মহাভারত · অধ্যায় 5.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.130.1
तत्तु वाक्यमनादृत्य सोऽर्थवन्मातृभाषितम् ।
पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशमकृतात्मनाम् ॥ ५.१३०.१ ॥
কিন্তু মায়ের অর্থপূর্ণ বাক্য উপেক্ষা করে সে ক্রোধে আবার অসংযত মনের মানুষদের কাছে চলে গেল।
5.130.2
ततः सभाया निर्गम्य मन्त्रयामास कौरवः ।
सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह ॥ ५.१३०.२ ॥
তারপর সভা থেকে বেরিয়ে কৌরব পাশাখেলায় দক্ষ সুবলপুত্র রাজা শকুনির সঙ্গে মন্ত্রণা করলেন।
5.130.3
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रं कर्णं दुःशासनोऽब्रवीति ।
नोचेत्सन्धास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः ।
बद्ध्वैव त्वां प्रदास्यन्ति पाण्डुपुत्राय भारत ॥ ५.१३०.३ ॥
দুঃশাসন ধৃতরাষ্ট্রপুত্র দুর্যোধন ও কর্ণকে বললেন: হে রাজন, যদি নিজের ইচ্ছায় পাণ্ডবদের সঙ্গে সন্ধি না কর, তবে তারা তোমাকে বেঁধেই পাণ্ডুপুত্রের হাতে তুলে দেবে, হে ভরতবংশধর।
5.130.4
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्भरतर्षभ ।
पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मद्रोणौ पिता च ते ॥ ५.१३०.४ ॥
বৈকর্তন কর্ণ, তুমি, আমি ও এই তিনজনকে, হে ভরতশ্রেষ্ঠ, পাণ্ডবদের হাতে তুলে দেবে; ভীষ্ম, দ্রোণ ও তোমার পিতাও।
5.130.5
दुःशासनस्य तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभ ।
दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो निश्वस्य प्रहसन्निव ॥ ५.१३०.५ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, দুঃশাসনের সেই বাক্য শুনে ধৃতরাষ্ট্রপুত্র দুর্যোধন দীর্ঘশ্বাস ফেলে যেন হেসে উঠলেন।
5.130.6
एकान्तमुपसृत्येह मन्त्रं पुनरमन्त्रयत् ।
सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह ॥ ५.१३०.६ ॥
এখানে নির্জনে গিয়ে সে আবার পাশাখেলায় দক্ষ সুবলপুত্র রাজা শকুনির সঙ্গে মন্ত্রণা করল।
5.130.7
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च ।
दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम् ॥ ५.१३०.७ ॥
দুর্যোধন, কর্ণ, শকুনি, সৌবল এবং দুঃশাসন যাদের চতুর্থ—তাদের এই ষড়যন্ত্র ছিল।
5.130.8
पुराऽयमस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः ।
सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च ॥ ५.१३०.८ ॥
দ্রুতকর্মা জনার্দন আমাদের ধরে ফেলার আগেই, ধৃতরাষ্ট্র রাজা ও শান্তনুপুত্রের সঙ্গে মিলে।
5.130.9
वयमेव हृषीकेशं निगृह्णीम बलादिव ।
प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा ॥ ५.१३०.९ ॥
