महाभारत · अध्याय 5.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.144.1
असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान्गते ।
अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्निवाब्रवीत् ॥ ५.१४४.१ ॥
कौरवांशी समेट न झाल्यामुळे, कृष्ण पाण्डवांकडे निघून गेल्यावर, क्षत्ता (विदुर) कुंतीजवळ जाऊन शोक करत हळू बोलले.
5.144.2
जानासि मे जीवपुत्री भावं नित्यमविग्रहे ।
क्रोशतो नच गृह्णीते वचनं मे सुयोधनः ॥ ५.१४४.२ ॥
हे जीवपुत्री, कलहाविना शांततेबद्दलचा माझा सदैवचा भाव तुला माहीत आहे; मी ओरडून सांगितले तरीही सुयोधन माझे ऐकत नाही.
5.144.3
उपपन्नो ह्यसौ राजा चेदिपाञ्चालकेकयैः ।
भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैरपि ॥ ५.१४४.३ ॥
तो राजा (युधिष्ठिर) चेदी, पांचाल, केकयांसह, भीम-अर्जुनांसह, कृष्णासह आणि युयुधान व दोन यमांसह संपन्न आहे.
5.144.4
उपप्लाव्ये निविष्टोऽपि धर्ममेव युधिष्ठिरः ।
काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद्बलवान्दुर्बलो यथा ॥ ५.१४४.४ ॥
उपप्लव्यात तळ ठोकूनही युधिष्ठिर ज्ञातिप्रेमामुळे धर्मालाच इच्छितो; बलवान दुर्बलाची इच्छा करतो तसे.
5.144.5
राजा तु धृतराष्ट्रोऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति ।
मत्तः पुत्रमदेनैव विधर्मे पथि वर्तते ॥ ५.१४४.५ ॥
पण हा राजा धृतराष्ट्र वयाने वृद्ध असूनही शांत होत नाही; पुत्रांच्या मदाने उन्मत्त होऊन अधर्माच्या मार्गाने चालतो.
5.144.6
जयद्रथस्य कर्णस्य तथा दुःशासनस्य च ।
सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथो भेदः प्रपत्स्यते । ॥ ५.१४४.६ ॥
जयद्रथ, कर्ण, दुःशासन आणि सौबल (शकुनि) यांच्या दुर्बुद्धीमुळे त्यांच्यात परस्पर फूट पडेल.
5.144.7
अधर्मेम हि धर्मिष्ठं ह्रियते राज्यमीदृशम् ।
येषां तेषामयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति ॥ ५.१४४.७ ॥
अधर्माने धर्मिष्ठाचे असे राज्य हिरावले जात आहे. ज्यांचा हा धर्म आहे, त्याचे परिणामही त्यांनाच भोगावे लागतील.
5.144.8
क्रियमाणे बलाद्धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत् ।
असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः ॥ ५.१४४.८ ॥
कुरूंनी बलाने धर्माचे उल्लंघन केले जात असताना कोण संतापाने पेटणार नाही? केशव समेटाविना निघून गेल्यावर पांडव युद्धासाठी उठतील.
5.144.9
ततः कुरूणामनयो भविता वीरनाशनः ।
चिन्तयन्न लभे निद्रामहःसु च निशासु च ॥ ५.१४४.९ ॥
तेव्हा कुरूंवर वीरांचा नाश करणारे संकट येईल. हे चिंतन करताना मला दिवसा व रात्री झोप लागत नाही.
5.144.10
श्रुत्वा तु कुन्ती तद्वाक्यमर्थकामेन भाषितम् ।
सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता मनसा विममर्श ह ॥ ५.१४४.१० ॥
धनाच्या इच्छेने बोललेले ते शब्द ऐकून कुंती दुःखाने पीडित होत उसासे टाकत मनात विचार करू लागली.
5.144.11
धिगस्त्वर्थं यत्कृतेयं सुमहाञ्ज्ञातिसंक्षयः ।
वर्त्स्यते सुहृदां चैव युद्धेऽस्मिन्वै पराभवः ॥ ५.१४४.११ ॥
त्या धनाचा धिक्कार असो! ज्यामुळे हा मोठा ज्ञातींचा संहार घडेल. या युद्धात मित्रांचाही निश्चितच पराभव होईल.
