મહાભારત · અધ્યાય 5.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.144.1
असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान्गते ।
अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्निवाब्रवीत् ॥ ५.१४४.१ ॥
કૌરવો સાથે સમાધાન સફળ ન થતાં, કૃષ્ણ પાંડવો પાસે ગયા પછી, ક્ષત્તા (વિદુર) કુંતી પાસે જઈને શોક કરતાં ધીમેથી બોલ્યા.
5.144.2
जानासि मे जीवपुत्री भावं नित्यमविग्रहे ।
क्रोशतो नच गृह्णीते वचनं मे सुयोधनः ॥ ५.१४४.२ ॥
હે જીવપુત્રી, કલહ વિના સદા શાંતિ માટેનો મારો ભાવ તું જાણે છે; હું પોકારીને કહું છું છતાં સુયોધન મારી વાત માનતો નથી.
5.144.3
उपपन्नो ह्यसौ राजा चेदिपाञ्चालकेकयैः ।
भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैरपि ॥ ५.१४४.३ ॥
ખરેખર તે રાજા (યુધિષ્ઠિર) ચેદિ, પાંચાલ, કેકયો સાથે, ભીમ-અર્જુન સાથે, કૃષ્ણ સાથે અને યુયુધાન તથા બે યમજ ભાઈઓ સાથે સંપન્ન છે.
5.144.4
उपप्लाव्ये निविष्टोऽपि धर्ममेव युधिष्ठिरः ।
काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद्बलवान्दुर्बलो यथा ॥ ५.१४४.४ ॥
ઉપપ્લવ્યમાં પડાવ નાખેલો હોવા છતાં યુધિષ્ઠિર સગાંસ્નેહને કારણે ધર્મની જ આકાંક્ષા રાખે છે; જેમ બળવાન નિર્બળને ઇચ્છે.
5.144.5
राजा तु धृतराष्ट्रोऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति ।
मत्तः पुत्रमदेनैव विधर्मे पथि वर्तते ॥ ५.१४४.५ ॥
પરંતુ આ રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર વયમાં વૃદ્ધ હોવા છતાં શાંત થતો નથી; પુત્રોના મદથી મત્ત થઈને અધર્મના માર્ગે ચાલે છે.
5.144.6
जयद्रथस्य कर्णस्य तथा दुःशासनस्य च ।
सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथो भेदः प्रपत्स्यते । ॥ ५.१४४.६ ॥
જયદ્રથ, કર્ણ, દુઃશાસન અને સૌબલ (શકુનિ)ની દુર્બુદ્ધિથી તેમનામાં પરસ્પર ભેદ પડશે.
5.144.7
अधर्मेम हि धर्मिष्ठं ह्रियते राज्यमीदृशम् ।
येषां तेषामयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति ॥ ५.१४४.७ ॥
અધર્મથી ધર્મિષ્ઠનું આવું રાજ્ય છીનવાઈ રહ્યું છે. જેમનો આ ધર્મ છે, તેના પરિણામો પણ તેમને જ મળશે.
5.144.8
क्रियमाणे बलाद्धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत् ।
असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः ॥ ५.१४४.८ ॥
કુરુઓ બળથી ધર્મનું ઉલ્લંઘન કરે ત્યારે કોણ ક્રોધે બળે નહીં? કેશવ સમાધાન વિના ચાલ્યા ગયા પછી પાંડવો યુદ્ધ માટે ઊભા થશે.
5.144.9
ततः कुरूणामनयो भविता वीरनाशनः ।
चिन्तयन्न लभे निद्रामहःसु च निशासु च ॥ ५.१४४.९ ॥
ત્યારે કુરુઓ પર વીરોનો નાશ કરનારી આપત્તિ આવશે. આ ચિંતન કરતાં મને દિવસે કે રાત્રે ઊંઘ આવતી નથી.
5.144.10
श्रुत्वा तु कुन्ती तद्वाक्यमर्थकामेन भाषितम् ।
सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता मनसा विममर्श ह ॥ ५.१४४.१० ॥
ધનની ઇચ્છાથી બોલાયેલાં એ વચનો સાંભળીને કુંતી દુઃખથી પીડાઈને નિસાસા નાખતી મનમાં વિચારવા લાગી.
5.144.11
धिगस्त्वर्थं यत्कृतेयं सुमहाञ्ज्ञातिसंक्षयः ।
वर्त्स्यते सुहृदां चैव युद्धेऽस्मिन्वै पराभवः ॥ ५.१४४.११ ॥
એ ધનને ધિક્કાર! જેના કારણે આ મોટો જ્ઞાતિસંહાર થશે. આ યુદ્ધમાં મિત્રોનો પણ નક્કી પરાજય થશે.
