મહાભારત · અધ્યાય 5.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.131.1
विदुरेणैवमुक्तस्तु केशवः शत्रुपूगहा ।
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रमभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ ५.१३१.१ ॥
વિદુરે આમ કહ્યું ત્યારે શત્રુસમૂહોનો સંહાર કરનાર પરાક્રમી કેશવ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર દુર્યોધનને બોલ્યા.
5.131.2
एकोऽहमिति यन्मोहान्मन्यसे मां सुयोधन ।
परिभूय सुदुर्बुद्धे ग्रहीतुं मां चिकीर्षसि ॥ ५.१३१.२ ॥
હે સુયોધન, મોહથી તું માને છે કે 'હું એકલો છું', અને મારો તિરસ્કાર કરીને મને પકડવા ઇચ્છે છે, હે દુર્બુદ્ધિ.
5.131.3
इहैव पाण्डवाः सर्वे तथैवान्धकवृष्णयः ।
इहादित्याश्च रुद्राश्च वसवश्च महर्षिभिः ॥ ५.१३१.३ ॥
અહીં જ બધા પાંડવો છે, તેમ જ અંધક અને વૃષ્ણિઓ પણ અહીં છે. અહીં જ આદિત્યો, રુદ્રો અને વસુઓ મહર્ષિઓ સાથે છે.
5.131.4
एवमुक्त्वा जाहासोच्चैः केशवः परवीरहा ।
तस्य संस्मयतः शौरेर्विद्युद्रूपा महात्मनः ।
युगपच्च विनिष्पेतुः साक्षात्सर्वास्तु देवताः ॥ ५.१३१.४ ॥
આમ કહીને શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર કેશવ મોટેથી હસ્યા. તે હસતા મહાત્મા શૌરિમાંથી વીજળી જેવા રૂપવાળા સર્વ દેવો એકસાથે પ્રત્યક્ષ થયા.
5.131.5
अङ्गुष्ठमात्रास्त्रिदशा बभूवुः पावकार्चिषः ।
तस्य ब्रह्मा ललाटस्थो रुद्रो वक्षसि चाभवत् ॥ ५.१३१.५ ॥
અંગૂઠા જેટલા કદના તેત્રીસ દેવો અગ્નિની જ્વાળા જેવા તેજસ્વી થયા. તેમના લલાટ પર બ્રહ્મા અને છાતી પર રુદ્ર પ્રગટ થયા.
5.131.6
लोकपाला भुजेष्वासन्नग्निरास्यादजायत ।
आदित्याश्चैव साध्याश्च वसवोऽथाश्विनावपि ॥ ५.१३१.६ ॥
લોકપાલો તેમની ભુજાઓમાં પ્રગટ થયા; મુખમાંથી અગ્નિ જન્મ્યો. આદિત્યો અને સાધ્યો, વસુઓ અને પછી બંને અશ્વિનીકુમારો પણ પ્રગટ થયા.
5.131.7
मरुतश्च सहेन्द्रेण विश्वेदेवास्तथैव च ।
बभूवुश्चैव यक्षाश्च गन्धर्वोरगराक्षसाः ॥ ५.१३१.७ ॥
ઇન્દ્ર સહિત મરુતો અને વિશ્વેદેવો પણ એ જ રીતે પ્રગટ થયા; યક્ષો, ગંધર્વો, ઉરગો અને રાક્ષસો પણ ઉત્પન્ન થયા.
5.131.8
प्रादुरास्तां तथा दोर्भ्यां सङ्कर्षणधनञ्जयौ ।
दक्षिणेऽथार्जुनो धन्वी हली रामश्च सव्यतः ॥ ५.१३१.८ ॥
એ જ રીતે બે ભુજાઓમાંથી સંકર્ષણ અને ધનંજય પ્રગટ થયા; જમણી બાજુએ ધનુર્ધારી અર્જુન અને ડાબી બાજુએ હળધર રામ.
5.131.9
भीमो युधिष्ठिरश्चैव माद्रीपुत्रौ च पृष्ठतः ।
अन्धका वृष्णयश्चैव प्रद्युम्नपरमुखास्ततः ॥ ५.१३१.९ ॥
ભીમ અને યુધિષ્ઠિર, તથા માદ્રીના બે પુત્રો પાછળ હતા; અને પ્રદ્યુમ્નને આગળ રાખીને અંધકો અને વૃષ્ણિઓ.
