महाभारत · अध्याय 5.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.131.1
विदुरेणैवमुक्तस्तु केशवः शत्रुपूगहा ।
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रमभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ ५.१३१.१ ॥
विदुराने असे म्हटल्यावर शत्रुसमूहांचा नाश करणारा पराक्रमी केशव धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनाशी बोलला.
5.131.2
एकोऽहमिति यन्मोहान्मन्यसे मां सुयोधन ।
परिभूय सुदुर्बुद्धे ग्रहीतुं मां चिकीर्षसि ॥ ५.१३१.२ ॥
हे सुयोधना, मोहामुळे तू 'मी एकटा आहे' असे मानतोस आणि माझा अपमान करून मला पकडू इच्छितोस, हे दुर्बुद्धे.
5.131.3
इहैव पाण्डवाः सर्वे तथैवान्धकवृष्णयः ।
इहादित्याश्च रुद्राश्च वसवश्च महर्षिभिः ॥ ५.१३१.३ ॥
येथेच सर्व पांडव आहेत, तसेच अंधक आणि वृष्णीही येथे आहेत. येथेच आदित्य, रुद्र आणि वसू महर्षींसह आहेत.
5.131.4
एवमुक्त्वा जाहासोच्चैः केशवः परवीरहा ।
तस्य संस्मयतः शौरेर्विद्युद्रूपा महात्मनः ।
युगपच्च विनिष्पेतुः साक्षात्सर्वास्तु देवताः ॥ ५.१३१.४ ॥
असे बोलून शत्रुवीरांचा संहार करणारा केशव मोठ्याने हसला. त्या हसणाऱ्या महात्मा शौरीमधून विजेसारख्या रूपाचे सर्व देव एकाच वेळी प्रत्यक्ष प्रकट झाले.
5.131.5
अङ्गुष्ठमात्रास्त्रिदशा बभूवुः पावकार्चिषः ।
तस्य ब्रह्मा ललाटस्थो रुद्रो वक्षसि चाभवत् ॥ ५.१३१.५ ॥
अंगठ्याएवढ्या आकाराचे तेहतीस देव अग्नीच्या तेजाचे झाले. त्याच्या कपाळावर ब्रह्मा आणि छातीवर रुद्र प्रकट झाले.
5.131.6
लोकपाला भुजेष्वासन्नग्निरास्यादजायत ।
आदित्याश्चैव साध्याश्च वसवोऽथाश्विनावपि ॥ ५.१३१.६ ॥
लोकपाल त्याच्या बाहूंमध्ये प्रकट झाले; मुखातून अग्नी उत्पन्न झाला. आदित्य आणि साध्य, वसू आणि मग दोन्ही अश्विनीकुमारही प्रकट झाले.
5.131.7
मरुतश्च सहेन्द्रेण विश्वेदेवास्तथैव च ।
बभूवुश्चैव यक्षाश्च गन्धर्वोरगराक्षसाः ॥ ५.१३१.७ ॥
इंद्रासह मरुत आणि विश्वेदेवही तसेच प्रकट झाले; यक्ष, गंधर्व, उरग आणि राक्षसही निर्माण झाले.
5.131.8
प्रादुरास्तां तथा दोर्भ्यां सङ्कर्षणधनञ्जयौ ।
दक्षिणेऽथार्जुनो धन्वी हली रामश्च सव्यतः ॥ ५.१३१.८ ॥
तसेच दोन बाहूंतून संकर्षण आणि धनंजय प्रकट झाले; उजवीकडे धनुर्धारी अर्जुन आणि डावीकडे हलधर राम.
5.131.9
भीमो युधिष्ठिरश्चैव माद्रीपुत्रौ च पृष्ठतः ।
अन्धका वृष्णयश्चैव प्रद्युम्नपरमुखास्ततः ॥ ५.१३१.९ ॥
भीम आणि युधिष्ठिर, तसेच माद्रीचे दोन पुत्र मागे होते; आणि प्रद्युम्नाला पुढे ठेवून अंधक व वृष्णी.
