; ऐश्वर्य भ्रष्ट होऊन तू पतित होशील.
5.128.19
कृत्वा बहून्यकार्याणि पाण्डवेषु नृशंसवत् ।
मिथ्यावृत्तिरनार्यः सन्नद्य विप्रतिपद्यसे ॥ ५.१२८.१९ ॥
पांडवांबाबत क्रूर माणसासारखी पुष्कळ अकार्ये करून, असत्य वर्तनाच्या अनार्या, तू कवच धारण करून उलट मार्गाने चालला आहेस.
5.128.20
मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
शाम्येति मुहुरुक्तोसि न च शाम्यसि पार्थिव ॥ ५.१२८.२० ॥
माता, पिता, भीष्म, द्रोण आणि विदुर यांनी तुला वारंवार 'शांत हो' असे सांगितले; पण हे राजा, तू शांत होत नाहीस.
5.128.21
शमे हि सुमहाँल्लाभस्तव पार्थस्य चोभयोः ।
न च रोचयसे राजन्किमन्यद्बुद्धिलाघवात् ॥ ५.१२८.२१ ॥
शांतीतच तुला आणि पार्थाला दोघांनाही मोठा लाभ आहे; हे राजा, तुला ते आवडत नाही. बुद्धीच्या हलकेपणाशिवाय आणखी काय?
5.128.22
न शर्म प्राप्स्यसे राजन्नुत्क्रम्य सुहृदां वचः ।
अधर्म्यमयशस्यं च क्रियते पार्थिव त्वया ॥ ५.१२८.२२ ॥
हे राजा, मित्रांचे बोलणे ओलांडून तुला शांती मिळणार नाही; हे पार्थिवा, तुझ्याकडून अधर्म आणि अपकीर्तीचे कृत्य केले जात आहे.
5.128.23
एवं ब्रुवति दाशार्हे दुर्योधनममर्षणम् ।
दुःशासन इदं वाक्यमब्रवीत्करुसंसदि ॥ ५.१२८.२३ ॥
दाशार्ह (कृष्ण) असे बोलत असताना, कौरवांच्या सभेत संतप्त दुर्योधनाला दुःशासनाने हे वचन सांगितले.
5.128.24
न चेत्सन्धास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः ।
बद्ध्वा किल त्वां दास्यन्ति कुन्तीपुत्राय कौरवाः ॥ ५.१२८.२४ ॥
हे राजा, तू स्वतःच्या इच्छेने पांडवांशी संधी केली नाहीस, तर कौरव तुला बांधून कुंतीपुत्राच्या स्वाधीन करतील.
5.128.25
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्मनुजर्षभ ।
पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मो द्रोणः पिता च ते ॥ ५.१२८.२५ ॥
हे मनुजर्षभ! वैकर्तन (कर्ण), तुला, मला आणि या तिघांना भीष्म, द्रोण आणि तुझे वडील पांडवांच्या स्वाधीन करतील.
5.128.26
भ्रातुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
क्रुद्धः प्रातिष्ठतोत्थाय महानाग इव श्वसन् ॥ ५.१२८.२६ ॥
भावाचे हे वचन ऐकून धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधन क्रोधाने उठला आणि महासर्पासारखा फुत्कारत निघाला.
5.128.27
विदुरं च सोमदत्तं च महाराजं च बाह्लिकम् ।
कृपं च सोमदत्तं च भीष्मं द्रोणं जनार्दनम् ॥ ५.१२८.२७ ॥
विदुर, सोमदत्त, महाराज आणि बाह्लिक यांना, कृप आणि सोमदत्त यांना, भीष्म, द्रोण आणि जनार्दन यांना —
5.128.28
सर्वानेताननादृत्य दुर्मतिर्निरपत्रपः ।
अशिष्टवदमर्यादो मानी मान्यावमानिता ॥ ५.१२८.२८ ॥
या सर्वांचा अनादर करून दुर्बुद्धी, निर्लज्ज, अशिष्टासारखा मर्यादाहीन व अभिमानी (दुर्योधन) आदरणीयांचा अपमान करता झाला.
5.128.29
तं प्रस्थितमभिप्रेक्ष्य भ्रातरो मनुजर्षभम् ।
अनुजग्मुः सहामात्या राजानश्चापि सर्वशः ॥ ५.१२८.२९ ॥
त्या मनुजर्षभाला निघालेले पाहून भाऊ, मंत्र्यांसह सर्व राजेही त्याच्या मागे गेले.