5.144.12
पाण्डवाश्चेदिपञ्चाला यादवाश्च समागताः ।
भारतैः सह योत्स्यन्ति किं नु दुःखमतःपरम् ॥ ५.१४४.१२ ॥
पांडव, चेदी, पांचाल आणि यादव एकत्र येऊन भरतवंशीयांशी युद्ध करतील. यापेक्षा अधिक दुःख कोणते असेल?
5.144.13
पश्ये दोषं ध्रुवं युद्धे तथाऽयुद्धे पराभवम् ।
अधनस्य मृतं श्रेयो न हि ज्ञातिक्षयो जयः।
इति मे चिन्तयन्त्या वै हृदि दुःखं प्रवर्तते ॥ ५.१४४.१३ ॥
युद्धात निश्चितच दोष दिसतो; युद्ध न केल्यासही पराभव. निर्धनाचे मरण श्रेयस्कर; ज्ञातिक्षयाने मिळणारा विजय चांगला नाही. असा विचार करताना माझ्या हृदयात दुःख उत्पन्न होते.
5.144.14
पितामहः शान्तनव आचार्यश्च युधां पतिः ।
कर्णश्च धार्तराष्ट्रार्थं वर्धयन्ति भयं मम ॥ ५.१४४.१४ ॥
पितामह शंतनूपुत्र, योद्ध्यांचे स्वामी आचार्य आणि कर्ण — धृतराष्ट्रपुत्राच्या हितासाठी हे माझे भय वाढवत आहेत.
5.144.15
नाचार्यः कामवाञ्शिष्यैद्रौणोयुद्ध्येत जातुचित् ।
पाण्डवेषु कथं हार्दं कुर्यान्न च पितामहः । ॥ ५.१४४.१५ ॥
आचार्य — शिष्यांसह इच्छा बाळगणारे — द्रोणपुत्र कधीही पांडवांविरुद्ध लढणार नाही. आणि पितामह पांडवांवर प्रेम कसे दाखवतील?
5.144.16
अयं त्वेको वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
मोहानुवर्ती सततं पापो द्वेष्टि च पाण्डवान् ॥ ५.१४४.१६ ॥
परंतु व्यर्थ दृष्टी आणि दुष्ट बुद्धी असलेला हा एकटाच धृतराष्ट्रपुत्र — सततच्या मोहाचा अनुगामी हा पापी पांडवांचा द्वेष करतो.
5.144.17
महत्यनर्थे निर्बन्धी बलवांश्च विशेषतः ।
कर्णः सदा पाण्डवानां तन्मे दहति संप्रति ॥ ५.१४४.१७ ॥
महान अनर्थात हट्टी आणि विशेषतः बलवान कर्ण पांडवांबाबत सदैव तसाच आहे. तेच आता माझे मन जाळत आहे.
5.144.18
आशंसे त्वद्य कर्णस्य मनोऽहं पाण्डवान्प्रति ।
ग्रसादयितुमासाद्य दर्शयन्ती यथातथम् ॥ ५.१४४.१८ ॥
परंतु आज मी कर्णाचे मन पांडवांबाबत अनुकूल करू शकेन अशी आशा करते — त्याच्याजवळ जाऊन जसे आहे तसे दाखवून.
5.144.19
तोषितो भगवान्यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ ।
आह्वानं मन्त्रसंयुक्तं वसन्त्याः पितृवेश्मनि ॥ ५.१४४.१९ ॥
मी वडिलांच्या घरी राहत असताना, प्रसन्न झालेल्या भगवान दुर्वाश्यांनी मला मंत्रयुक्त आवाहनाचा वर दिला.
5.144.20
साहमन्तःपुरे राज्ञः कुन्तिभोजपुरस्कृता ।
चिन्तयन्ती बहुविधं हृदयेन विदूयता ॥ ५.१४४.२० ॥
राजाच्या अंतःपुरात कुंतिभोजाने सन्मानित झालेली मी, मनाने दुःखी होऊन अनेक प्रकारे विचार करत होते.
5.144.21
बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्बलम् ।
स्त्रीभावाद्बालभावाच्च चिन्तयन्ती पुनः पुनः ॥ ५.१४४.२१ ॥
मंत्रांचे बलाबल आणि ब्राह्मणाच्या वाणीचे बल, स्त्री व बालिका असल्यामुळे, मी पुन्हा पुन्हा विचार करत राहिले.