5.131.10
अग्रे बभूवुः कृष्णस्य समुद्यतमहायुधाः ।
शङ्खचक्रगदाशक्तिशार्ङ्गलाङ्गलनन्दकाः ॥ ५.१३१.१० ॥
કૃષ્ણની આગળ મહાયુધો ઉગામેલાં હતાં: શંખ, ચક્ર, ગદા, શક્તિ, શાર્ઙ્ગ ધનુષ, હળ અને નંદક ખડ્ગ.
5.131.11
अदृश्यन्तोद्यतान्येव सर्वप्रहरणानि च ।
नानाबाहुषु कृष्णस्य दीप्यमानानि सर्वशः ॥ ५.१३१.११ ॥
કૃષ્ણની અનેક ભુજાઓમાં ઉગામેલાં સર્વ શસ્ત્રો દેખાયાં; ચારેબાજુ દીપ્તિમાન થતાં.
5.131.12
नेत्राभ्यां नासिकाभ्यां च श्रोत्राभ्यां च समन्ततः ।
प्रादुरासन्महारौद्राः सधूमाः पावकार्चिषः ॥ ५.१३१.१२ ॥
આંખો, નસકોરાં અને કાનમાંથી ચારેબાજુ ધુમાડા સાથે અતિ ભયંકર અગ્નિજ્વાળાઓ પ્રગટ થઈ.
5.131.13
रोमकूपेषु च तथा सूर्यस्येव मरीचयः ।
सहस्रचरणः श्रीमाञ्शतबाहुः सहस्रदृक् ॥ ५.१३१.१३ ॥
તેમના રોમકૂપોમાં સૂર્યના કિરણો જેવું તેજ હતું. એ તેજસ્વી રૂપ હજાર ચરણ, સો ભુજા અને હજાર નેત્રવાળું હતું.
5.131.14
तस्य वै नागलोकश्च गुल्फाधो ददृशे तदा ।
चन्द्रसूर्यौ तथा नेत्रे ग्रहः वै सर्वतः स्थिताः ॥ ५.१३१.१४ ॥
ત્યારે તેમના પગની ઘૂંટીઓ નીચે નાગલોક દેખાયો. ચંદ્ર અને સૂર્ય તેમની આંખો હતા, અને ગ્રહો ચારે બાજુ સ્થિત હતા.
5.131.15
ऊर्ध्वलोकाश्च सर्वेऽपि कुक्षौ तस्य व्यवस्थिताः ।
सरितः सागराश्चैव स्वेदस्तस्य महात्मनः ॥ ५.१३१.१५ ॥
બધા ઊર્ધ્વલોક તેમના ઉદરમાં સ્થિત હતા. નદીઓ, સાગરો અને એ મહાત્માનો પરસેવો પણ ત્યાં જ હતાં.
5.131.16
अस्थीनि पर्वताः सर्वे वृक्षा रोमाणि तस्य हि ।
निमेषणं रात्र्यहनी जिह्वायां शारदा तथा ॥ ५.१३१.१६ ॥
બધા પર્વતો તેમનાં હાડકાં હતા; વૃક્ષો તેમના રોમ હતા. રાત અને દિવસ તેમની પાંપણોનું ઝબકવું હતું; જીભ પર શારદા (સરસ્વતી) હતી.
5.131.17
तं दृष्ट्वा घोरमात्मानं केशवस्य महात्मनः ।
न्यमीलयन्त नेत्राणि राजानस्त्रस्तचेतसः ॥ ५.१३१.१७ ॥
મહાત્મા કેશવનું તે ભયંકર રૂપ જોઈને ભયભીત મનવાળા રાજાઓએ આંખો બંધ કરી દીધી.
5.131.18
ऋत द्रोणं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम् ।
संजयं धृतराष्ट्रं च ऋषींश्चैव तपोधनान् ॥ ५.१३१.१८ ॥
પછી દ્રોણ, ભીષ્મ, મહામતિ વિદુર, સંજય, ધૃતરાષ્ટ્ર અને તપોધન ઋષિઓને (તેઓ જોવા લાગ્યા).
5.131.19
प्रादात्तेषां स भगवान्दिव्यं चक्षुर्जनार्दनः ॥ ५.१३१.१९ ॥
ભગવાન જનાર્દને તેમને દિવ્ય ચક્ષુ આપ્યું.
5.131.20
धृतराष्ट्राय प्रददौ भगवान्दिव्यचक्षुषी ।
ददर्श परमं रूपं धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ ५.१३१.२० ॥
ભગવાને ધૃતરાષ્ટ્રને બે દિવ્ય ચક્ષુ આપ્યાં; અંબિકાપુત્ર ધૃતરાષ્ટ્રે પરમ રૂપ જોયું.