5.128.30
सभायामुत्थितं क्रुद्धं प्रस्थितं भ्रातृभिः सह ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ ५.१२८.३० ॥
सभेतून क्रोधाने उठून भावांसह निघालेल्या दुर्योधनाला पाहून शंतनूचा पुत्र भीष्म बोलला.
5.128.31
धर्मार्थावभिसन्त्यज्य संरम्भं योऽनुमन्यते ।
हसन्ति व्यसने तस्य दुर्हृदो नचिरादिव ॥ ५.१२८.३१ ॥
धर्म आणि अर्थ सोडून जो क्रोधाला अनुमती देतो, त्याच्या संकटात शत्रू लवकरच हसतात.
5.128.32
दुरात्मा राजपुत्रोऽयं धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित् ।
मिथ्याभिमानी राज्यस्य क्रोधलोभवशानुगः ॥ ५.१२८.३२ ॥
हा दुरात्मा राजपुत्र, धृतराष्ट्राचा पुत्र, उपाय न जाणणारा; राज्याबाबत खोट्या अभिमानाने भरलेला, क्रोध आणि लोभाच्या वशात चालणारा.
5.128.33
कालपक्वमिदं मन्ये सर्वं क्षत्रं जनार्दन ।
सर्वे ह्यनुसृता मोहात्पार्थिवाः सह मन्त्रिभिः ॥ ५.१२८.३३ ॥
हे जनार्दना, हे संपूर्ण क्षत्रियकुल कालाने पिकलेले आहे असे मला वाटते; मोहाने सर्व राजे आपल्या मंत्र्यांसह त्याच्या मागे गेले आहेत.
5.128.34
भीष्मस्याथ वचः श्रुत्वा दाशार्हः पुष्करेक्षणः ।
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वानभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ ५.१२८.३४ ॥
भीष्मांचे बोल ऐकून, पराक्रमी कमलनयन दाशार्ह (कृष्ण) भीष्म, द्रोण आदी सर्वांना उद्देशून बोलले.
5.128.35
सर्वेषां कुरुवृद्धानां महानयमतिक्रमः ।
प्रसह्य मन्दमैश्वर्ये न नियच्छन्ति यन्नृपम् ॥ ५.१२८.३५ ॥
सर्व कुरुवृद्धांचा हा मोठा अतिक्रम आहे; ऐश्वर्यात बलाने मंद राजाला ते आवरत नाहीत.
5.128.36
तत्र कार्यमहं मन्ये कालप्राप्तमरिन्दमाः ।
क्रियमाणे भवेच्छ्रेयस्तत्सर्वं श्रृणुतानघाः ॥ ५.१२८.३६ ॥
हे शत्रूंचे दमन करणाऱ्यांनो, तिथे करण्याजोगे कार्य काळाने प्राप्त झाले आहे असे मला वाटते; ते केल्यास कल्याण होईल; हे निष्पापांनो, ते सर्व ऐका.
5.128.37
प्रत्यक्षमेतद्भवतां यद्वक्ष्यामि हितं वचः ।
भवतामानुकूल्येन यदि रोचेत भारताः ॥ ५.१२८.३७ ॥
हे भरतवंशीयांनो, हे तुम्हाला प्रत्यक्ष आहे. मी जे हितकारक वचन सांगेन, ते जर तुम्हाला अनुकूलपणे रुचले तर (बरे).
5.128.38
पुत्रो वै भोजराजस्य दुराचारो ह्यनात्मवान् ।
जीवतः पितुरैश्वर्यं हृत्वा मृत्युवशं गतः ॥ ५.१२८.३८ ॥
भोजराजाचा पुत्र, दुराचारी आणि असंयमी, पिता जिवंत असतानाच त्याचे ऐश्वर्य हिरावून मृत्यूच्या अधीन झाला.
5.128.39
उग्रसेनसुतः कंसः परित्यक्तः स बान्धवैः ।
ज्ञातीनां हितकामेन मया शस्तो महामृधे ॥ ५.१२८.३९ ॥
उग्रसेनाचा पुत्र कंस, ज्याला बांधवांनी त्यागले होते, ज्ञातींचे हित इच्छिणाऱ्या माझ्याकडून महायुद्धात तो मारला गेला.
5.128.40
आहुकः पुनरस्माभिर्ज्ञातिभिश्चापि सत्कृतः ।
उग्रसेनः कृतो राजा भोजराजन्यवर्धनः ॥ ५.१२८.४० ॥
आहुकाचा आम्ही ज्ञातींनी पुन्हा सत्कार केला; भोजराजवंशाची वृद्धी करणाऱ्या उग्रसेनाला राजा केले.
