ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.132
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.132.1
प्रविश्याथ गृहं तस्याश्चरणावभिवाद्य च ।
आचख्यौ तत्समासेन यद्वृत्तं कुरुसंसदि ॥ ५.१३२.१ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରି, କୁରୁସଭାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ।
5.132.2
उक्तं बहुविधं वाक्यं ग्रहणीयं सहेतुकम् ।
ऋषिभिश्चैव च मया न चासौ तद्गृहीतवान् ॥ ५.१३२.२ ॥
ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରେ, କାରଣ ସହିତ ଗ୍ରହଣୀୟ ବାକ୍ୟ କୁହାଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
5.132.3
कालपक्वमिदं सर्वं सुयोधनवशानुगम् ।
सर्वक्षत्रं क्षणेनैव दह्यते पार्थवह्निना ।
आपृच्छे भवतीं शीघ्रं प्रयास्ये पाण्डवान्प्रति ॥ ५.१३२.३ ॥
କାଳରେ ପରିପକ୍ୱ ଏହି ସବୁ ସୁଯୋଧନଙ୍କ ବଶରେ ଚାଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏକ କ୍ଷଣରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେବେ। ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ଚାହୁଁଛି, ଶୀଘ୍ର ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଆଡ଼େ ଯିବି।
5.132.4
किं वाच्याः पाण्डवेयास्ते भवत्या वचनान्मया ।
तद्ब्रूहि त्वं महाप्रज्ञे शुश्रूषे वचनं तव ॥ ५.१३२.४ ॥
ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି? ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞେ, ତାହା କୁହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
5.132.5
ब्रूयाः केशव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ॥ ५.१३२.५ ॥
ହେ କେଶବ, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କୁହ: 'ପୁତ୍ର, ତୁମ ଧର୍ମ ବହୁତ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି; ବୃଥା କିଛି କର ନାହିଁ।'
5.132.6
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्धर्ममेवैकमीक्षते ॥ ५.१३२.६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଓ ଅଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ପରି; କେବଳ ପାଠରେ କୁଣ୍ଠିତ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଦେଖେ।
5.132.7
अङ्गावेक्षस्व धर्मं त्वं यथा सृष्टः स्वयंभुवा ।
बाहुभ्यां क्षत्रियाः सृष्टा बाहुवीर्योपजीविनः ॥ ५.१३२.७ ॥
ତୁମର ଅଙ୍ଗ ଦେଖ; ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ତୁମ ଧର୍ମ ବିଚାର କର। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବାହୁରୁ ସୃଷ୍ଟ; ବାହୁବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀ।
5.132.8
क्रूराय कर्मणे नित्यं प्रजानां परिपालने ।
श्रृणु चात्रोपमामेकां या वृद्धेभ्यः श्रुता मया ॥ ५.१३२.८ ॥
ପ୍ରଜାପାଳନରେ ସଦା ନିୟୁକ୍ତ କଠୋର କର୍ମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଉପମା ଶୁଣ; ଯାହା ମୁଁ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି।
5.132.9
मुचुकुन्दस्य राजर्षेरददत्पृथिवीमिमाम् ।
पुरा वैश्रवणः प्रीतो न चासौ तद्गृहीतवान् ॥ ५.१३२.९ ॥
ପୂର୍ବେ ପ୍ରସନ୍ନ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ରାଜର୍ଷି ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
5.132.10
बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्रीयामिति कामये ।
ततो वैश्रवणः प्रीतो विस्मितः समपद्यत ॥ ५.१३२.१० ॥
"ମୁଁ ମୋ ବାହୁବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଅର୍ଜିତ ରାଜ୍ୟ ହିଁ ଚାହେଁ" — ତେଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ବିସ୍ମିତ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ହେଲେ।
5.132.11
मुचुकुन्दस्ततो राजा सोऽन्वशासद्वसुन्धराम् ।
बाहुवीर्यार्जितां सम्यक् क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ ५.१३२.११ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ ଯଥାଯଥ ପାଳନ କରି, ବାହୁବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଅର୍ଜିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।
5.132.12
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ।
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा विन्देन भारत ॥ ५.१३२.१२ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ପ୍ରଜାମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ରାଜା ପାଆନ୍ତି।
5.132.13
