મહાભારત · અધ્યાય 5.134
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.134.1
अथैतस्यामवस्थायां पौरुषं हातुमिच्छसि ।
निहीनसेवितं मार्गं गमिष्यस्यचिरादिव ॥ ५.१३४.१ ॥
હવે આ સ્થિતિમાં તું પૌરુષ છોડવા ઇચ્છે છે; નીચ લોકોએ સેવેલા માર્ગે તું ટૂંક સમયમાં ચાલી નીકળીશ.
5.134.2
यो हि तेजो यथाशक्ति न कर्शयति विक्रमात् ।
क्षत्रियो जीविताकाङ्क्षी स्तेन इत्येव तं विदुः ॥ ५.१३४.२ ॥
જે ક્ષત્રિય જીવનની ઇચ્છાથી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પરાક્રમથી પોતાનું તેજ ક્ષીણ કરતો નથી, લોકો તેને ચોર જ કહે છે.
5.134.3
अर्थवन्त्युपपन्नानि वाक्यानि गुणवन्ति च ।
नैव संप्राप्नुवन्ति त्वां मुमूर्षुमिव भेषजम् ॥ ५.१३४.३ ॥
અર્થપૂર્ણ, યોગ્ય અને ગુણવાન વચનો પણ તને પહોંચતાં નથી, જેમ મરણાસન્નને ઔષધ પહોંચતું નથી.
5.134.4
सन्ति वै सिन्धुराजस्य सन्तुष्टा न तथा जनाः ।
दौर्बल्यादासते मूढा व्यसतौघपतीक्षिणः ॥ ५.१३४.४ ॥
સિંધુરાજાના લોકો એટલા સંતુષ્ટ નથી; મૂઢ લોકો દુર્બળતાને લીધે આફતોના પ્રવાહની રાહ જોઈ બેઠા છે.
5.134.5
सहायोपचितिं कृत्वा व्यवसाय्य ततस्ततः ।
अनुदुष्येयुरपरे पश्यन्तस्तव पौरुषम् ॥ ५.१३४.५ ॥
સહાયકોનો સંગ્રહ કરીને અને ચારેબાજુ સંગઠિત થઈને, બીજા લોકો તારું પૌરુષ જોઈને તારી વિરુદ્ધ થશે.
5.134.6
तैः कृत्वा सह संघातं गिरिदुर्गालयं चर ।
काले व्यसनमाकाङ्क्षन्नैवायमजरामरः ॥ ५.१३४.६ ॥
તેમની સાથે સંધિ કરીને પર્વતીય દુર્ગમાં વસ; યોગ્ય સમયે આફતની રાહ જો; આ અજર-અમર નથી.
5.134.7
सञ्जयो नामतश्च त्वं न च पश्यामि तत्त्वयि ।
अन्वर्थनामा भव मे पुत्र मा व्यर्थनामकः ॥ ५.१३४.७ ॥
તું નામથી સંજય છે, પણ તારામાં તે હું જોતો નથી. પુત્ર, તારા નામને અનુરૂપ થા; અર્થહીન નામવાળો ન થા.
5.134.8
सम्यग्दृष्टिर्महाप्राज्ञो बालं त्वां ब्राह्मणोऽब्रवीत् ।
अयं प्राप्य महत्कृच्छ्रं पुनर्वृद्धिं गमिष्यति ॥ ५.१३४.८ ॥
સમ્યક દૃષ્ટિવાળા, મહાપ્રાજ્ઞ બ્રાહ્મણે બાળક એવા તને કહ્યું હતું: 'આ મોટી આપત્તિ પામીને ફરી સમૃદ્ધિ પામશે.'
5.134.9
तस्य स्मरन्ती वचनमाशंसे विजयं तव ।
तस्मात्तात ब्रवीमि त्वां वक्ष्यामि च पुनःपुनः ॥ ५.१३४.९ ॥
તેના વચનોને સ્મરતી હું તારા વિજયની આશા રાખું છું. તેથી હે તાત, હું તને કહું છું અને વારંવાર કહીશ.
5.134.10
यस्य ह्यर्थाभिनिर्वृत्तौ भवन्त्याप्यायिताः परे ।
तस्यार्थसिद्धिर्नियता नयेष्वर्थानुसारिणः ॥ ५.१३४.१० ॥
જેના પ્રયોજનની સિદ્ધિમાં બીજા પણ પુષ્ટ થાય છે, તેને નીતિઓ અનુસરવાથી પ્રયોજનની સિદ્ધિ નિશ્ચિત છે.