5.144.12
पाण्डवाश्चेदिपञ्चाला यादवाश्च समागताः ।
भारतैः सह योत्स्यन्ति किं नु दुःखमतःपरम् ॥ ५.१४४.१२ ॥
પાંડવો, ચેદિઓ, પાંચાલો અને યાદવો એકત્ર થઈને ભરતો સાથે યુદ્ધ કરશે. આનાથી વધુ દુઃખ બીજું શું હોઈ શકે?
5.144.13
पश्ये दोषं ध्रुवं युद्धे तथाऽयुद्धे पराभवम् ।
अधनस्य मृतं श्रेयो न हि ज्ञातिक्षयो जयः।
इति मे चिन्तयन्त्या वै हृदि दुःखं प्रवर्तते ॥ ५.१४४.१३ ॥
યુદ્ધમાં નિશ્ચિતપણે દોષ જોઉં છું; યુદ્ધ ન કરવામાં પણ પરાજય છે. ગરીબનું મૃત્યુ પણ શ્રેષ્ઠ છે; સ્વજનોના નાશથી મળેલો વિજય સારો નથી. આ રીતે વિચારતાં મારા હૃદયમાં દુઃખ ઊભું થાય છે.
5.144.14
पितामहः शान्तनव आचार्यश्च युधां पतिः ।
कर्णश्च धार्तराष्ट्रार्थं वर्धयन्ति भयं मम ॥ ५.१४४.१४ ॥
પિતામહ શાંતનુપુત્ર, યોદ્ધાઓના સ્વામી આચાર્ય અને કર્ણ — ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના હેતુથી તેઓ મારો ભય વધારે છે.
5.144.15
नाचार्यः कामवाञ्शिष्यैद्रौणोयुद्ध्येत जातुचित् ।
पाण्डवेषु कथं हार्दं कुर्यान्न च पितामहः । ॥ ५.१४४.१५ ॥
આચાર્ય — શિષ્યો સાથે ઇચ્છાવાળા — દ્રોણપુત્ર ક્યારેય પાંડવો સામે યુદ્ધ નહીં કરે. અને પિતામહ પાંડવો પ્રત્યે સ્નેહ કેવી રીતે રાખશે?
5.144.16
अयं त्वेको वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
मोहानुवर्ती सततं पापो द्वेष्टि च पाण्डवान् ॥ ५.१४४.१६ ॥
પણ વ્યર્થ દૃષ્ટિ અને દુર્બુદ્ધિવાળો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એકલો જ છે; સતત મોહને અનુસરતો આ પાપી પાંડવોને દ્વેષ કરે છે.
5.144.17
महत्यनर्थे निर्बन्धी बलवांश्च विशेषतः ।
कर्णः सदा पाण्डवानां तन्मे दहति संप्रति ॥ ५.१४४.१७ ॥
મહાન અનર્થમાં હઠીલો અને વિશેષ રીતે બળવાન કર્ણ પાંડવો પ્રત્યે સદા તેવો જ છે. તે હવે મારું મન બાળી રહ્યો છે.
5.144.18
आशंसे त्वद्य कर्णस्य मनोऽहं पाण्डवान्प्रति ।
ग्रसादयितुमासाद्य दर्शयन्ती यथातथम् ॥ ५.१४४.१८ ॥
પણ આજે હું કર્ણનું મન પાંડવો પ્રત્યે અનુકૂળ કરી શકીશ એવી આશા રાખું છું — તેની પાસે જઈને જેવું છે તેવું બતાવીને.
5.144.19
तोषितो भगवान्यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ ।
आह्वानं मन्त्रसंयुक्तं वसन्त्याः पितृवेश्मनि ॥ ५.१४४.१९ ॥
હું પિતાના ઘરે રહેતી હતી ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન દુર્વાસાએ મને મંત્રયુક્ત આહ્વાનનું વરદાન આપ્યું.
5.144.20
साहमन्तःपुरे राज्ञः कुन्तिभोजपुरस्कृता ।
चिन्तयन्ती बहुविधं हृदयेन विदूयता ॥ ५.१४४.२० ॥
રાજાના અંતઃપુરમાં કુંતિભોજ દ્વારા સન્માનિત થયેલી હું, હૃદયથી વ્યથિત થઈ અનેક રીતે વિચારતી હતી.
5.144.21
बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्बलम् ।
स्त्रीभावाद्बालभावाच्च चिन्तयन्ती पुनः पुनः ॥ ५.१४४.२१ ॥
મંત્રોનું બળાબળ અને બ્રાહ્મણની વાણીનું બળ - સ્ત્રી અને બાળા હોવાથી - હું ફરી ફરી વિચારતી રહી.
