Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 5.140

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.140.1

राजपुत्रैः परिवृतस्तथा भृत्यैश्च सत्तम ।
उपारोप्य रथे कर्णं निर्यातो मधुसूदनः ॥ ५.१४०.१ ॥

हे सत्तम, राजपुत्रों और सेवकों से घिरे हुए मधुसूदन ने कर्ण को रथ पर चढ़ाकर प्रस्थान किया।

5.140.2

किमब्रवीद्रथोपस्थे राधेयं परवीरहा ।
कानि सान्त्वानि गोविन्दः सूतपुत्रे प्रयुक्तवान् ॥ ५.१४०.२ ॥

शत्रुवीरों का संहार करने वाले (कृष्ण) ने रथ के आसन पर राधापुत्र से क्या कहा? गोविन्द ने सूतपुत्र से कौन-से सान्त्वनापूर्ण वचन कहे?

5.140.3

उद्यन्मेघस्वनः काले यत्कृष्णः कर्णमब्रवीत् ।
मृदु वा यदि वा तीक्ष्णं तन्ममाचक्ष्व सर्वशः ॥ ५.१४०.३ ॥

समय पर, जैसे उठते हुए मेघ की गर्जना हो, कृष्ण ने कर्ण से जो कहा — चाहे कोमल हो या कठोर — वह सब मुझे पूरा-पूरा बताइए।

5.140.4

आनुपूर्व्येण वाक्यानि तीक्ष्णानि च मृदूनि च ।
प्रियाणि धर्मयुक्तानि सत्यानि च हितानि च ॥ ५.१४०.४ ॥

क्रमशः वे वचन — कठोर भी और कोमल भी, प्रिय, धर्मानुकूल, सत्य और हितकारी भी।

5.140.5

हृदयग्रहणीयानि राधेयं मधुसूदनः ।
यान्यब्रवीदमेयात्मा तानि मे श्रृणु भारत ॥ ५.१४०.५ ॥

हे भारत, जो हृदय को छू लेने वाले वचन अमेय-आत्मा मधुसूदन ने राधापुत्र से कहे थे, उन्हें मुझसे सुनो।

5.140.6

उपासितास्ते राधेय ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
तत्त्वार्थं परिपृष्टाश्च नियतेनानसूयया ॥ ५.१४०.६ ॥

हे राधेय, तुमने वेदों के पारंगत ब्राह्मणों की सेवा की है, और संयम तथा निर्दोष भाव से तत्त्व का अर्थ उनसे पूछा है।

5.140.7

त्वमेव कर्ण जानासि वेदवादान्सनातनान् ।
त्वमेव धर्मशास्त्रेषु सूक्ष्मेषु परिनिष्ठितः ॥ ५.१४०.७ ॥

हे कर्ण, तुम ही सनातन वेदवचनों को जानते हो। सूक्ष्म धर्मशास्त्रों में भी तुम ही पूर्ण रूप से निष्णात हो।

5.140.8

कानीनश्च सहोढश्च कन्यायां यश्च जायते ।
वोढारं पितरं तस्य प्राहुः शास्त्रविदो जनाः ॥ ५.१४०.८ ॥

कानीन और सहोढ़ तथा जो कन्या से उत्पन्न होता है, शास्त्रज्ञ लोग उसके पिता को उसे ब्याहने वाला पति ही कहते हैं।

5.140.9

सोऽसि कर्ण तथाजातः पाण्डोः पुत्रोसि धर्मतः ।
निश्चयाद्धर्मशास्त्राणामेहि राजा भविष्यसि ॥ ५.१४०.९ ॥

हे कर्ण, तुम वही हो जो ऐसे जन्मे हो। धर्म के अनुसार तुम पाण्डु के पुत्र हो। धर्मशास्त्रों के निश्चय से आओ, तुम राजा बनोगे।

5.140.10

पितृपक्षे च ते पार्था मातृपक्षे च वृष्णयः ।
द्वौ पक्षावभिजानीहि त्वमेतौ पुरुषर्षभ ॥ ५.१४०.१० ॥

