ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.133
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.133.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
विदुलायाश्च संवादं पुत्रस्य च परन्तप ॥ ५.१३३.१ ॥
ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਵਿਦੁਲਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
5.133.2
ततः श्रेयश्च भूयश्च यथावद्वक्तुमर्हसि ।
यशस्विनी मन्युमती कुले जाता विभावरी ॥ ५.१३३.२ ॥
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਯਥਾਵਤ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਮੰਨਿਊਮਤੀ ਵਿਭਾਵਰੀ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ।
5.133.3
क्षत्रधर्मरता दान्ता विदुला दीर्घदर्शिनी ।
विश्रुता राजसंसत्सु श्रुतवाक्या बहुश्रुता ॥ ५.१३३.३ ॥
ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਦਮ ਵਾਲੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿਦੁਲਾ ਰਾਜਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤ ਸੀ।
5.133.4
विदुला नाम राजन्या जगर्हे पुत्रमौरसम् ।
निर्जितं सिन्धुराजेन शयानं दीनचेतसम् ॥ ५.१३३.४ ॥
ਵਿਦੁਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਿੰਧੂਰਾਜ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਦੀਨਚਿੱਤ ਲੇਟੇ ਆਪਣੇ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ।
5.133.5
अनन्दन मया जात द्विषतां हर्षवर्धन ।
न मया त्वं न पित्रा च जातः क्वाभ्यागतोह्यसि ॥ ५.१३३.५ ॥
ਹੇ ਅਨੰਦਹੀਣ! ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਨਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਨਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ। ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?
5.133.6
निर्मन्युश्चाप्यसङ्ख्येयः पुरुषः क्लीबसाधनः ।
यावज्जीवं निराशोऽसि कल्याणाय धुरं वह ॥ ५.१३३.६ ॥
ਤੂੰ ਬੇਜੋਸ਼ ਹੈਂ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਨਪੁੰਸਕਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ। ਉਮਰ ਭਰ ਤੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੈਂ; ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੂਲਾ ਚੁੱਕ।
5.133.7
माऽऽत्मानमवमन्यस्व मैनमल्पेन बीभरः ।
मनः कृत्वा सुकल्याणं मा भैस्त्वं प्रतिसंहर ॥ ५.१३३.७ ॥
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਸਮਝ; ਇਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਪਾਲ। ਮਨ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣਮਈ ਬਣਾ ਕੇ ਡਰ ਨਾ; ਇਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ।
5.133.8
उत्तिष्ठ हे कापुरुष मा शेष्वैवं पराजितः ।
अमित्रान्नन्दयन्सर्वान्निर्मानो बन्धुशोकदः ॥ ५.१३३.८ ॥
ਉੱਠ, ਹੇ ਕਾਇਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਨਾ ਪਿਆ ਰਹਿ। ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਦਾ, ਮਾਣ-ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇ।
5.133.9
सुपूरा वै कुनदिका सुपूरो मुषिकाञ्जलिः ।
सुसंतोषः कापुरुषः स्वल्पकेनैव तुष्यति ॥ ५.१३३.९ ॥
ਛੋਟਾ ਟੋਭਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੂਹੇ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਇਰ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.133.10
अप्यहेरारुजन्दंष्ट्रामाश्वेव निधनं व्रज ।
अपि वा संशयं प्राप्य जीवितेऽपि पराक्रमेः ॥ ५.१३३.१० ॥
ਸੱਪ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜਦਿਆਂ ਵੀ ਛੇਤੀ ਮੌਤ ਪਾ ਲੈ; ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਾਕਰਮ ਦਿਖਾ।
5.133.11
अप्यरेः श्येनवच्छिद्रं पश्येस्त्वं विपरिक्रमन् ।
विवदन्वाऽथवा तूष्णीं व्योम्नीवापरिशङ्कितः ॥ ५.१३३.११ ॥
ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਛੇਕ ਵੇਖ; ਜਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ੱਕ-ਰਹਿਤ ਰਹਿ।
5.133.12
त्वमेवं प्रेतवच्छेषे कस्माद्वज्रहतो यथा ।
उत्तिष्ठ हे कापुरुष मा स्वाप्सीः शत्रुनिर्जितः ॥ ५.१३३.१२ ॥
ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਾਂਗ? ਉੱਠ, ਹੇ ਕਾਇਰ! ਵੈਰੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਸੌਂ।
5.133.13
माऽस्तं गमस्त्वं कृपणो वि श्रूयस्व स्वकर्मणा ।
मा मध्ये मा जघन्ये त्वं माऽधो भूस्तिष्ठ गर्जितः ॥ ५.१३३.१३ ॥
ਤੂੰ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸਤ ਨਾ ਹੋ; ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿੱਛੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਰਹਿ; ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ।
5.133.14
अलातं तिन्दुकस्येव मुहूर्तमपि हि ज्वल ।
मा तुषाग्निरिवानर्चिर्धूमायस्व जिजीविषुः ॥ ५.१३३.१४ ॥
ਤਿੰਦੁਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਬਲਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਬਲ। ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਲਾਟ ਦੇ ਧੂੰਆਂ ਨਾ ਦੇ।
5.133.15
मुहूर्तं ज्वलितं श्रेयो न च धूमायितं चिरम् ।
मा ह स्म कस्यचिद्गेहे जनी राज्ञः स्वरीमृदुः ॥ ५.१३३.१५ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਬਲਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਧੂੰਆਂ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਕੇ, ਕੋਮਲ ਬੋਲ ਨਾਲ ਨਾ ਬੈਠ।
5.133.16
कृत्वा मानुष्यकं कर्म सृत्वाऽऽजिं यावदुत्तमम् ।
धर्मस्यानृण्यमाप्नोति न चात्मानं विगर्हते ॥ ५.१३३.१६ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੋਸਦਾ।
5.133.17
अलब्ध्वा यदि वा लब्ध्वा नानुशोचति पण्डितः ।
आनन्तर्यं चारभते न प्राणानां धनायते ॥ ५.१३३.१७ ॥
ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਪੰਡਤ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
5.133.18
उद्भावयस्वं वीर्यं वा तां वा गच्छ ध्रुवां गतिम् ।
धर्मं पुत्राग्रतः कृत्वा किंनिमित्तं हि जीवसि ॥ ५.१३३.१८ ॥
ਆਪਣਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿਖਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਰ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਜੀਂਦਾ ਹੈਂ?