5.131.10
अग्रे बभूवुः कृष्णस्य समुद्यतमहायुधाः ।
शङ्खचक्रगदाशक्तिशार्ङ्गलाङ्गलनन्दकाः ॥ ५.१३१.१० ॥
कृष्णासमोर मोठी आयुधे उभारलेली होती: शंख, चक्र, गदा, शक्ती, शार्ङ्ग धनुष्य, नांगर आणि नंदक खड्ग.
5.131.11
अदृश्यन्तोद्यतान्येव सर्वप्रहरणानि च ।
नानाबाहुषु कृष्णस्य दीप्यमानानि सर्वशः ॥ ५.१३१.११ ॥
कृष्णाच्या अनेक बाहूंमध्ये उभारलेली सर्व शस्त्रे दिसू लागली; सर्वत्र तेजस्वीपणे चमकत.
5.131.12
नेत्राभ्यां नासिकाभ्यां च श्रोत्राभ्यां च समन्ततः ।
प्रादुरासन्महारौद्राः सधूमाः पावकार्चिषः ॥ ५.१३१.१२ ॥
डोळ्यांतून, नाकपुड्यांतून आणि कानांतून सर्वत्र धुरासह अतिभयंकर अग्निज्वाळा प्रकट झाल्या.
5.131.13
रोमकूपेषु च तथा सूर्यस्येव मरीचयः ।
सहस्रचरणः श्रीमाञ्शतबाहुः सहस्रदृक् ॥ ५.१३१.१३ ॥
त्यांच्या रोमकूपांमध्ये सूर्याच्या किरणांसारखे तेज होते. ते तेजस्वी रूप हजार चरण, शंभर बाहू आणि हजार नेत्रांचे होते.
5.131.14
तस्य वै नागलोकश्च गुल्फाधो ददृशे तदा ।
चन्द्रसूर्यौ तथा नेत्रे ग्रहः वै सर्वतः स्थिताः ॥ ५.१३१.१४ ॥
तेव्हा त्यांच्या घोट्यांच्या खाली नागलोक दिसला. चंद्र आणि सूर्य हे त्यांचे डोळे होते, आणि ग्रह सर्वत्र स्थित होते.
5.131.15
ऊर्ध्वलोकाश्च सर्वेऽपि कुक्षौ तस्य व्यवस्थिताः ।
सरितः सागराश्चैव स्वेदस्तस्य महात्मनः ॥ ५.१३१.१५ ॥
सर्व ऊर्ध्वलोक त्यांच्या उदरात स्थित होते. नद्या, सागर आणि त्या महात्म्याचा घामही तिथेच होता.
5.131.16
अस्थीनि पर्वताः सर्वे वृक्षा रोमाणि तस्य हि ।
निमेषणं रात्र्यहनी जिह्वायां शारदा तथा ॥ ५.१३१.१६ ॥
सर्व पर्वत हे त्यांची हाडे होती; वृक्ष हे त्यांचे केस होते. रात्र आणि दिवस हे त्यांचे डोळ्यांचे उघडझाप होते; जिभेवर शारदा (सरस्वती) होती.
5.131.17
तं दृष्ट्वा घोरमात्मानं केशवस्य महात्मनः ।
न्यमीलयन्त नेत्राणि राजानस्त्रस्तचेतसः ॥ ५.१३१.१७ ॥
महात्मा केशवाचे ते भयंकर रूप पाहून भयभीत मनाच्या राजांनी डोळे मिटून घेतले.
5.131.18
ऋत द्रोणं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम् ।
संजयं धृतराष्ट्रं च ऋषींश्चैव तपोधनान् ॥ ५.१३१.१८ ॥
नंतर द्रोण, भीष्म, महामती विदुर, संजय, धृतराष्ट्र आणि तपोधन ऋषी (त्यांना पाहू लागले).
5.131.19
प्रादात्तेषां स भगवान्दिव्यं चक्षुर्जनार्दनः ॥ ५.१३१.१९ ॥
भगवान जनार्दनाने त्यांना दिव्य चक्षू दिले.
5.131.20
धृतराष्ट्राय प्रददौ भगवान्दिव्यचक्षुषी ।
ददर्श परमं रूपं धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ ५.१३१.२० ॥
भगवानाने धृतराष्ट्राला दोन दिव्य चक्षू दिले; अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्राने परम रूप पाहिले.