5.131.21
ततो देवाः सगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः ।
ऋषयश्च महाभागा लोकपालैः समन्विताः ।
प्रणम्य शिरसा देवं तुष्टुवुः प्राञ्जलिस्थिताः ॥ ५.१३१.२१ ॥
ત્યારે ગંધર્વો સહિતના દેવો, કિન્નરો, મહાનાગો, મહાભાગ ઋષિઓ અને લોકપાલો મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને ઊભા રહી દેવની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
5.131.22
क्रोधं प्रभो संहर संहर स्वं ।
रूपं च यद्दर्शितमात्मसंस्थम् ।
यावत्त्विमे देवगणैः समेता ।
लोकाः समस्ता भुवि नाशमीयुः ॥ ५.१३१.२२ ॥
હે પ્રભો, તમારો ક્રોધ સંહરો, સંહરો; તમે બતાવેલું તમારું રૂપ સમેટી લો, જેથી દેવગણો સહિત આ સર્વ લોકો ભૂમિ પર નાશ ન પામે.
5.131.23
त्वं च कर्ता विकर्ता च त्वमेव परिरक्षसे ।
त्वया व्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ५.१३१.२३ ॥
તમે જ સર્જક અને સંહારક છો, તમે જ રક્ષણ કરો છો; સ્થાવર અને જંગમ આ સમસ્ત જગત તમારાથી જ વ્યાપ્ત છે.
5.131.24
कियन्मात्रा महीपालाः किंवीर्याः किंपराक्रमाः ।
तेषामर्थे महाबाहो दिव्यं रूपं प्रदर्शिवान्।
एवमुच्चारिता वाचः सह देवार्विभुं तदा ॥ ५.१३१.२४ ॥
રાજાઓ કેટલા માત્રના છે, તેમનું વીર્ય કેટલું, પરાક્રમ કેટલું? હે મહાબાહો, તેમના માટે તમે દિવ્ય રૂપ બતાવ્યું. આ રીતે દેવો સાથે ત્યારે વિભુને વચન કહેવાયાં.
5.131.25
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं माधवस्य सभातले ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ५.१३१.२५ ॥
માધવની સભામાં એ મહાન આશ્ચર્ય જોઈને દિવ્ય દુંદુભિઓ વાગી અને પુષ્પવર્ષા થઈ.
5.131.26
त्वमेव पुण्डरीकाक्ष सर्वस्य जगतो हितः ।
तस्मान्मे यादवश्रेष्ठ प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ५.१३१.२६ ॥
હે પુંડરીકાક્ષ, તું જ સમગ્ર જગતનો હિતકર્તા છે. તેથી હે યાદવશ્રેષ્ઠ, મારા પર કૃપા કરવી તને યોગ્ય છે.
5.131.27
भगवन्मम नेत्राभ्यामन्तर्धानं वृणे पुनः ।
भवन्तं दृष्टवानस्मि नान्यं द्रष्टुमिहोत्सहे ॥ ५.१३१.२७ ॥
હે ભગવાન, મારી આંખોમાંથી ફરી અદૃશ્ય થવાનું હું ઇચ્છું છું; તને મેં જોયો છે, અહીં બીજા કોઈને જોવાની મારામાં શક્તિ નથી.
5.131.28
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्धृतराष्ट्रं जनार्दनः ।
अदृश्यमाने नेत्रे द्वे भवेतां कुरुनन्दन ॥ ५.१३१.२८ ॥
ત્યારે મહાબાહુ જનાર્દને ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું, "હે કુરુનંદન, તારી બંને આંખો અદૃશ્ય થઈ જાઓ."
5.131.29
तत्राद्भुतं महाराज धृतराष्ट्रश्च चक्षुषी ।
लब्धवान्वासुदेवाच्च विश्वरूपदिदृक्षया ॥ ५.१३१.२९ ॥
હે મહારાજ, ત્યાં એક અદ્ભુત બન્યું: વિશ્વરૂપ જોવાની ઇચ્છાથી ધૃતરાષ્ટ્રે વાસુદેવ પાસેથી ચક્ષુઓ મેળવ્યાં.