আমরাই হৃষীকেশকে বলপূর্বক ধরি, যেমন ইন্দ্র বিরোচনপুত্রকে ধরেছিলেন — সেই পুরুষব্যাঘ্রকে জোর করে।
5.130.10
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः ।
निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः ॥ ५.१३०.१० ॥
বার্ষ্ণেয়কে ধরা হয়েছে শুনে পাণ্ডবরা হতচিত্ত, উৎসাহহীন হয়ে পড়বে, দাঁত ভাঙা সাপের মতো।
5.130.11
अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च ।
अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्।
निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह ॥ ५.१३०.११ ॥
এই মহাবাহু তাদের সকলের আশ্রয় ও কবচ; বরদাতা, সাত্বতদের মধ্যে বৃষভস্বরূপ এই বীর ধরা পড়লে, পাণ্ডবরা সোমকদের সঙ্গে উদ্যমহীন হবে।
5.130.12
तस्माद्वयमिहैवैकं केशवं क्षिप्रकारिणम् ।
क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून् ॥ ५.१३०.१२ ॥
অতএব এখানেই, দ্রুতকর্মা কেশবকে একা বেঁধে, ধৃতরাষ্ট্র চিৎকার করতে থাকলে, আমরা শত্রুদের সঙ্গে যুদ্ধ করব।
5.130.13
तेषां पापमभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम् ।
इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्वबुद्ध्यत सात्यकिः ॥ ५.१३०.१३ ॥
সেই পাপী ও দুষ্টচিত্ত লোকদের পাপ অভিপ্রায় ইঙ্গিত বুঝতে পারা প্রাজ্ঞ সাত্যকি শীঘ্রই উপলব্ধি করলেন।
5.130.14
तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः ।
अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम् ॥ ५.१३०.१४ ॥
সেই উদ্দেশ্যে বেরিয়ে এসে হার্দিক্যের সঙ্গে দাঁড়িয়ে তিনি কৃতবর্মাকে বললেন, "শীঘ্র সৈন্যবাহিনীকে ব্যূহবদ্ধ করো।"
5.130.15
व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः ।
यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकारिणे ॥ ५.१३०.१५ ॥
সৈন্যদের ব্যূহবদ্ধ করে, বর্ম পরে সভাদ্বারে অবস্থান করো, যতক্ষণ না আমি এটি অক্লিষ্টকর্মা কৃষ্ণকে জানাই।
5.130.16
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव ।
आचष्ट तमभिप्रायं केशवाय महात्मने ॥ ५.१३०.१६ ॥
সেই বীর সিংহ যেমন পর্বতগুহায় প্রবেশ করে, তেমনই সভায় প্রবেশ করে মহাত্মা কেশবকে সেই অভিপ্রায় জানালেন।
5.130.17
धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत ।
तेषामेतमभिप्रायमाचचक्षे स्मयन्निव ॥ ५.१३०.१७ ॥
তারপর তিনি ধৃতরাষ্ট্র ও বিদুরের সঙ্গেও কথা বললেন, যেন হেসে তাদের এই অভিপ্রায় ব্যাখ্যা করলেন।
5.130.18
धर्मादर्थाच्च कामाच्च कर्म साधुविगर्हितम् ।
मन्दाः कर्तुमिहेच्छन्ति न चावाप्यं कथंचन ॥ ५.१३०.१८ ॥
ধর্ম, অর্থ ও কাম—কোনো উপায়েই যা সাধুরা নিন্দা করেন, সেই কর্ম মূর্খরা এখানে করতে চায়; তা কোনো প্রকারেই লাভ করা যায় না।