5.128.41
संसमेकं परित्यज्य कुलार्थे सर्वयादवाः ।
संभूय सुखमेधन्ते भारतान्धकवृष्णयः ॥ ५.१२८.४१ ॥
कुलासाठी एकाला त्यागून सर्व यादव एकत्र होऊन सुखाने भरभराटतात — हे भारता, अंधक आणि वृष्णी.
5.128.42
अपि चाप्यवदद्राजन्परमेष्ठी प्रजापतिः ।
व्यूढे देवासुरे युद्धेऽभ्युद्यतेष्वायुधेषु च ॥ ५.१२८.४२ ॥
हे राजा, परमेष्ठी प्रजापतीनेही सांगितले होते — देवासुर युद्धात व्यूह रचला जाऊन शस्त्रे उगारली गेली असताना.
5.128.43
द्वैधीभूतेषु लोकेषु विनश्यत्सु च भारत ।
अब्रवीत्तु तदा देवो भगवाँल्लोकभावनः ॥ ५.१२८.४३ ॥
हे भारता, लोक दोन भागांत विभागले जाऊन नष्ट होत असताना, लोकांचे पालन करणारे भगवान देव तेव्हा बोलले.
5.128.44
पराभविष्यन्त्यसुरा दैतेया दानवैः सह ।
आदित्या वसवो रुद्रा भविष्यन्ति दिवौसकः ॥ ५.१२८.४४ ॥
दैत्य आणि दानवांसह असुर पराभूत होतील; आदित्य, वसू, रुद्र आणि स्वर्गवासी देव विजयी होतील.
5.128.45
देवासुरमनुष्याश्च गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
अस्मिन्युद्धे सुसंक्रुद्धा हनिष्यन्ति परस्परम् ॥ ५.१२८.४५ ॥
देव, असुर, मानव, गंधर्व, उरग आणि राक्षस या युद्धात अत्यंत संतप्त होऊन एकमेकांना ठार मारतील.
5.128.46
वर्तमानं जगत्सर्वं मुहूर्तान्न भविष्यति ।
इति मत्वाऽब्रवीद्धर्मं परमेष्ठी प्रजापतिः ।
वरुणाय प्रयच्छैतान्बद्ध्वा दैतेयदानवान् ॥ ५.१२८.४६ ॥
हे जाणून परमेष्ठी प्रजापती धर्माला म्हणाले, 'या दैत्य-दानवांना बांधून वरुणाच्या स्वाधीन करा; अन्यथा हे वर्तमान जग क्षणभरही टिकणार नाही.'
5.128.47
एवमुक्तस्ततो धर्मो नियोगात्परमेष्ठिनः ।
वरुणाय ददौ सर्वान्बद्ध्वा दैतेयदानवान् ॥ ५.१२८.४७ ॥
परमेष्ठींनी असे सांगितल्यावर धर्माने त्यांच्या आज्ञेने सर्व दैत्य-दानवांना बांधून वरुणाच्या स्वाधीन केले.
5.128.48
तान्बद्ध्वा धर्मपाशैश्च स्वैश्च पाशैर्जलेश्वरः ।
वरुणः सागरे यत्तो नित्यं रक्षति दानवान् ॥ ५.१२८.४८ ॥
त्यांना धर्मपाशांनी आणि स्वतःच्या पाशांनी बांधून जलेश्वर वरुण समुद्रात सदैव सावधपणे दानवांचे रक्षण करतो.
5.128.49
तथा दुर्योधनं कर्णं शकुनिं चापि सौबलम् ।
बद्ध्वा दुःशासनं चापि पाण्डवेभ्यः प्रयच्छत ॥ ५.१२८.४९ ॥
त्याचप्रमाणे दुर्योधन, कर्ण, सौबल शकुनी आणि दुःशासन यांनाही बांधून पांडवांच्या स्वाधीन करा.
5.128.50
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ ५.१२८.५० ॥
कुलासाठी एका पुरुषाचा त्याग करावा, गावासाठी कुलाचा त्याग करावा; जनपदासाठी गावाचा, आणि स्वतःसाठी पृथ्वीचाही त्याग करावा.
5.128.51
राजन्दुर्योधनं बद्ध्वा ततः संशाम्य पाण्डवैः ।
त्वत्कृते न विनश्येयुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ ५.१२८.५१ ॥
हे राजा! दुर्योधनाला बांधून, नंतर पांडवांशी समेट करा; तुमच्यामुळे क्षत्रिय नष्ट होऊ नयेत, हे क्षत्रियश्रेष्ठा!