5.144.22
धात्र्या विस्रब्धया गुप्ता सखीजनवृता तदा ।
दोषं परिहरन्ती च पितुश्चारित्र्यरक्षिणी ॥ ५.१४४.२२ ॥
ત્યારે વિશ્વાસુ ધાત્રી દ્વારા રક્ષિત, સખીઓથી ઘેરાયેલી, દોષ દૂર રાખતી અને પિતાના ચારિત્ર્યની રક્ષા કરતી હું હતી.
5.144.23
कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम् ।
भवेयमिति संचिन्त्य ब्राह्मणं तं नमस्य च ॥ ५.१४४.२३ ॥
"મારું પુણ્ય કેવી રીતે થશે, હું અપરાધી કેમ ન બનું?" એમ વિચારીને મેં તે બ્રાહ્મણને પ્રણામ કર્યા.
5.144.24
कौतूहलात्तु तं लब्धा बालिश्यादाचरं तदा ।
कन्या सती देवमर्कमासादयमहं ततः ॥ ५.१४४.२४ ॥
ઉત્સુકતાથી તે મંત્ર મેળવીને, બાળકીની અણસમજથી ત્યારે મેં તેનો પ્રયોગ કર્યો. કન્યા અને સતી હોવા છતાં મેં ત્યારે દેવ સૂર્યને બોલાવ્યા.
5.144.25
योऽसौ कानीनगर्भो मे पुत्रवत्परिरक्षितः ।
कस्मान्न कुर्याद्वचनं पथ्यं भ्रातृहितं तथा ॥ ५.१४४.२५ ॥
મેં પુત્રની જેમ રક્ષેલો આ કાનીન ગર્ભજ મારું હિતકારી વચન અને ભાઈઓનું હિત કેમ ન કરે?
5.144.26
इति कुन्ती विनिश्चित्य कार्यनिश्चयमुत्तमम् ।
कार्यार्थमभिनिश्चित्य ययौ भागीरथीं प्रति ॥ ५.१४४.२६ ॥
આ રીતે કુંતીએ એ કાર્યનો ઉત્તમ નિર્ણય કરી, કાર્ય માટે દૃઢ સંકલ્પ કરીને ભાગીરથી તરફ પ્રયાણ કર્યું.
5.144.27
आत्मजस्य ततस्तस्य घृणिनः सत्यसङ्गिनः ।
गङ्गातीरे पृथापश्यञ्जपस्थानमनुत्तमम् ॥ ५.१४४.२७ ॥
પછી પૃથાએ ગંગાકિનારે પોતાના તે તેજસ્વી, સત્યનિષ્ઠ પુત્રનું અનુત્તમ જપસ્થાન જોયું.
5.144.28
प्राङ्मुखस्योर्ध्वबाहोः सा पर्यतिष्ठत पृष्ठतः ।
जप्यावसानं कार्यार्थं प्रतीक्षन्ती तपस्विनी ॥ ५.१४४.२८ ॥
પૂર્વ તરફ મુખ, બાહુ ઊંચા કરેલા તેની પાછળ એ તપસ્વિની ઊભી રહી; કાર્ય માટે જપનો અંત થવાની રાહ જોતી.
5.144.29
अतिष्ठत्सूर्यतापार्ता कर्णस्योत्तरवाससि ।
कौरव्यपत्नी वार्ष्णेयी मद्ममालेव शुष्यती ॥ ५.१४४.२९ ॥
સૂર્યના તાપથી પીડિત થઈને તે કર્ણના ઉત્તરીય વસ્ત્રમાં ઊભી રહી; કૌરવ પત્ની, વૃષ્ણિ કુળની કન્યા, મદ્મમાળાની જેમ કરમાતી.
5.144.30
आपृष्ठतापाञ्जप्त्वा स परिवृत्त्य यतव्रतः ।
दृष्ट्वा कुन्तीमुपातिष्ठदभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ ५.१४४.३० ॥
પીઠ પરના તાપથી જપ કરીને, ફરીને, વ્રતનિષ્ઠ તે કુંતીને જોઈ, વંદન કરીને, હાથ જોડીને નજીક ઊભો રહ્યો.
5.144.31
यथान्यायं महातेजा मानी धर्मभृतां वरः ।
उत्स्मयन्प्रणतः प्राह कुन्तीं वैकर्तनो वृषः ॥ ५.१४४.३१ ॥
યથાન્યાય મહાતેજસ્વી, માની, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ વૈકર્તન વૃષ (કર્ણ) હસીને વિનયપૂર્વક કુંતીને બોલ્યો.