5.130.19
पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः ।
धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः ॥ ५.१३०.१९ ॥
পূর্ব থেকেই মোহগ্রস্ত, পাপচিত্ত, সমবেত ব্যক্তিরা বিপথে চলছে; কাম ও ক্রোধে অভিভূত হয়ে তারা ক্রোধ ও লোভের বশে চলে।
5.130.20
इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः ।
पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा बाला यथा जडाः ॥ ५.१३०.२० ॥
স্বল্পবুদ্ধিরা এই পুণ্ডরীকাক্ষকে ধরতে চায়; শিশু বা মূর্খেরা যেমন বস্ত্র দিয়ে জ্বলন্ত আগুন ধরতে চায়।
5.130.21
सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान् ।
धृतराष्ट्रं महाबाहुमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.१३०.२१ ॥
সাত্যকির সেই কথা শুনে দূরদর্শী বিদুর কুরুসভায় মহাবাহু ধৃতরাষ্ট্রকে বললেন।
5.130.22
राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परन्तप ।
असक्यमयशस्यं च कर्तुं कर्म समुद्यताः ॥ ५.१३०.२२ ॥
হে রাজা, শত্রুদমনকারী, তোমার সমস্ত পুত্রের সময় ফুরিয়ে এসেছে; অসম্ভব ও অযশস্কর কর্মে তারা উদ্যত হয়েছে।
5.130.23
इमं हि पुण्डरीकाक्षमभिभूय प्रसह्य च ।
निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम् ॥ ५.१३०.२३ ॥
এই পুণ্ডরীকাক্ষকে পরাভূত করে বলপূর্বক ধরে রাখতে তারা চায়; একত্রে ইন্দ্রের কনিষ্ঠ ভ্রাতাকে বন্দি করতে ইচ্ছুক।
5.130.24
इमं पुरुषशार्दूलमप्रधृष्यं दुरसदम् ।
आसाद्य नभविष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम् ॥ ५.१३०.२४ ॥
এই পুরুষসিংহ, অপরাজেয় ও দুর্গম; তার কাছে গেলে তারা পতঙ্গের মতো আগুনে পড়ে ধ্বংস হবে।
5.130.25
अयमिच्छन्हि तान्सर्वान्युध्यमानाञ्जनार्दनः ।
सिंहो नागानिव क्रुद्धो गमयेद्यमसादनम् ॥ ५.१३०.२५ ॥
যুদ্ধরত তাঁদের সকলকে জনার্দন চাইলে, ক্রুদ্ধ সিংহ যেমন হাতিদের তেমনই তাদের যমসদনে পাঠাবেন।
5.130.26
न त्वयं निन्दितं कर्म कुर्यात्पापं कथंचन ।
न च धर्मादपक्रामदेच्युतः पुरुषोत्तमः ॥ ५.१३०.२६ ॥
এই পুরুষোত্তম অচ্যুত কোনোভাবেই নিন্দিত বা পাপকর্ম করবেন না, ধর্ম থেকেও বিচ্যুত হবেন না।
5.130.27
यथा वाराणसी दग्धा साश्वा सरथकुञ्जरा ।
सानुबन्धस्तु कृष्णेन काशीनामृषभो हतः ॥ ५.१३०.२७ ॥
কৃষ্ণ বারাণসীকে অশ্ব, রথ ও হাতিসহ দগ্ধ করেছিলেন; অনুচরসহ কাশীদের বৃষভ (রাজা) নিহত হয়েছিলেন।
5.130.28
तथा नागपुरं दग्ध्वा शङ्खचक्रगदाधरः ।
स्वयं कालेश्वरो भूत्वा नाशयिष्यति कौरवान् ॥ ५.१३०.२८ ॥
তেমনই শঙ্খ, চক্র ও গদাধারী নাগপুরকে দগ্ধ করে, স্বয়ং কালেশ্বর হয়ে কৌরবদের বিনাশ করবেন।
5.130.29
पारिजातहरं ह्येनमेकं यदुसुखावहम् ।
नाभ्यवर्तत संरब्धो वृत्रहा वसुभिः सह ॥ ५.१३०.२९ ॥