5.134.11
समृद्धिरसमृद्धिर्वा पूर्वेषां मम सञ्जय ।
एवं विद्वान्युद्धमना भव मा प्रत्युपाहरः ॥ ५.१३४.११ ॥
હે સંજય, મારા પૂર્વજોની સમૃદ્ધિ કે અસમૃદ્ધિ જે હોય તે જાણીને યુદ્ધમાં મન લગાવ; પાછળ ન હટ.
5.134.12
नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत् ।
यत्र नैवाद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ ५.१३४.१२ ॥
આનાથી વધુ પાપમય કોઈ અવસ્થા નથી, એમ શંબરે કહ્યું; જ્યાં આજે કે કાલ સવારે પણ ભોજન દેખાતું નથી.
5.134.13
पतिपुत्रवधादेतत्परमं दुःखमब्रवीत् ।
दारिद्र्यमिति यत्प्रोक्तं पर्यायमरणं हि तत् ॥ ५.१३४.१३ ॥
પતિ અને પુત્રના વધ કરતાં આ પરમ દુઃખ છે, એમ તેણે કહ્યું. જેને દારિદ્ર્ય કહેવામાં આવે છે તે ખરેખર એક પ્રકારનું મરણ જ છે.
5.134.14
अहं महाकुले जाता ह्रदाद्ध्रदमिवागता ।
ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता ॥ ५.१३४.१४ ॥
હું મહાન કુળમાં જન્મી; એક સરોવરમાંથી બીજા સરોવરમાં આવ્યા હોય તેમ આવી. સ્વામિની, સર્વમંગલા, પતિ દ્વારા અતિ પૂજિત.
5.134.15
महार्हमाल्याभरणां सुमृष्टाम्बरवाससम् ।
पुरा हृष्टः सुहृद्वर्गो मामपश्यत्सुहृद्गताम् ॥ ५.१३४.१५ ॥
પહેલાં મૂલ્યવાન માળા અને આભૂષણોથી શણગારાયેલી, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલી, મિત્રો પાસે જતી ત્યારે મિત્રવર્ગ આનંદથી મને જોતો.
5.134.16
यदा मां चैव भार्यां च द्रष्टासि भृशदुर्बलाम् ।
न तदा जीवितेनार्थो भविता तव सञ्जय ॥ ५.१३४.१६ ॥
હે સંજય, જ્યારે તું મને અને તારી પત્નીને અતિ દુર્બળ જોઈશ, ત્યારે તારા જીવનનો કોઈ હેતુ રહેશે નહીં.
5.134.17
दासकर्मकरान्भृत्यानाचार्यर्त्विक्पुरोहितान् ।
अवृत्त्याऽस्मान्प्रजहतो दृष्ट्वा किं जीवितेन ते ॥ ५.१३४.१७ ॥
આજીવિકાના અભાવે અમે દાસકર્મ કરતા સેવકો, આચાર્યો, ઋત્વિજો અને પુરોહિતોને છોડી રહ્યા છીએ એમ તું જોશે, તો તારા જીવનથી શો લાભ?
5.134.18
यदि कृत्यं न पश्यामि तवाद्याहं यथा पुरा ।
श्लाघनीयं यशस्यं च का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ५.१३४.१८ ॥
જો આજે હું તારામાં પહેલાંની જેમ પ્રશંસનીય અને યશ આપનારું કર્તવ્ય ન જોઉં, તો મારા હૃદયને કઈ શાંતિ?
5.134.19
नेति चेद्ब्राह्मणं ब्रूयां दीर्येत हृदयं मम ।
न ह्यद न च मे भर्ता नेति ब्राह्मणमुक्तवान् ॥ ५.१३४.१९ ॥
જો હું બ્રાહ્મણને 'ના' કહું તો મારું હૃદય ફાટી જશે. આજે મારો પુત્ર પણ નથી અને પતિ પણ નથી; અને બ્રાહ્મણને 'ના' કહેવામાં આવી પણ નથી.
5.134.20
वयमाश्रयणीयाः स्म न श्रोतारः परस्य च ।
अन्यमासाद्य जीवन्ती परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ ५.१३४.२० ॥
અમે આશ્રય આપવા યોગ્ય છીએ; બીજાની વાત સાંભળનારા નથી. બીજાના આશ્રયે જીવવા કરતાં હું જીવન ત્યાગી દઈશ.
5.134.21
अपारे भव नः पारमप्लवे भव नः प्लवः ।
कुरुष्व स्थानमस्थाने मृतान्सञ्जीवयस्व नः ॥ ५.१३४.२१ ॥
અપાર સ્થળે અમારે માટે કિનારો થા; હોડી વિનાના સ્થળે અમારી હોડી થા. અસ્થાનને સ્થાન બનાવ; મૃત એવા અમને ફરી જીવંત કર.