5.131.21
ततो देवाः सगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः ।
ऋषयश्च महाभागा लोकपालैः समन्विताः ।
प्रणम्य शिरसा देवं तुष्टुवुः प्राञ्जलिस्थिताः ॥ ५.१३१.२१ ॥
तेव्हा गंधर्वांसह देव, किन्नर, महानाग, महाभाग्य ऋषी आणि लोकपाल यांनी मस्तक वाकवून नमस्कार करत, हात जोडून उभे राहून देवाची स्तुती केली.
5.131.22
क्रोधं प्रभो संहर संहर स्वं ।
रूपं च यद्दर्शितमात्मसंस्थम् ।
यावत्त्विमे देवगणैः समेता ।
लोकाः समस्ता भुवि नाशमीयुः ॥ ५.१३१.२२ ॥
हे प्रभो, आपला क्रोध संहरा, संहरा; आपण दाखवलेले आपले रूप आवरून घ्या; देवगणांसह हे सर्व लोक पृथ्वीवर नाश पावू नयेत.
5.131.23
त्वं च कर्ता विकर्ता च त्वमेव परिरक्षसे ।
त्वया व्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ५.१३१.२३ ॥
आपणच निर्माता आणि संहारक आहात, आपणच रक्षण करता; स्थावर-जंगम हे सर्व जग आपल्यानेच व्यापलेले आहे.
5.131.24
कियन्मात्रा महीपालाः किंवीर्याः किंपराक्रमाः ।
तेषामर्थे महाबाहो दिव्यं रूपं प्रदर्शिवान्।
एवमुच्चारिता वाचः सह देवार्विभुं तदा ॥ ५.१३१.२४ ॥
राजे किती मात्र आहेत, त्यांचे वीर्य किती, पराक्रम किती? हे महाबाहो, त्यांच्यासाठी आपण दिव्य रूप दाखवले. अशा प्रकारे देवांसह तेव्हा विभूला वचने उच्चारली गेली.
5.131.25
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं माधवस्य सभातले ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ५.१३१.२५ ॥
माधवाच्या सभेत ते महान आश्चर्य पाहून दिव्य दुंदुभी वाजल्या आणि पुष्पवर्षाव झाला.
5.131.26
त्वमेव पुण्डरीकाक्ष सर्वस्य जगतो हितः ।
तस्मान्मे यादवश्रेष्ठ प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ५.१३१.२६ ॥
हे पुण्डरीकाक्षा, तूच सर्व जगाचा हितकर्ता आहेस. म्हणून हे यादवश्रेष्ठा, माझ्यावर कृपा करणे तुला योग्य आहे.
5.131.27
भगवन्मम नेत्राभ्यामन्तर्धानं वृणे पुनः ।
भवन्तं दृष्टवानस्मि नान्यं द्रष्टुमिहोत्सहे ॥ ५.१३१.२७ ॥
हे भगवन्, माझ्या डोळ्यांतून पुन्हा अदृश्य होणे मी इच्छितो; तुला मी पाहिले आहे, येथे दुसरे कोणी पाहण्याची मला इच्छा नाही.
5.131.28
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्धृतराष्ट्रं जनार्दनः ।
अदृश्यमाने नेत्रे द्वे भवेतां कुरुनन्दन ॥ ५.१३१.२८ ॥
तेव्हा महाबाहू जनार्दन धृतराष्ट्राला म्हणाले, "हे कुरुनंदना, तुझे दोन्ही डोळे अदृश्य होवोत."
5.131.29
तत्राद्भुतं महाराज धृतराष्ट्रश्च चक्षुषी ।
लब्धवान्वासुदेवाच्च विश्वरूपदिदृक्षया ॥ ५.१३१.२९ ॥
हे महाराजा, तेथे एक अद्भुत घडले: विश्वरूप पाहण्याच्या इच्छेने धृतराष्ट्राने वासुदेवाकडून डोळे मिळवले.
5.131.30
लब्धचक्षुषमासीनं धृतराष्ट्रं नराधिपाः ।
विस्मिता ऋषिभिः सार्धं तुष्टुवुर्मधुसूदनम् ॥ ५.१३१.३० ॥
दृष्टी मिळालेल्या आणि बसलेल्या धृतराष्ट्राला पाहून विस्मित झालेल्या राजांनी ऋषींसह मधुसूदनाची स्तुती केली.