পারিজাত হরণকারী, যাদবদের সুখদাতা এই একজনের বিরুদ্ধে, ক্রুদ্ধ বৃত্রহন্তা (ইন্দ্র) বসুদের সঙ্গে নিয়েও অগ্রসর হননি।
5.130.30
प्राप्य निर्मोचने पाशान्षट्सहस्रांस्तरस्विनः ।
हृतास्ते वासुदेवेन ह्युपसङ्क्रम्य कौरवान् ॥ ५.१३०.३० ॥
নির্মোচন স্থানে পৌঁছে, বাসুদেব কৌরবদের কাছে গিয়ে সেই ছয় হাজার বেগবানের পাশ নিয়ে তাদের নিয়ে গিয়েছিলেন।
5.130.31
द्वारमासाद्य सौभस्य विधूय गदया गिरिम् ।
द्युमत्सेनः सहामात्यः कृष्णेन विनिपातितः ॥ ५.१३०.३१ ॥
সৌভের দ্বারে পৌঁছে, গদা দিয়ে পর্বত নাড়িয়ে, অমাত্যদের সহ দ্যুমৎসেন কৃষ্ণের দ্বারা নিপাতিত হলেন।
5.130.32
शेषवत्त्वात्कुरूणां तु धर्मापेक्षी तथाऽच्युतः ।
क्षमते पुण्डरीकाक्षः शक्तः सन्पापकर्मणाम् ॥ ५.१३०.३२ ॥
কুরুদের অবশিষ্ট ঋণের কারণে এবং ধর্মের বিচারে, সমর্থ হয়েও পুণ্ডরীকাক্ষ অচ্যুত পাপকর্মাদের ক্ষমা করেন।
5.130.33
एते हि यदि गोविन्दमिच्छन्ति सह राजभिः ।
अद्यैवातिथयः सर्वे भविष्यन्ति यमस्य ते ॥ ५.१३०.३३ ॥
এরা যদি রাজাদের সঙ্গে গোবিন্দকে চায়, তবে আজই এরা সবাই যমের অতিথি হবে।
5.130.34
यथा वायोस्तृणाग्रणि वशं यान्ति बलीयसः ।
तथा चक्रभृतः सर्वे वशमेष्यन्ति कौरवाः ॥ ५.१३०.३४ ॥
বলবান বায়ুর কাছে যেমন তৃণাগ্র বশে আসে, তেমনি চক্রধারীর বশে সমস্ত কৌরব আসবে।
5.130.35
विदुरेणैवमुक्ते तु केशवो वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य सुहृदां श्रृण्वतां मिथः ॥ ५.१३०.३५ ॥
বিদুর এইরূপ বললে, কেশব ধৃতরাষ্ট্রের দিকে তাকিয়ে, সুহৃদেরা পরস্পর শুনতে থাকলে এই বাক্য বললেন।
5.130.36
राजन्नेते यदि क्रुद्धा मां निगृह्णीयुरोजसा ।
एते वा मामहं वैनाननुजानीहि पार्थिव ॥ ५.१३०.३६ ॥
রাজন, এরা যদি ক্রুদ্ধ হয়ে বলপূর্বক আমাকে বন্দী করতে চায়, অথবা আমি নিজেই এদের বন্দী করি, হে পার্থিব, তার অনুমতি দিন।
5.130.37
एतान्हि सर्वान्संरब्धान्नियन्तुमहमुत्सहे ।
न त्वहं निन्दितं कर्म कुर्यां पापं कथंचन ॥ ५.१३०.३७ ॥
ক্রুদ্ধ এই সকলকে আমি নিবৃত্ত করতে সক্ষম; কিন্তু আমি কোনোভাবেই নিন্দিত, পাপময় কর্ম করব না।
5.130.38
पाण्डवार्थे हि लुभ्यन्तः स्वार्थान्हास्यन्ति ते सुताः ।
एते चेदेवमिच्छन्ति कृतकार्यो युधिष्ठिरः ॥ ५.१३०.३८ ॥
এরা যদি এমন ইচ্ছা করে এবং যুধিষ্ঠির কার্য সিদ্ধ করেন, তবে পাণ্ডবদের জন্য লোভী আপনার পুত্রেরা নিজেদের স্বার্থ ত্যাগ করবে।
5.130.39
अद्यैव ह्यहमेनांश्च ये चैनाननु भारत ।
निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां किं दुष्कृतं भवेत् ॥ ५.१३०.३९ ॥
হে ভরতবংশীয় রাজা! আজই যদি আমি এদের এবং এদের অনুগামীদের বন্দি করে পার্থদের হাতে সমর্পণ করি, তাতে কী দুষ্কর্ম হবে?