5.133.19
इष्टापूर्तं हि ते क्लीब कीर्तिश्च सकला हता ।
विच्छिन्नं भोगमूलं ते किंनिमित्तं हि जीवसि ॥ ५.१३३.१९ ॥
ਹੇ ਨਪੁੰਸਕ! ਤੇਰਾ ਇਸ਼ਟਾਪੂਰਤ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਕੀਰਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਭੋਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਗਈ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਜੀਂਦਾ ਹੈਂ?
5.133.20
शत्रुर्निमञ्जता ग्राह्यो जङ्घायां प्रपतिष्यता ।
विपरिच्छिन्नमूलोऽपि न विषीदेत्कथंचन ॥ ५.१३३.२० ॥
ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪੱਟ ਉੱਤੇ ਫੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਡਿੱਗਦਾ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਾ ਕਰੇ।
5.133.21
उद्यम्य धुरमुत्कर्षेदाजानेयकतं स्मरन् ।
कुरु सत्वं च मानं च विद्धि पौरुषमात्मनः । ॥ ५.१३३.२१ ॥
ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜੂਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖਿੱਚ; ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪੌਰਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਾਣ।
5.133.22
उद्भावय कुलं मग्नं त्वत्कृते स्वयमेव हि ।
यस्य वृत्तं न जल्पन्ति मानवा महदद्भुतम् ॥ ५.१३३.२२ ॥
ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਡੁੱਬਿਆ ਕੁਲ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ; ਜਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਆਚਰਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਐਸਾ ਨਾ ਹੋ।
5.133.23
राशिवर्धनमात्रं स नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
दाने तपसि सत्ये च यस्य नोच्चरितं यशः ॥ ५.१३३.२३ ॥
ਉਹ ਕੇਵਲ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਯਸ਼ ਉਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਹੈ ਨਾ ਪੁਰਖ।
5.133.24
विद्यायामर्थलाभे वा मातुरुच्चार एव सः ।
श्रुतेन तपसा वाऽपि श्रिया वा विक्रमेण वा ॥ ५.१३३.२४ ॥
ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਂ ਧਨ-ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੀ (ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ) ਉਹ ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੈ।
5.133.25
जनान्योऽभिभवत्यन्यान्कर्मणा हि स वै पुमान् ।
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि ॥ ५.१३३.२५ ॥
ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਨੀਚ ਅਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਲੱਭਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
5.133.26
नृशंस्यामयशस्यां च दुःखां कापुरुषोचिताम् ।
यमेनमभिनन्देयुरमित्राः पुरुषं कृशम् ॥ ५.१३३.२६ ॥
ਇਹ ਕਰੂਰ, ਬਦਨਾਮੀ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਅਤੇ ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.133.27
लोकस्य समवज्ञातं निहीनासनवाससम् ।
अहोलाभकरं हीनमल्पजीवनमल्पकम् ॥ ५.१३३.२७ ॥
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਸਣ ਅਤੇ ਵਸਤਰ ਨੀਚ ਹਨ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਾਭ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹੀਣ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਹੈ।
5.133.28
नेदृशं बन्धुमासाद्य बान्धवः सुखमेधते ।
अवृत्त्यैव विपत्स्यामो वयं राष्ट्रात्प्रवासिताः ॥ ५.१३३.२८ ॥
ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਰੋਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਅਸੀਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ।
5.133.29
सर्वकामरसैर्हीनाः स्थानभ्रष्टा अकिंचनाः ।
अवल्गुकारिण सत्सु कुलवंशस्य नाशनम् ॥ ५.१३३.२९ ॥
ਸਾਰੇ ਕਾਮ-ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ, ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਉਚਿਤ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਲ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ।
5.133.30
कलिं पुत्रप्रवादेन सञ्जय त्वामजीजनम् ।
निरमर्षं निरुत्साहं निर्वीर्यमरिनन्दनम् ॥ ५.१३३.३० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਲਿ (ਬਦਕਿਸਮਤੀ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ — ਰੋਸ ਰਹਿਤ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਰਹਿਤ, ਵੀਰਜ ਰਹਿਤ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
5.133.31