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते ।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ ५.१३२.१३ ॥
ରାଜା ଯଦି ଧର୍ମର ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେବତ୍ୱର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ସେ ଅଧର୍ମର ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନରକକୁ ହିଁ ଯାଆନ୍ତି।
5.132.14
दण्डनीतिः स्वधर्मेण चातुर्वर्ण्यं नियच्छति ।
प्रयुक्तास्वामिना सम्यगधर्मेभ्यो नियच्छति ॥ ५.१३२.१४ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ସ୍ୱଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ସ୍ୱାମୀ (ରାଜା) ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ହେଲେ ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରୁ ନିବୃତ୍ତ କରେ।
5.132.15
दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक्कार्त्स्न्येन वर्तते ।
तदा कृतयुं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते ॥ ५.१३२.१५ ॥
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦଣ୍ଡନୀତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କୃତଯୁଗ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
5.132.16
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ।
इति ते संशयो मा भूद्राजा कालस्य कारणम् ॥ ५.१३२.१६ ॥
କାଳ ରାଜାଙ୍କର କାରଣ କି ରାଜା କାଳର କାରଣ — ତୁମ ମନରେ ଏହି ସଂଶୟ ନ ରହୁ। ରାଜା ହିଁ କାଳର କାରଣ।
5.132.17
राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च ।
युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम् ॥ ५.१३२.१७ ॥
ରାଜା କୃତଯୁଗର ସ୍ରଷ୍ଟା; ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପରର ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ। ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗର କାରଣ ମଧ୍ୟ ରାଜା ହିଁ ହୁଅନ୍ତି।
5.132.18
कृतस्य करणाद्राजा स्वर्गमत्यन्तमश्रुते ।
त्रेतायाः करणाद्राजा स्वर्गं नात्यन्तमश्रुते ॥ ५.१३२.१८ ॥
କୃତଯୁଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତ୍ରେତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
5.132.19
प्रवर्तनाद्द्वापरस्य यथाभागमुपाश्रुते ।
कलेः प्रवर्तनाद्राजा पापमत्यन्तमश्रुते ॥ ५.१३२.१९ ॥
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କଲେ ରାଜା ନିଜ ଭାଗ ଅନୁସାରେ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। କଲିର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କଲେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପ ଲାଭ କରନ୍ତି।
5.132.20
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः ।
राजदोषेण हि जगत्स्पृश्यते जगतः स च ॥ ५.१३२.२० ॥
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ନରକରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରେ। ରାଜାର ଦୋଷରେ ଜଗତ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୁଏ; ସେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ଅଂଶ।
5.132.21
राजधर्मानवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान् ।
नैतद्राजर्षिवृत्तं हि यत्र त्वं स्थातुमिच्छसि ॥ ५.१३२.२१ ॥
ତୁମ ପିତା ଓ ପିତାମହମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ରାଜଧର୍ମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ। ଯେଉଁ ଆଚରଣରେ ତୁମେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ଆଚରଣ ନୁହେଁ।
5.132.22
न हि वैक्लब्यसंसृष्ट आनृशंस्ये व्यवस्थितः ।
प्रजापालनसंभूतं फलं किंचन लब्धवान् ॥ ५.१३२.२२ ॥
ଦୁର୍ବଳତାରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଦୟାରେ ସ୍ଥିର ନ ରହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଜାପାଳନରୁ ଜାତ କୌଣସି ଫଳ ଲାଭ କରେ ନାହିଁ।
5.132.23
न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न चाहं न पितामहः ।
प्रयुक्तवन्तः पूर्वं ते यया चरसि मेधया ॥ ५.१३२.२३ ॥
ପାଣ୍ଡୁ, ମୁଁ କିମ୍ବା ପିତାମହ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ (ଉପଦେଶ) ଦେଇ ନ ଥିଲେ; ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିରେ ତୁମେ ଚଳୁଛ।
5.132.24
यज्ञो दानं तपः शौर्यं प्रज्ञा सन्तानमेव च ।
माहात्म्यं बलमोजश्च नित्यमाशंसितं मया ॥ ५.१३२.२४ ॥
