મહાભારત · અધ્યાય 5.147
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.147.1
आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिन्दमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं केशवः सर्वमुक्तवान् ॥ ५.१४७.१ ॥
હસ્તિનાપુરથી આવીને શત્રુદમન કેશવે ઉપપ્લવ્યમાં પાંડવોને જે બન્યું હતું તે બધું જેમનું તેમ કહ્યું.
5.147.2
संभाष्य सुचिरं कालं मन्त्रयित्वा पुनः पुनः ।
स्वमेव भवनं शौरिर्विश्रमार्थं जगाम ह ॥ ५.१४७.२ ॥
લાંબો સમય વાતચીત અને વારંવાર મંત્રણા કરીને શૌરિ વિશ્રામ માટે પોતાના ભવન તરફ ગયા.
5.147.3
विसृज्य सर्वान्नृपतीन्विराटप्रमुखांस्तदा ।
पाण्डवा भ्रातरः पञ्च भानावस्तंगते सति ॥ ५.१४७.३ ॥
વિરાટ આદિ સર્વ રાજાઓને વિદાય આપ્યા પછી, સૂર્ય અસ્ત થયો ત્યારે પાંચ ભાઈ પાંડવો…
5.147.4
सन्ध्यामुपास्य ध्यायन्तस्तमेव गतमानसाः ।
आनाय्य कृष्णं दाशार्हं पुनर्मन्त्रममन्त्रयन् ॥ ५.१४७.४ ॥
સંધ્યા-ઉપાસના કરીને, મન તેમનામાં જ લગાવીને, દાશાર્હ કૃષ્ણને બોલાવીને તેમણે ફરી મંત્રણા કરી.
5.147.5
त्वया नागपुरं गत्वा सभायां धृतराष्ट्रजः ।
किमुक्तः पुण्डरीकाक्ष तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ ५.१४७.५ ॥
હે પુંડરીકાક્ષ! તમે નાગપુર જઈને સભામાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને શું કહ્યું હતું? તે અમને કહેવા યોગ્ય છો.
5.147.6
मया नागपुरं गत्वा सभायां धृतराष्ट्रजः ।
तथ्यं पथ्यं हितं चोक्तो न च गृह्णाति दुर्मतिः । ॥ ५.१४७.६ ॥
મેં નાગપુર જઈને સભામાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને સત્ય, હિતકારક અને કલ્યાણકારી વાતો કહી; પરંતુ તે દુર્બુદ્ધિએ તે સ્વીકારી નહીં.
5.147.7
तस्मिन्नुत्पथमापन्ने कुरुवृद्धः पितामहः ।
किमुक्तवान्हृषीकेश दुर्योधनममर्षणम् ॥ ५.१४७.७ ॥
હે હૃષીકેશ! તે ઉન્માર્ગે ચડ્યો ત્યારે કુરુવૃદ્ધ પિતામહે અસહિષ્ણુ દુર્યોધનને શું કહ્યું?
5.147.8
आचार्यो वा महाभाग भारद्वाजः किमब्रवीत् ।
पितरौ धृतराष्ट्रस्तं गान्धारी वा किमब्रवीत् ॥ ५.१४७.८ ॥
હે મહાભાગ! આચાર્ય ભારદ્વાજ (દ્રોણ) શું બોલ્યા? અથવા માતા-પિતા ધૃતરાષ્ટ્ર અને ગાંધારીએ તેને શું કહ્યું?
5.147.9
पिता यवीयानस्माकं क्षत्ता धर्मविदां वरः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः किमाह धृतराष्ट्रजम् ॥ ५.१४७.९ ॥
અમારા પિતાના નાના ભાઈ, ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ ક્ષત્તા (વિદુર), પુત્રશોકથી સંતપ્ત થઈ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને શું બોલ્યા?
5.147.10
किंच सर्वे नृपतयः सभायां ये समासते ।
उक्तवन्तो यथातत्त्वं तद्ब्रूहि त्वं जनार्दन ॥ ५.१४७.१० ॥
સભામાં બેઠેલા સર્વ રાજાઓએ યથાર્થ રીતે શું કહ્યું? હે જનાર્દન! તમે જ તે કહો.
5.147.11
उक्तवान्हि भवान्सर्वं वचनं कुरुमुख्ययोः ।
धार्तराष्ट्रस्य तेषां हि वचनं कुरुसंसदि ॥ ५.१४७.११ ॥
કુરુશ્રેષ્ઠ બંનેના સર્વ વચનો તમે કહ્યાં છે; કુરુસભામાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના અને તેમના વચનો પણ.