5.130.40
एष मे निश्चयो राजन्यद्येषोऽस्य विनिश्चयः ।
नर्दन्तु सहिताः शङ्खाः पणवानकनिस्वनैः ॥ ५.१३०.४० ॥
হে রাজন্! এটাই আমার সংকল্প; যদি এটাই তাঁরও সংকল্প হয়, তবে শঙ্খ ও পণব-আনক বাদ্যের নিনাদে সকলে একত্রে গর্জন করুক।
5.130.41
अनायासेन पार्थानां पर्वतां च शिवं महत् ।
निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां चेत्सुकृतं भवेत् ॥ ५.१३०.४१ ॥
হে রাজন্! পার্থদের জন্য অনায়াসে, পর্বতসম মহান ও মঙ্গলময় এদের বন্দি করে পার্থদের হাতে সমর্পণ করলে তা সুকর্ম হবে।
5.130.42
इदं तु न प्रवर्तेयं निन्दितं कर्म भारत ।
सन्निधौ ते महाराज क्रोधजं पापबुद्धिजम् ॥ ५.१३०.४२ ॥
হে ভারত! কিন্তু আমি এই নিন্দিত কর্ম শুরু করব না; হে মহারাজ, আপনার সম্মুখে ক্রোধজাত ও পাপবুদ্ধিজাত এই কর্ম আমি আরম্ভ করব না।
5.130.43
एष दुर्योधनो राजन्यथेच्छति तथाऽस्तु तत् ।
अहं तु सर्वांस्तनयाननुजानामि ते नृप ॥ ५.१३०.४३ ॥
হে রাজন, দুর্যোধন যেমন ইচ্ছা করেন তেমনই হোক। কিন্তু হে নৃপ, আমি তোমার সকল পুত্রকে অনুমতি দিচ্ছি।
5.130.44
एतच्छ्रुत्वा तु विदुरं धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ।
क्षिप्रमानय तं पापं राज्यलुब्धं सुयोधनम् ॥ ५.१३०.४४ ॥
এ কথা শুনে ধৃতরাষ্ট্র বিদুরকে বললেন, "রাজ্যলোভী সেই পাপী সুযোধনকে শীঘ্র নিয়ে এসো।"
5.130.45
सहमित्रं सहामात्यं ससोदर्यं सहानुगम् ।
शक्नुयां यदि पन्थानमवतारयितुं पुनः ॥ ५.१३०.४५ ॥
বন্ধু, অমাত্য, ভ্রাতা ও অনুচরদের সহ যদি আমি তাকে আবার সঠিক পথে আনতে পারি।
5.130.46
ततो दुर्योधनं क्षत्ता पुनः प्रावेशयत्मभाम् ।
अकामं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम् ॥ ५.१३०.४६ ॥
তখন বিদুর, অনিচ্ছুক ও ভ্রাতা এবং রাজাদের দ্বারা পরিবেষ্টিত দুর্যোধনকে আবার সভায় নিয়ে এলেন।
5.130.47
अथ दुरोयधनं राजा धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ।
कर्णदुःशासनाभ्यां च राजभिश्चापि संवृतम् ॥ ५.१३०.४७ ॥
তখন রাজা ধৃতরাষ্ট্র কর্ণ, দুঃশাসন এবং রাজাদের দ্বারা পরিবেষ্টিত দুর্যোধনকে বললেন।
5.130.48
नृशंस पापभूयिष्ठ क्षुद्रकर्मसहायवान् ।
पापैः सहायैः संहत्य पापं कर्म चिकीर्षसि ॥ ५.१३०.४८ ॥
হে নৃশংস, মহাপাপী, নীচ কর্মের সহচর! পাপী সহচরদের সঙ্গে মিলিত হয়ে তুমি পাপকর্ম করতে চাও।
5.130.49
अशक्यमयशस्यं च सद्भिश्चापि विगर्हितम् ।