5.131.30
लब्धचक्षुषमासीनं धृतराष्ट्रं नराधिपाः ।
विस्मिता ऋषिभिः सार्धं तुष्टुवुर्मधुसूदनम् ॥ ५.१३१.३० ॥
દ્રષ્ટિ પામીને બેઠેલા ધૃતરાષ્ટ્રને જોઈ વિસ્મિત થયેલા રાજાઓએ ઋષિઓ સાથે મધુસૂદનની સ્તુતિ કરી.
5.131.31
चचाल च मही कृत्स्ना सागरश्चापि चुक्षुभे ।
विस्मयं परमं जग्मुः पार्थिवा भरतर्षभ ॥ ५.१३१.३१ ॥
આખી પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી અને સાગર પણ ક્ષુબ્ધ થયો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાજાઓ અત્યંત વિસ્મિત થયા.
5.131.32
ततः स पुरुषव्याघ्रः सञ्जहार वपुः स्वकम् ।
तां दिव्यामद्भुतां चित्रामृद्धिमत्तामरिन्दमः ॥ ५.१३१.३२ ॥
પછી તે પુરુષવ્યાઘ્ર, શત્રુદમને પોતાનું તે દિવ્ય, અદ્ભુત, વિચિત્ર અને ઐશ્વર્યયુક્ત રૂપ સંકેલી લીધું.
5.131.33
ततः सात्यकिमादाय पाणौ विदुरमेव च ।
ऋषिभिस्तैरनुज्ञातो निर्ययौ मधुसूदनः ॥ ५.१३१.३३ ॥
પછી સાત્યકિને અને વિદુરનો હાથ પકડીને, તે ઋષિઓની અનુમતિ મેળવી મધુસૂદન બહાર નીકળ્યા.
5.131.34
ऋषयोऽन्तर्हिता जग्मुस्ततस्ते नारदादयः ।
तस्मिन्कोलाहले वृत्ते तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ५.१३१.३४ ॥
પછી નારદ વગેરે તે ઋષિઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા. તે કોલાહલ થતાં તે ઘટના અદ્ભુત જેવી બની ગઈ.
5.131.35
तं प्रस्थितमभिप्रेक्ष्य कौरवाः सह राजभिः ।
अनुजग्मुर्नरव्याघ्रं देवा इव शतक्रतम् ॥ ५.१३१.३५ ॥
તેમને પ્રસ્થાન કરતા જોઈને કૌરવો રાજાઓ સાથે, દેવતાઓ શતક્રતુ ઇન્દ્રની પાછળ જાય તેમ, તે નરવ્યાઘ્રની પાછળ ગયા.
5.131.36
अचिन्तयन्नमेयात्मा सर्वं तद्राजमण्डलम् ।
निश्चक्राम ततः शौरिः सधूम इव पावकः ॥ ५.१३१.३६ ॥
અમેય આત્મા ધરાવતા શૌરિ તે સમગ્ર રાજમંડળની પરવા ન કરતાં, ધુમાડાવાળા અગ્નિ જેમ બહાર નીકળ્યા.
5.131.37
ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना ।
हेमजालविचित्रेण लघुना मेघनादिना ॥ ५.१३१.३७ ॥
પછી સફેદ, વિશાળ, ઘંટડીઓના રણકારવાળા, સોનાની જાળીથી વિચિત્ર, હલકા અને મેઘગર્જના જેવા અવાજવાળા રથમાં (તેઓ નીકળ્યા).
5.131.38
सूपस्करेण शुभ्रेण वैयाघ्रेण वरूथिना ।
शैब्यसुग्रीवयुक्तेन प्रत्यदृश्यत दारुकः ॥ ५.१३१.३८ ॥
સારી રીતે સજ્જ, ઉજ્જવળ, વાઘચર્મથી ઢંકાયેલા, કવચયુક્ત, શૈબ્ય અને સુગ્રીવ જોડેલા રથ પર દારુક દેખાયો.
5.131.39
तथैव रथमास्थाय कृतवर्मा महारथः ।
वृष्णीनां संमतो वीरो हार्दिक्यः समदृश्यत ॥ ५.१३१.३९ ॥
એ જ રીતે રથ પર ચઢેલો, વૃષ્ણિઓમાં માન્ય વીર, મહારથી હાર્દિક્ય કૃતવર્મા દેખાયો.
5.131.40
उपस्थितरथं शौरिं प्रयास्यन्तमरिन्दमम् ।
धृतराष्ट्रो महाराजः पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ५.१३१.४० ॥
રથ તૈયાર ઊભો હતો, પ્રયાણ કરવા તૈયાર, શત્રુદમન શૌરિ (કૃષ્ણ)ને મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રે ફરી કહ્યું.