5.131.31
चचाल च मही कृत्स्ना सागरश्चापि चुक्षुभे ।
विस्मयं परमं जग्मुः पार्थिवा भरतर्षभ ॥ ५.१३१.३१ ॥
सारी पृथ्वी हादरली आणि सागरही क्षुब्ध झाला. हे भरतश्रेष्ठा, राजे अत्यंत विस्मित झाले.
5.131.32
ततः स पुरुषव्याघ्रः सञ्जहार वपुः स्वकम् ।
तां दिव्यामद्भुतां चित्रामृद्धिमत्तामरिन्दमः ॥ ५.१३१.३२ ॥
मग त्या पुरुषव्याघ्राने, शत्रुदमनाने, आपले ते दिव्य, अद्भुत, विचित्र आणि ऐश्वर्यमय रूप आवरून घेतले.
5.131.33
ततः सात्यकिमादाय पाणौ विदुरमेव च ।
ऋषिभिस्तैरनुज्ञातो निर्ययौ मधुसूदनः ॥ ५.१३१.३३ ॥
मग सात्यकीला आणि विदुराचा हात धरून, त्या ऋषींची अनुज्ञा घेऊन मधुसूदन बाहेर पडले.
5.131.34
ऋषयोऽन्तर्हिता जग्मुस्ततस्ते नारदादयः ।
तस्मिन्कोलाहले वृत्ते तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ५.१३१.३४ ॥
मग नारद इत्यादी ते ऋषी अंतर्धान पावले. त्या गोंधळानंतर ती घटना अद्भुतासारखी झाली.
5.131.35
तं प्रस्थितमभिप्रेक्ष्य कौरवाः सह राजभिः ।
अनुजग्मुर्नरव्याघ्रं देवा इव शतक्रतम् ॥ ५.१३१.३५ ॥
त्यांना निघालेले पाहून कौरव राजांसह, देव जसे शतक्रतू इंद्राच्या मागे जातात तसे, त्या नरव्याघ्राच्या मागे गेले.
5.131.36
अचिन्तयन्नमेयात्मा सर्वं तद्राजमण्डलम् ।
निश्चक्राम ततः शौरिः सधूम इव पावकः ॥ ५.१३१.३६ ॥
अमेय आत्मा असलेला शौरी ते सर्व राजमंडळ लक्षात न घेता, धूर असलेल्या अग्नीप्रमाणे बाहेर पडला.
5.131.37
ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना ।
हेमजालविचित्रेण लघुना मेघनादिना ॥ ५.१३१.३७ ॥
नंतर पांढऱ्या, विशाल, घंटानादाने युक्त, सोनेरी जाळ्याने विचित्र, हलक्या आणि मेघगर्जनेसारख्या ध्वनीच्या रथात (ते निघाले).
5.131.38
सूपस्करेण शुभ्रेण वैयाघ्रेण वरूथिना ।
शैब्यसुग्रीवयुक्तेन प्रत्यदृश्यत दारुकः ॥ ५.१३१.३८ ॥
सुसज्ज, तेजस्वी, व्याघ्रचर्माने झाकलेल्या, कवचयुक्त, शैब्य आणि सुग्रीव जुंपलेल्या रथात दारुक दिसला.
5.131.39
तथैव रथमास्थाय कृतवर्मा महारथः ।
वृष्णीनां संमतो वीरो हार्दिक्यः समदृश्यत ॥ ५.१३१.३९ ॥
त्याचप्रमाणे रथावर आरूढ झालेला, वृष्णींनी मान्य केलेला वीर, महारथी हार्दिक्य कृतवर्मा दिसला.
5.131.40
उपस्थितरथं शौरिं प्रयास्यन्तमरिन्दमम् ।
धृतराष्ट्रो महाराजः पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ५.१३१.४० ॥
रथ सज्ज उभा असलेल्या, निघण्यास सिद्ध असलेल्या, शत्रुदमन शौरीला (कृष्णाला) महाराज धृतराष्ट्र पुन्हा बोलले.