यथा त्वादृशको मूढो व्यवस्येत्कुलपांसनः ॥ ५.१३०.४९ ॥
যা অসম্ভব, অখ্যাতিকর এবং সজ্জনদের দ্বারাও নিন্দিত, তেমন কাজ তোমার মতো মূঢ়, কুলকলঙ্ক ব্যক্তিই উদ্যোগী হয়।
5.130.50
त्वमिमं पुण्डरीकाक्षमप्रधृष्यं दुरासदम् ।
पापैः सहायैः संहत्य निग्रहीतुं किलेच्छसि ॥ ५.१३०.५० ॥
তুমি এই পুণ্ডরীকাক্ষকে, যিনি অপরাজেয় ও দুর্গম, পাপী সহায়কদের সঙ্গে মিলে বন্দী করতে চাইছ।
5.130.51
यो न शक्यो बलात्कर्तुं देवैरपि सवासवैः ।
तं त्वं प्रार्थयसे मन्द बालश्चन्द्रमसं यथा ॥ ५.१३०.५१ ॥
ইন্দ্রসহ দেবতারাও বলপূর্বক যাঁকে বশ করতে পারেন না, হে মূর্খ, তুমি তাঁকে চাইছ যেমন শিশু চাঁদকে চায়।
5.130.52
देवैर्मनुष्यैर्गन्धर्वैरसुरैरुरगैश्च यः ।
न सोढुं समरे शक्यस्तं न बुध्यसि केशवम् ॥ ५.१३०.५२ ॥
দেবতা, মানুষ, গন্ধর্ব, অসুর ও নাগগণ যাঁকে যুদ্ধে সহ্য করতে পারে না, সেই কেশবকে তুমি বুঝছ না।
5.130.53
दुर्ग्राह्यः पाणिना वायुर्दुस्पर्शः पाणिना शशी ।
दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दुर्ग्राह्यः केशवो बलात् ॥ ५.१३०.५३ ॥
হাতে বায়ুকে ধরা কঠিন, হাতে চাঁদকে স্পর্শ করা কঠিন, মাথায় পৃথিবী ধারণ করা কঠিন; বলপূর্বক কেশবকে ধরাও তেমনই কঠিন।
5.130.54
इत्युक्ते धृतराष्ट्रेण क्षत्ताऽपि विदुरोऽब्रवीत् ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रममर्षणम् ॥ ५.१३०.५४ ॥
ধৃতরাষ্ট্র এরূপ বললে ক্ষত্তা বিদুরও ক্রুদ্ধ ধার্তরাষ্ট্র দুর্যোধনের দিকে তাকিয়ে বললেন।
5.130.55
दुर्योधन निबोधेदं वचनं मम सांप्रतम् ।
सौभद्वारे वानरेन्द्रो द्विविदो नाम नामतः।
शिलावर्षेण महता छादयामास केशवम् ॥ ५.१३०.५५ ॥
হে দুর্যোধন, এখন আমার এই বাক্য শোনো। সৌভদ্বারে দ্বিবিদ নামে বানররাজ মহা শিলাবর্ষণে কেশবকে আচ্ছন্ন করেছিল।
5.130.56
ग्रहीतुकामो विक्रम्य सर्वयत्नेन माधवम् ।
ग्रहीतुं नाशकच्चैनं तं त्वं प्रार्थयसे बलात् ॥ ५.१३०.५६ ॥
বিক্রমে, সর্বশক্তিতে মাধবকে ধরতে চেয়েও সে তাঁকে ধরতে পারেনি। আর তুমি বলপূর্বক তাঁকে ধরতে চাইছ।
5.130.57
प्राग्ज्योतिषगतं शौरिं नरकः सह दानवैः ।
ग्रहीतुं नाशकत्तत्र तं त्वं प्रार्थयसे बलात् ॥ ५.१३०.५७ ॥
প্রাগ্জ্যোতিষে যাওয়া শৌরিকে নরক দানবদের সঙ্গে সেখানে ধরতে পারেনি। আর তুমি বলপূর্বক তাঁকে ধরতে চাইছ।
5.130.58
अनेकयुगवर्षायुर्निहत्य नरकं मृधे ।
नीत्वा कन्यासहस्राणि उपयेमे यथाविधि ॥ ५.१३०.५८ ॥