5.144.22
धात्र्या विस्रब्धया गुप्ता सखीजनवृता तदा ।
दोषं परिहरन्ती च पितुश्चारित्र्यरक्षिणी ॥ ५.१४४.२२ ॥
तेव्हा विश्वासू धात्रीने संरक्षित, सखींनी वेढलेली, दोष टाळणारी आणि वडिलांच्या चारित्र्याचे रक्षण करणारी मी होते.
5.144.23
कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम् ।
भवेयमिति संचिन्त्य ब्राह्मणं तं नमस्य च ॥ ५.१४४.२३ ॥
"माझे पुण्य कसे होईल, मी अपराधी कशी होऊ नये?" असा विचार करून मी त्या ब्राह्मणाला नमस्कार केला.
5.144.24
कौतूहलात्तु तं लब्धा बालिश्यादाचरं तदा ।
कन्या सती देवमर्कमासादयमहं ततः ॥ ५.१४४.२४ ॥
उत्सुकतेने ते मंत्र मिळवून, बालिश अज्ञानाने मी तेव्हा ते वापरले. कन्या व सती असलेल्या मी तेव्हा देव सूर्याला बोलावले.
5.144.25
योऽसौ कानीनगर्भो मे पुत्रवत्परिरक्षितः ।
कस्मान्न कुर्याद्वचनं पथ्यं भ्रातृहितं तथा ॥ ५.१४४.२५ ॥
मी पुत्राप्रमाणे जपलेला हा कानीन गर्भजात्मक मुलगा माझे हितकारक वचन आणि भावांचे हित का करणार नाही?
5.144.26
इति कुन्ती विनिश्चित्य कार्यनिश्चयमुत्तमम् ।
कार्यार्थमभिनिश्चित्य ययौ भागीरथीं प्रति ॥ ५.१४४.२६ ॥
अशा प्रकारे कुंतीने त्या कार्याचा उत्तम निश्चय केला आणि कार्यासाठी दृढ निश्चय करून ती भागीरथीकडे गेली.
5.144.27
आत्मजस्य ततस्तस्य घृणिनः सत्यसङ्गिनः ।
गङ्गातीरे पृथापश्यञ्जपस्थानमनुत्तमम् ॥ ५.१४४.२७ ॥
मग पृथेने गंगेच्या तीरावर आपल्या त्या तेजस्वी, सत्यनिष्ठ पुत्राचे अत्युत्तम जपस्थान पाहिले.
5.144.28
प्राङ्मुखस्योर्ध्वबाहोः सा पर्यतिष्ठत पृष्ठतः ।
जप्यावसानं कार्यार्थं प्रतीक्षन्ती तपस्विनी ॥ ५.१४४.२८ ॥
पूर्वाभिमुख, वर हात उंचावलेल्या त्याच्या मागे ती तपस्विनी उभी राहिली; कार्यासाठी जप संपण्याची वाट पाहत.
5.144.29
अतिष्ठत्सूर्यतापार्ता कर्णस्योत्तरवाससि ।
कौरव्यपत्नी वार्ष्णेयी मद्ममालेव शुष्यती ॥ ५.१४४.२९ ॥
सूर्याच्या तापाने पीडित होऊन ती कर्णाच्या उत्तरीय वस्त्रात उभी राहिली; कौरव-सून, वृष्णिकुलातील कन्या, मद्ममालेप्रमाणे कोमेजत.
5.144.30
आपृष्ठतापाञ्जप्त्वा स परिवृत्त्य यतव्रतः ।
दृष्ट्वा कुन्तीमुपातिष्ठदभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ ५.१४४.३० ॥
पाठीवरील तापाने जप करून वळून, व्रतनिष्ठ तो कुंतीला पाहून, अभिवादन करून, हात जोडून जवळ उभा राहिला.
5.144.31
यथान्यायं महातेजा मानी धर्मभृतां वरः ।
उत्स्मयन्प्रणतः प्राह कुन्तीं वैकर्तनो वृषः ॥ ५.१४४.३१ ॥
यथान्याय महातेजस्वी, मानी, धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ असा वैकर्तन वृष (कर्ण) हसत विनयाने कुंतीला म्हणाला.