5.134.22
सर्वे ते शत्रवः शक्या न चेञ्जीवितुमर्हसि ।
अथ चेदीदृशीं वृत्तिं क्लीबामभ्युपपद्यसे ॥ ५.१३४.२२ ॥
તારા બધા શત્રુઓને જીતવા શક્ય છે; જો તું જીવવા ઇચ્છે તો તેમ કરવું જોઈએ. તે બદલે જો તું આવી કાયરતાભરી વૃત્તિ અપનાવે,
5.134.23
निर्विण्णात्मा हतमना मुञ्चैतां पापजीविकाम् ।
एकशत्रुवधेनैव शूरो गच्छति विश्रुतिम् ॥ ५.१३४.२३ ॥
નિરાશ મન અને તૂટેલા મનોબળ સાથે આ પાપી જીવિકાને છોડી દે. એક જ શત્રુનો વધ કરીને પણ શૂરવીર ખ્યાતિ પામે છે.
5.134.24
इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत ।
माहेन्द्रं च ग्रहं लेभे लोकानां चेश्वरोऽभवत् ॥ ५.१३४.२४ ॥
વૃત્રના વધથી જ ઇન્દ્ર મહેન્દ્ર બન્યો. તેણે મહેન્દ્રપદ મેળવ્યું અને લોકોનો ઈશ્વર થયો.
5.134.25
नाम विश्राव्य वै शङ्ख्ये शत्रूनाहूय दंशितान् ।
सेनाग्रं चापि विद्राव्य हत्वा वा पुरुषं वरम् ॥ ५.१३४.२५ ॥
યુદ્ધભૂમિમાં પોતાનું નામ જાહેર કરીને, સજ્જ શત્રુઓને પડકારીને, સેનાના અગ્રભાગને ભગાડીને, અથવા કોઈ શ્રેષ્ઠ પુરુષને મારીને—
5.134.26
यदैव लभते वीरः सुयुद्धेन महद्यशः ।
तदैव प्रव्यथन्तेऽस्य शत्रवो विनमन्ति च ॥ ५.१३४.२६ ॥
વીર ઉત્તમ યુદ્ધથી મહાન યશ મેળવે ત્યારે જ તેના શત્રુઓ વ્યથિત થાય છે અને નમી પડે છે.
5.134.27
त्यक्त्वात्मानं रणे दक्षं शूरं कापुरुषा जनाः ।
अवशास्तर्पयन्ति स्म सर्वकामसमृद्धिभिः ॥ ५.१३४.२७ ॥
યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજનાર કુશળ શૂરવીરને કાયર લોકો લાચાર બનીને સર્વ કામનાઓની સમૃદ્ધિથી તૃપ્ત કરે છે.
5.134.28
राज्यं चाप्युग्रवि भ्रंशं संशयो जीवितस्य वा ।
न लब्धस्य हि शत्रोर्वै शेषं कुर्वन्ति साधवः ॥ ५.१३४.२८ ॥
રાજ્ય ભયંકર રીતે નાશ પામે, અથવા જીવનું જોખમ હોય, તો પણ સજ્જનો મળેલા શત્રુનું કંઈ બાકી રાખતા નથી.
5.134.29
स्वर्गद्वारोपमं राज्यमथवाप्यमृतोपमम् ।
रुद्धमेकायनं मत्वा पतोल्मुक इवारिषु ॥ ५.१३४.२९ ॥
સ્વર્ગદ્વાર સમાન કે અમૃત સમાન રાજ્યને, શત્રુઓ વચ્ચે પડતી ઉલ્કાની જેમ, એકમાત્ર માર્ગ માનીને રોકવું જોઈએ.
5.134.30
जहि शत्रून्रणे राजन्स्वधर्मनुपालय ।
मा त्वा दृशं सुकृपणं शत्रूणां भयवर्धनम् ॥ ५.१३४.३० ॥
હે રાજન્, યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કરો અને પોતાના સ્વધર્મનું પાલન કરો; શત્રુઓનો ભય વધારનાર અતિ દીન રૂપે તમને તેઓ ન જુએ.
5.134.31
अस्मदीयैश्च शोचिद्भिर्नदद्भिश्च परैर्वृतम् ।
अपि त्वां नानुपश्येयं दीनाद्दीनमिवास्थितम् ॥ ५.१३४.३१ ॥
આપણા લોકો શોક કરતા હોય અને શત્રુઓ ગર્જતા હોય ત્યારે તું ઘેરાયેલો, દીનોમાં દીન જેવો ઊભેલો, એવું હું ક્યારેય ન જોઉં.