पितृपक्ष में तुम्हारे पार्थ (पाण्डव) और मातृपक्ष में वृष्णि-वंशी हैं। हे पुरुषश्रेष्ठ, इन दोनों पक्षों को तुम पहचानो।

5.140.11

मया सार्धमितो यातमद्य त्वां तात पाण्डवाः ।
अभिजानन्तु कौन्तेयं पूर्वजातं युधिष्ठिरात् ॥ ५.१४०.११ ॥

आज मेरे साथ यहाँ से चलो, हे तात। पाण्डव तुम्हें पहचानें — कौन्तेय, जो युधिष्ठिर से पहले जन्मा।

5.140.12

पादौ तव ग्रहीष्यन्ति भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
द्रौपदेयास्तथा पञ्च सौभद्रश्चापराजितः ॥ ५.१४०.१२ ॥

तुम्हारे चरण पाँच पाण्डव भाई पकड़ेंगे — और पाँच द्रौपदेय तथा अपराजित सौभद्र भी।

5.140.13

राजानो राजपुत्राश्च पाण्डवार्थे समागताः ।
पादौ तव ग्रहीष्यन्ति सर्वे चान्धकवृष्णयः ॥ ५.१४०.१३ ॥

पाण्डवों के लिए राजा और राजपुत्र एकत्र हुए हैं। वे सब, अन्धक और वृष्णि वंश के लोग, आपके चरण पकड़ेंगे।

5.140.14

हिरण्मयांश्च ते कुम्भान्राजतान्पार्थिवांस्तथा ।
ओषध्यः सर्वबीजानि सर्वरत्नानि वीरुधः ॥ ५.१४०.१४ ॥

आपके लिए सोने, चाँदी और मिट्टी के घड़े, सब प्रकार की औषधियाँ, सब बीज, सब रत्न और लताएँ (लाई जाएँ)।

5.140.15

राजन्या राजकन्याश्चाप्यानयन्त्वाभिषेचनम् ।
षष्ठे त्वां च तथा काले द्रौपद्युपगमिष्यति ॥ ५.१४०.१५ ॥

राजन्य और राजकन्याएँ भी अभिषेक की सामग्री लाएँ। छठे दिन, ठीक समय पर, द्रौपदी आपके पास आएगी।

5.140.16

अग्निं जुहोतु वै धौम्यः संशितात्मा द्विजोत्तमः ।
अद्य त्वामभिषिञ्चन्तु चातुर्वैद्या द्विजातयः ॥ ५.१४०.१६ ॥

श्रेष्ठ द्विज धौम्य, दृढ़ संकल्प वाले, अग्नि में आहुति दें। आज चारों वेदों के ज्ञाता द्विज आपका अभिषेक करें।

5.140.17

पुरोहितः पाण्डवानां ब्रह्मकर्मण्यवस्थितः ।
तथैव भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ॥ ५.१४०.१७ ॥

पाण्डवों के पुरोहित ब्रह्मकर्म में लगे रहें। उसी प्रकार पाँचों पाण्डव भाई, पुरुषों में श्रेष्ठ, (उपस्थित रहें)।

5.140.18

द्रौपदेयास्तथा पञ्च पाञ्चालाश्चेदयस्तथा ।
अहं च त्वाऽभिषेक्ष्यामि राजानं पृथिवीपतिम् ॥ ५.१४०.१८ ॥

द्रौपदी के पाँचों पुत्र, पाञ्चाल और चेदि (वंश के लोग) भी (उपस्थित हों)। और मैं आपका अभिषेक करूँगा, पृथ्वी के स्वामी राजा का।

5.140.19

युवराजोऽस्तु ते राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
गृहीत्वा व्यजनं श्वेतं धर्मात्मा संशितव्रतः । ॥ ५.१४०.१९ ॥

युवराज तुम्हारे लिए राजा हों, धर्मपुत्र युधिष्ठिर। धर्मात्मा और दृढ़व्रत युधिष्ठिर श्वेत चामर लेकर खड़े हों।

5.140.20

उपान्वारोहतु रथं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
छत्रं च ते महाश्वेतं भीमसेनो महाबलः ॥ ५.१४०.२० ॥

कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर तुम्हारे रथ पर पीछे चढ़ें, और महाबली भीमसेन तुम्हारा विशाल श्वेत छत्र थामें।

5.140.21

अभिषिक्तस्य कौन्तेयो धारयिष्यति मूर्धनि ।
किङ्किणीशतनिर्घोषं वैयाघ्रपरिवारणम् ॥ ५.१४०.२१ ॥

अभिषिक्त तुम्हारे सिर पर कुन्तीपुत्र (अर्जुन) छत्र धारण करेगा, जिसके सैकड़ों घंटियों जैसे घोष वाला और बाघचर्म से ढका हुआ।

5.140.22

रथं श्वेतहयैर्युक्तमर्जुनो वाहयिष्यति ।
अभिमन्युश्च ते नित्यं प्रत्यासन्नो भविष्यति ॥ ५.१४०.२२ ॥

श्वेत घोड़ों से जुता रथ अर्जुन चलाएगा, और अभिमन्यु सदा तुम्हारे निकट रहेगा।

5.140.23

नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाश्च पञ्च ये ।
पञ्चालाश्चानुयास्यन्ति शिखण्डी च महारथः । ॥ ५.१४०.२३ ॥

नकुल और सहदेव, द्रौपदी के पाँचों पुत्र, पाञ्चाल वीर और महारथी शिखण्डी तुम्हारे पीछे चलेंगे।

5.140.24

अहं च त्वाऽनुयास्यामि सर्वे चान्धकवृष्णयः ।
दाशार्हाः परिवारास्ते दाशार्णाश्च विशांपते ॥ ५.१४०.२४ ॥

मैं भी तुम्हारे पीछे चलूँगा, और सभी अन्धक-वृष्णि, दाशार्ह तुम्हारे परिवार होंगे, हे प्रजापति, और दाशार्ण भी।

5.140.25

भुङ्क्ष्व राज्यं महाबाहो भ्रातृभिः सह पाण्डवैः ।
जपैर्होमैश्च संयुक्तो मङ्गलैश्च पृथग्विधैः ॥ ५.१४०.२५ ॥

हे महाबाहु, भाइयों और पाण्डवों के साथ राज्य का भोग करो, जप, होम और नाना प्रकार के मंगल कर्मों से युक्त होकर।

5.140.26

पुरोगमाश्च ते सन्तु द्रविडाः सहकुन्तलैः ।
आन्ध्रास्तालचराश्चैव चूचुपा वेणुपास्तथा ॥ ५.१४०.२६ ॥

द्रविड़ जन कुन्तलों के साथ तुम्हारे आगे चलने वाले हों; आन्ध्र, तालचर, चूचुप और वेणुप भी (तुम्हारे आगे रहें)।

5.140.27

स्तुवन्तु त्वां च बहुभिः स्तुतिभिः सूतमागधाः ।
विजयं वसुषेणस्य घोषयन्तु च पाण्डवाः ॥ ५.१४०.२७ ॥

सूत और मागध तुम्हारी बहुत सी स्तुतियों से तुम्हारी स्तुति करें, और पाण्डव वसुषेण (कर्ण) पर विजय की घोषणा करें।

5.140.28

स त्वं परिवृतः पार्थैर्नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ।
प्रशाधि राज्यं कौन्तेय कुन्तीं च प्रतिनन्दय ॥ ५.१४०.२८ ॥

तुम, पृथा के पुत्रों से घिरे हुए, नक्षत्रों से घिरे चन्द्रमा की भाँति, राज्य का शासन करो, हे कौन्तेय; और कुन्ती को प्रसन्न करो।

5.140.29

मित्राणि ते प्रहृष्यन्तु व्यथन्तु रिपवस्तथा ।
सौभ्रात्रं चैव तेऽद्यास्तु भ्रातृभिः सह पाण्डवैः ॥ ५.१४०.२९ ॥

तुम्हारे मित्र हर्षित हों और शत्रु वैसे ही व्यथित हों; आज पाण्डव भाइयों के साथ तुम्हारा भ्रातृभाव बना रहे।