मा स्म सीमन्तिनी काचिञ्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ।
मा धूमाय ज्वलात्यन्तमाक्रम्य जहि शात्रवान् ॥ ५.१३३.३१ ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਜਣੇ; ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ ਧੀਮੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਨਾ ਬਲ, ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ।
5.133.32
ज्वल मूर्धन्यमित्राणां मुहूर्तमपि वा क्षणम् ।
एतावानेव पुरुषो यदमर्षी यदक्षमी ॥ ५.१३३.३२ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵੀ ਬਲ ਉੱਠ। ਮਨੁੱਖ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੈ ਤੇ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
5.133.33
क्षमावान्निरमर्षश्च नैव स्त्री न पुनः पुमान् ।
संतोषो वै श्रियं हन्ति तथाऽनुक्रोश एव च ॥ ५.१३३.३३ ॥
ਖਿਮਾਵਾਨ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਹੈ ਨਾ ਪੁਰਸ਼। ਸੰਤੋਖ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਏਵੇਂ ਹੀ ਤਰਸ ਵੀ।
5.133.34
अनुत्थानभये चोभे निरीहो नाश्रुते महत् ।
एभ्यो निकृतिपापेभ्यः प्रमुञ्चात्मानमात्मना ॥ ५.१३३.३४ ॥
ਉੱਠਣ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਦੋਵਾਂ (ਆਲਸ ਤੇ ਤਰਸ) ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀ ਛਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਛੁਡਾ।
5.133.35
आयसं हृदयं कृत्वा मृगयस्व पुनः स्वकम् ।
परं विषहते यस्मात्तस्मात्पुरुष उच्यते ॥ ५.१३३.३५ ॥
ਦਿਲ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੱਭ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਦੂਜੇ (ਵੈਰੀ) ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.133.36
तमाहुर्व्यर्थनामानं स्त्रीवद्य इह जीवति ।
शूरस्योर्जितसत्वस्य सिंहविक्रान्तचारिणः ॥ ५.१३३.३६ ॥
ਇੱਥੇ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਿਅਰਥ ਨਾਮ' ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸੂਰਮੇ, ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ (ਇਹ ਉਲਟ ਹੈ)।
5.133.37
दिष्टभावं गतस्यापि विषये मोदते प्रजा ।
य आत्मनः प्रियमुखे हित्वा मृगयते श्रियम् ॥ ५.१३३.३७ ॥
ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਜਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਨ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
5.133.38
अमात्यानामथो हर्षमादधात्यचिरेण सः ॥ ५.१३३.३८ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5.133.39
किं नु मे मामपश्यन्त्याः पृथिव्या अपि सर्वया ।
किमाभरणकृत्यं ते किं भोगैर्जीवितेन वा । ॥ ५.१३३.३९ ॥
ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ? ਭੋਗਾਂ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?
5.133.40
पैरर्विहन्यमानस्य जीवितेनापि किं फलम् ।
निर्मन्युकानां ये लोका द्विषन्तस्तानवाप्नुयुः ।
ये त्वादृतात्मनां लोकाः सुहृदस्तान्व्रजन्तु नः ॥ ५.१३३.४० ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤਾਂ ਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਪਾਉਣ। ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ।
5.133.41
भृत्यैर्विहीयमानानां परपिण्डोपजीविनाम् ।
कृपणानामसत्वानां मा वृत्तिमनुवर्तिथाः ॥ ५.१३३.४१ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਨ ਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨਾ ਅਪਣਾ।
5.133.42
अनु त्वां तात जीवन्तु ब्राह्मणाः सुहृदस्तथा ।
पर्यन्यमिव भूतानि देवा इव शतक्रतुम् ॥ ५.१३३.४२ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇਰੇ ਸਹਾਰੇ ਜੀਣ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੇਘ ਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
5.133.43
यमाजीवन्ति पुरुषं सर्वभूतानि संजय ।
पक्वं द्रुममिवासाद्य तस्य जीवितमर्थवत् ॥ ५.१३३.४३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਪੁਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਰਥਕ ਹੈ।
5.133.44
यस्य शूरस्य विक्रान्तैरेधन्ते बान्धवाः सुखम् ।
त्रिदशा इव शक्रस्य साधु तस्येह जीवितम् ॥ ५.१३३.४४ ॥
ਜਿਸ ਸੂਰਮੇ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਧੂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੈ।
5.133.45
स्वबाहुबलमाश्रित्य योहि जीवति मानवः ।
स लोके लभते कीर्तिं परत्र च शुभां गतिम् ॥ ५.१३३.४५ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।