5.134.32
हृप्य सौवीरकन्याभिः श्लाघस्वार्थैर्यथा पुरा ।
मा च सैन्धवकन्यानामवसन्नो वशं गमः ॥ ५.१३४.३२ ॥
સૌવીર કન્યાઓ સાથે આનંદ કર, પહેલાંની જેમ ધનથી ગર્વ અનુભવ; પણ નિરાશ થઈને સૈન્ધવ કન્યાઓને વશ ન થા.
5.134.33
युवा रूपेण संपन्नो विद्ययाभिजनेन च ।
यत्त्वादृशो विकुर्वीत यशस्वी लोकविश्रुतः ॥ ५.१३४.३३ ॥
તારા જેવો યુવાન, રૂપ, વિદ્યા અને ઉચ્ચ કુળથી સંપન્ન, યશસ્વી અને લોકપ્રસિદ્ધ — તે એવું આચરણ કરે?
5.134.34
अधुर्यवच्च वोढव्ये मन्ये मरणमेव तत् ।
यदि त्वामनुपश्यामि परस्य प्रियवादिनम् ॥ ५.१३४.३४ ॥
જો હું તને બીજાનું પ્રિય બોલનાર જોઉં, તો હું તે મૃત્યુ જ માનીશ — ભાર વહન કરવા અયોગ્ય બળદની જેમ.
5.134.35
पृष्ठतोऽनुव्रजन्तं वा का शान्तिर्हृदयस्य मे ।
नास्मिञ्जातु कुले जातो गच्छेद्योन्यस्य पृष्ठतः । ॥ ५.१३४.३५ ॥
પાછળ પાછળ અનુસરતા તને જોઈને મારા હૃદયને શી શાંતિ? આ કુળમાં જન્મેલો કોઈ કદી બીજાની પાછળ જતો નથી.
5.134.36
न त्वं परस्यानुचरस्तात जीवितुमर्हसि ।
अहं हि क्षत्रहृदयं वेद यत्परिशाश्वतम् ॥ ५.१३४.३६ ॥
હે વત્સ, તું બીજાનો અનુચર બનીને જીવવા યોગ્ય નથી. ક્ષત્રિયનું હૃદય સદા એવું જ હોય છે એ હું જાણું છું.
5.134.37
पूर्वैः पूर्वतरैः प्रोक्तं परैः परतरैरपि ।
शाश्वतं चाव्ययं चैव प्रजापतिविनिर्मितम् ॥ ५.१३४.३७ ॥
પૂર્વજોએ અને તેમનાથી પણ પૂર્વેના લોકોએ, તથા પછીના લોકોએ અને તેમનાથી પણ પછીના લોકોએ આ કહ્યું છે; આ શાશ્વત અને અવ્યય છે, પ્રજાપતિએ રચેલું છે.
5.134.38
यो वै कश्चिदिहाजातः क्षत्रियः क्षत्रधर्मवित् ।
भयाद्वृत्तिसमीक्षो वा न नमेदिह कस्यचित् ॥ ५.१३४.३८ ॥
આ લોકમાં જન્મેલો જે કોઈ ક્ષત્રિય ક્ષાત્રધર્મ જાણે છે, તેણે ભયથી કે આજીવિકાનો વિચાર કરીને અહીં કોઈને પણ નમવું ન જોઈએ.
5.134.39
उद्यच्छेदेव न नमेदुद्यमो ह्येव पौरुषम् ।
अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित् ॥ ५.१३४.३९ ॥
ઊભા થવું જોઈએ, નમવું નહીં; ઉદ્યમ જ પૌરુષ છે. સાંધામાં જ ભાંગી જાય તો પણ અહીં કોઈને નમવું ન જોઈએ.
5.134.40
मातङ्गो मत्त इव च परीयात्स महामनाः ।
ब्राह्मणेभ्यो नमेन्नित्यं धर्मायैव च सञ्जय ॥ ५.१३४.४० ॥
મદમસ્ત હાથીની જેમ તે મહામનસ્વી વિચરે; બ્રાહ્મણોને સદા ધર્મ માટે જ નમે — હે સંજય.
5.134.41
नियच्छन्नितरान्वर्णान्विनिघ्नन्सर्वदुष्कृतः ।
ससहायोऽसहायो वा यावज्जीवं तथा भवेत् ॥ ५.१३४.४१ ॥
અન્ય વર્ણોને નિયંત્રિત રાખીને અને સર્વ દુષ્કર્મીઓનો નાશ કરીને, સહાયકો સાથે કે સહાયકો વિના, જીવનપર્યંત તે એવો જ રહે.