5.131.41
यावद्बलं मे पुत्रेषु पश्यतस्ते जनार्दन ।
प्रत्यक्षं ते न ते किंचित्परोक्षं शत्रुकर्शन ॥ ५.१३१.४१ ॥
हे जनार्दना, माझ्या पुत्रांमध्ये जितके बल आहे ते तू पाहतोस; हे शत्रुकर्शना, तुला काहीही प्रत्यक्ष नाही आणि काहीही गुप्त नाही.
5.131.42
कुरूणां शममिच्छन्तं यतमानं च केशव ।
विदित्वैतामवस्थां मे नातिशङ्कितुमर्हसि ॥ ५.१३१.४२ ॥
हे केशवा, कौरवांची शांती इच्छिणाऱ्या आणि त्यासाठी प्रयत्न करणाऱ्या माझी ही अवस्था जाणून तू फार शंका घेऊ नयेस.
5.131.43
न मे पापोऽस्त्यभिप्रायः पाण्डवान्प्रति केशव ।
ज्ञातमेव हितं वाक्यं यन्मयोक्तः सुयोधनः ॥ ५.१३१.४३ ॥
हे केशवा, पांडवांबद्दल माझा कोणताही वाईट हेतू नाही. सुयोधनाला मी जे हितवचन सांगितले होते, ते सर्वांना माहीत आहे.
5.131.44
जानन्ति कुरवः सर्वे राजानश्चैव पार्थिवाः ।
शमे प्रयतमानं मां सर्वयत्नेन माधव ॥ ५.१३१.४४ ॥
हे माधवा, सर्व कुरू आणि पृथ्वीवरील राजे जाणतात की मी सर्व प्रयत्नांनी शांतीसाठी झटत आहे.
5.131.45
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्धृतराष्ट्रं जनार्दनः ।
द्रोणं पितामहं भीष्मं क्षत्तारं बाह्लिकं कृपम् ॥ ५.१३१.४५ ॥
तेव्हा महाबाहू जनार्दन धृतराष्ट्राला, आणि द्रोण, पितामह भीष्म, क्षत्ता (विदुर), बाह्लिक आणि कृप यांना म्हणाला.
5.131.46
प्रत्यक्षमेतद्भवतां यद्वृत्तं कुरुसंसदि ।
यथा चाशिष्टवन्मन्दो रोषादद्य समुत्थितः ॥ ५.१३१.४६ ॥
कुरुसभेत जे घडले ते तुमच्या समोरच घडले; आणि मूर्ख अशिष्टासारखा आज रागाने कसा उठला, हेही तुमच्या डोळ्यांसमोरच आहे.
5.131.47
वदत्यनीशमात्मानं धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
आपृच्छे भवतः सर्वान्गमिष्यामि युधिष्ठिरम् ॥ ५.१३१.४७ ॥
राजा धृतराष्ट्र स्वतःला असमर्थ म्हणतो. मी तुम्हा सर्वांची रजा घेतो, आता युधिष्ठिराकडे जाईन.
5.131.48
आमन्त्र्य प्रस्थितं शौरिं रथस्थं पुरुषर्षभ ।
अनुजग्मुर्महेष्वासाः प्रवीरा भरतर्षभाः ॥ ५.१३१.४८ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, निरोप घेऊन रथावर बसून निघालेल्या शौरीला (कृष्णाला) महाधनुर्धर, वीर भरतश्रेष्ठ अनुसरले.
5.131.49
भीष्मो द्रोणः कृपः क्षत्ता धृतराष्ट्रोऽथ बाह्लिकः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च युयुत्सुश्च महारथः ॥ ५.१३१.४९ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, क्षत्ता, धृतराष्ट्र, बाह्लीक, अश्वत्थामा, विकर्ण आणि महारथी युयुत्सू.
5.131.50
ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना ।
कुरूणां पश्यतां द्रष्टुं स्वसारं स पितुर्ययौ ॥ ५.१३१.५० ॥
नंतर तो तेजस्वी, विशाल, किंकिणींनी सजलेल्या रथात बसून, कौरवांच्या डोळ्यांदेखत, पित्याच्या भगिनीला भेटण्यास निघाला.