বহু যুগ ও বর্ষের আয়ুষ্মান নরককে যুদ্ধে বধ করে, সহস্র কন্যাকে নিয়ে যথাবিধি বিবাহ করেছিলেন।
5.130.59
निर्मोचने षट्सहस्राः पाशैर्बद्ध्वा महासुराः ।
ग्रहीतुं नाशकंश्चैनं तं त्वं प्रार्थयसे बलात् ॥ ५.१३०.५९ ॥
নির্মোচনে ছয় হাজার মহা অসুর পাশে বেঁধেও তাঁকে ধরতে পারেনি। আর তুমি বলপূর্বক তাঁকে ধরতে চাইছ।
5.130.60
अनेन हि हता बाल्ये पूतना शिशुना तदा ।
गोवर्धनो धारितश्च गवार्थे भरतर्षभ ॥ ५.१३०.६० ॥
এঁর দ্বারাই শৈশবে শিশুরূপে পূতনা নিহত হয়েছিল। হে ভরতশ্রেষ্ঠ, গরুর জন্য গোবর্ধন পর্বত ধারণ করা হয়েছিল।
5.130.61
अरिष्टो धेनुकश्चैव चाणूरश्च महाबलः ।
अश्वराजश्च निहतः कंसश्चारिष्टमाचरन् ॥ ५.१३०.६१ ॥
অরিষ্ট, ধেনুক এবং মহাবল চাণূর, এবং অশ্বরাজ (কেশী) নিহত হলেন; কংস অরিষ্টের আচরণ অনুকরণ করেছিল।
5.130.62
जरासन्धश्च वक्रश्च शिशुपालश्च वीर्यवान् ।
बाणाश्च निहतः सङ्ख्ये राजानश्च निषूदिताः ॥ ५.१३०.६२ ॥
জরাসন্ধ, বক্র এবং বীর্যবান শিশুপাল, এবং বাণ যুদ্ধে নিহত হলেন; বহু রাজাও বিনষ্ট হলেন।
5.130.63
वरुणो निर्जितो राजा पावकश्चामितौजसा ।
पारिजातं च हरता जितः साक्षाच्छचीपतिः ॥ ५.१३०.६३ ॥
রাজা বরুণ পরাজিত হলেন; অমিততেজার দ্বারা অগ্নিও পরাজিত হলেন; পারিজাত হরণকারী সাক্ষাৎ শচীপতিকেও জয় করলেন।
5.130.64
एकार्णवे च स्वपता निहतौ मधुकैटभौ ।
जन्मान्तरमुपागम्य हयग्रीवस्तथा हतः ॥ ५.१३०.६४ ॥
একার্ণবে শায়িত অবস্থায় মধু ও কৈটভ নিহত হলেন; অন্য জন্ম গ্রহণ করে হয়গ্রীবও তেমনই নিহত হলেন।
5.130.65
अयं कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे ।
यद्यदिच्छेदयं शौरिस्तत्तत्कुर्यादयत्नतः ॥ ५.१३०.६५ ॥
এই কর্তাকে সৃষ্টি করা হয় না, এবং মানুষের পুরুষকারেও এর কারণ নেই; এই শৌরি যা যা ইচ্ছা করেন, তা তিনি অনায়াসেই সম্পন্ন করেন।
5.130.66
तं न बुध्यसि गोविन्द घोरविक्रममच्युतम् ।
आशीविषमिव क्रूद्धं तेजोराशिमनिन्दितम् ॥ ५.१३०.६६ ॥
হে গোবিন্দ! সেই ঘোরবিক্রম অচ্যুতকে তুমি বুঝছ না; যিনি ক্রুদ্ধ সর্পের মতো, তেজোরাশি এবং অনিন্দিত।
5.130.67
प्रधर्षयन्महाबाहुं कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ।
पतङ्गोऽग्निमिवासाद्य सामात्यो नभविष्यसि ॥ ५.१३०.६७ ॥
মহাবাহু, অনায়াসে কর্ম সম্পাদনকারী কৃষ্ণকে আঘাত করে, অমাত্যদের সঙ্গে অগ্নির কাছে আসা পতঙ্গের মতো তুমি বিনষ্ট হবে।