5.131.41
यावद्बलं मे पुत्रेषु पश्यतस्ते जनार्दन ।
प्रत्यक्षं ते न ते किंचित्परोक्षं शत्रुकर्शन ॥ ५.१३१.४१ ॥
હે જનાર્દન, મારા પુત્રોમાં જેટલું બળ છે તે તું જુએ છે; હે શત્રુકર્શન, તારાથી કંઈ પ્રત્યક્ષ નથી, કંઈ અપ્રત્યક્ષ નથી.
5.131.42
कुरूणां शममिच्छन्तं यतमानं च केशव ।
विदित्वैतामवस्थां मे नातिशङ्कितुमर्हसि ॥ ५.१३१.४२ ॥
હે કેશવ, કૌરવોની શાંતિ ઇચ્છતા અને તેના માટે પ્રયત્ન કરતા મારી આ અવસ્થા જાણીને તારે અતિશય શંકા ન કરવી જોઈએ.
5.131.43
न मे पापोऽस्त्यभिप्रायः पाण्डवान्प्रति केशव ।
ज्ञातमेव हितं वाक्यं यन्मयोक्तः सुयोधनः ॥ ५.१३१.४३ ॥
હે કેશવ, પાંડવો પ્રત્યે મારો કોઈ પાપી ઇરાદો નથી. સુયોધનને મેં જે હિતવચન કહ્યું હતું, તે સૌને જાણીતું જ છે.
5.131.44
जानन्ति कुरवः सर्वे राजानश्चैव पार्थिवाः ।
शमे प्रयतमानं मां सर्वयत्नेन माधव ॥ ५.१३१.४४ ॥
હે માધવ, સર્વ કુરુઓ અને પૃથ્વીના રાજાઓ જાણે છે કે હું સર્વ પ્રયત્નથી શાંતિ માટે મહેનત કરી રહ્યો છું.
5.131.45
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्धृतराष्ट्रं जनार्दनः ।
द्रोणं पितामहं भीष्मं क्षत्तारं बाह्लिकं कृपम् ॥ ५.१३१.४५ ॥
ત્યારે મહાબાહુ જનાર્દને ધૃતરાષ્ટ્રને, અને દ્રોણ, પિતામહ ભીષ્મ, ક્ષત્તા (વિદુર), બાહ્લિક અને કૃપને કહ્યું.
5.131.46
प्रत्यक्षमेतद्भवतां यद्वृत्तं कुरुसंसदि ।
यथा चाशिष्टवन्मन्दो रोषादद्य समुत्थितः ॥ ५.१३१.४६ ॥
કુરુસભામાં જે બન્યું તે તમારી સામે જ બન્યું; અને મૂર્ખ અશિષ્ટની જેમ આજે ક્રોધથી કેવી રીતે ઊભો થયો, તે પણ તમારી સામે જ છે.
5.131.47
वदत्यनीशमात्मानं धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
आपृच्छे भवतः सर्वान्गमिष्यामि युधिष्ठिरम् ॥ ५.१३१.४७ ॥
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર પોતાને અસમર્થ કહે છે. હું તમા સૌની રજા લઉં છું; હવે યુધિષ્ઠિર પાસે જઈશ.
5.131.48
आमन्त्र्य प्रस्थितं शौरिं रथस्थं पुरुषर्षभ ।
अनुजग्मुर्महेष्वासाः प्रवीरा भरतर्षभाः ॥ ५.१३१.४८ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, વિદાય લઈને રથમાં બેસીને પ્રસ્થાન કરેલા શૌરિ (કૃષ્ણ)ની પાછળ મહાધનુર્ધર, વીર ભરતશ્રેષ્ઠો ચાલ્યા.
5.131.49
भीष्मो द्रोणः कृपः क्षत्ता धृतराष्ट्रोऽथ बाह्लिकः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च युयुत्सुश्च महारथः ॥ ५.१३१.४९ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, ક્ષત્તા, ધૃતરાષ્ટ્ર, બાહ્લીક, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને મહારથી યુયુત્સુ.
5.131.50
ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना ।
कुरूणां पश्यतां द्रष्टुं स्वसारं स पितुर्ययौ ॥ ५.१३१.५० ॥
પછી તે તેજસ્વી, વિશાળ, ઘૂઘરીઓથી શણગારેલા રથમાં બેસીને, કુરુઓ જોતા રહ્યા ત્યારે, પિતાની બહેનને મળવા ગયો.