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ସନ୍ତାନ, ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ବଳ ଓ ଓଜ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ମୁଁ ସର୍ବଦା କାମନା କରିଛି।
5.132.25
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं दद्युर्मानुषदेवताः ।
दीर्घमायुर्धनं पुत्रान्सम्यगाराधिताः शुभाः ॥ ५.१३२.२५ ॥
ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ଆହୁତିରେ ସମ୍ୟକ ଆରାଧିତ ମାନୁଷ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନ ଓ ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।
5.132.26
पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च ।
दानमध्ययनं यज्ञः प्रजानां परिपालनम् ॥ ५.१३२.२६ ॥
ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ସଦା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଶା କରନ୍ତି: ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରଜାପାଳନ।
5.132.27
एतद्धर्ममधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः ।
ते तु वैद्याः कुले जाता अवृत्त्या तात पीडिताः ॥ ५.१३२.२७ ॥
ଏହା ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ତୁମେ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ଏହା ସହିତ ଜନ୍ମିତ। ହେ ତାତ, ସେମାନେ ବୈଦ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, କିନ୍ତୁ ଜୀବିକାର ଅଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ।
5.132.28
यत्र दानपतिं शूरं क्षुधिताः पृथिवीचराः ।
प्राप्य तुष्टाः प्रतिष्ठन्ते धर्मः कोऽभ्यधिकस्ततः ॥ ५.१३२.२८ ॥
କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ପୃଥିବୀବାସୀମାନେ ଦାନପତି ଶୂର ରାଜାଙ୍କୁ ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯେଉଁଠି ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ତା'ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ କ'ଣ?
5.132.29
दानेनान्यं बलेनान्यं तथा सूनृतयाऽपरम् ।
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद्राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ॥ ५.१३२.२९ ॥
ଦାନରେ ଗୋଟିଏ, ବଳରେ ଅନ୍ୟଟି, ମଧୁର ସତ୍ୟବାକ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ — ଧାର୍ମିକ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
5.132.30
ब्राह्मणः प्रचरेद्भैक्षं क्षत्रियः परिपालयेत् ।
वैश्यो धनार्जनं कुर्याच्छूद्रः परिचरेच्च तान् ॥ ५.१३२.३० ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଚରଣ କରନ୍ତୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବୈଶ୍ୟ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ସେମାନଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତୁ।
5.132.31
भैक्षं विप्रतिषिद्धं ते कृषिर्नैवोपपद्यते ।
क्षत्रियोऽसि क्षतात्राता बाहुवीर्योपजीविता ॥ ५.१३२.३१ ॥
ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ତୁମ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ, ଏବଂ କୃଷି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶୋଭେ ନାହିଁ। ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଆର୍ତ୍ତର ରକ୍ଷକ, ବାହୁବଳରେ ଜୀବନଧାରଣ କରୁଥିବା।
5.132.32
पित्र्यमंशं महाबाहो निमग्नं पुनरुद्धर ।
साम्ना भेदेन दानेन दण्डेनाथ नयेन वा ॥ ५.१३२.३२ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ବୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ତୁମର ପୈତୃକ ଅଂଶକୁ ପୁଣି ଉଦ୍ଧାର କର — ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ, ଦଣ୍ଡ, କିମ୍ବା ନୀତିରେ।
5.132.33
इतो दुःखतरं किं नु यदहं दीनबान्धवा ।
परपिण्डमुदीक्षे वै त्वां सूत्वा मित्रनन्दन ॥ ५.१३२.३३ ॥
ଏଥିରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ? ଦୀନମାନଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ମୁଁ, ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ପରର ଅନ୍ନ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁବାକୁ ପଡ଼ୁଛି, ହେ ମିତ୍ରାନନ୍ଦନ!
5.132.34
युध्यस्व राजधर्मेण मा निमञ्जीः पितामहान् ।
मा गमः क्षीणपुण्यस्त्वं सानुजः पापिकां गतिं ॥ ५.१३२.३४ ॥
ରାଜଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ପିତାମହମାନଙ୍କୁ ବୁଡ଼ିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ। ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଅନୁଜମାନଙ୍କ ସହ ପାପଗତିକୁ ଯାଅ ନାହିଁ।