5.147.12
कामलोभाभिभूतस्य मन्दस्य प्राज्ञमानिनः ।
अप्रियं हृदये मह्यं तन्न तिष्ठति केशव ॥ ५.१४७.१२ ॥
કામ અને લોભથી વશ થયેલા, મૂર્ખ છતાં પોતાને પ્રાજ્ઞ માનનારા તેના અપ્રિય વચનો મારા હૃદયમાં ટકતા નથી; હે કેશવ!
5.147.13
तेषां वाक्यानि गोविन्द श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो ।
यथा च नाभिपद्येत कालस्तात तथा कुरु।
भवान्हि नो गतिः कृष्ण भवान्नाथो भवान्गुरुः ॥ ५.१४७.१३ ॥
હે ગોવિંદ, હે વિભુ, તેમના શબ્દો સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. હે તાત, એવું કરો કે સમય આપણા વિરુદ્ધ ન જાય. હે કૃષ્ણ, તમે જ અમારો આશ્રય છો; તમે જ નાથ અને ગુરુ છો.
5.147.14
श्रृणु राजन्यथा वाक्यमुक्तो राजा सुयोधनः ।
मध्ये कुरूणां राजेन्द्र सभायां तन्निबोध मे ॥ ५.१४७.१४ ॥
હે રાજન, સાંભળો. કુરુઓની વચ્ચે સભામાં રાજા સુયોધનને જે વચનો કહેવાયાં, તે મારી પાસેથી સમજો.
5.147.15
मया विश्राविते वाक्ये जहास धृतराष्ट्रजः ।
अथ भीष्मः सुसंक्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१४७.१५ ॥
મેં એ વચનો જાહેર કર્યાં ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર હસ્યો. ત્યારે ભીષ્મ અત્યંત ક્રોધિત થઈને આ વચન બોલ્યા.
5.147.16
दुर्योधन निबोधेदं कुलार्थे यद्ब्रवीमि ते ।
तच्छ्रुत्वा राजशार्दूल स्वकुलस्य हितं कुरु ॥ ५.१४७.१६ ॥
હે દુર્યોધન, કુળને માટે હું તને જે કહું છું તે સાંભળ. હે રાજશાર્દૂલ, તે સાંભળીને તારા કુળનું હિત કર.
5.147.17
मम तात पिता राजञ्शन्तनुर्लोकविश्रुतः ।
तस्याहमेक एवासं पुत्रः पुत्रवतां वरः ॥ ५.१४७.१७ ॥
હે રાજન, મારા પિતા લોકવિખ્યાત શંતનુ હતા. તેમનો હું એકલો પુત્ર હતો—પુત્રવાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
5.147.18
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना द्वितीयः स्यात्कथं सुतः ।
एकपुत्रमपुत्रं वै प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ५.१४७.१८ ॥
તેમના મનમાં આ વિચાર ઊપજ્યો: બીજો પુત્ર કેવી રીતે થાય? વિદ્વાનો એક પુત્રવાળાને પુત્રહીન જ કહે છે.
5.147.19
न चोच्छेदं कुलं यायाद्विस्तीर्येच्च कथं यशः ।
तस्याहमीप्सितं बुद्ध्वा कालीं मातरमावहम् ॥ ५.१४७.१९ ॥
કુળનો ઉચ્છેદ ન થાય, યશ કેવી રીતે ફેલાય — તેની ઇચ્છા જાણીને મેં માતા કાલીને લાવ્યો.
5.147.20
प्रतिज्ञां दुष्करां कृत्वा पितुरर्थे कुलस्य च ।
अराजा चोर्ध्वरेताश्च यथा सुविदितं तव।
प्रतीतो निवसाम्येष प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ ५.१४७.२० ॥
પિતા અને કુળ માટે દુષ્કર પ્રતિજ્ઞા કરીને, રાજા ન બનીને, ઊર્ધ્વરેતા રહીને — તમે સારી રીતે જાણો છો તેમ — આ પ્રસિદ્ધ થઈને પોતાની પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરીને રહે છે.
5.147.21
तस्यां जज्ञे महाबाहुः श्रीमान्कुरुकुलोद्वहः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा कनीयान्मम पार्थिव ॥ ५.१४७.२१ ॥
તેનાથી મહાબાહુ, શ્રીમાન, કુરુકુળને ધારણ કરનાર, ધર્માત્મા વિચિત્રવીર્ય જન્મ્યા — હે રાજન, તે મારા નાના ભાઈ હતા.
5.147.22
स्वर्यातेऽहं पितरि तं स्वराज्ये सन्न्यवेशयम् ।
विचित्रवीर्यं राजानं भृत्यो भूत्वा ह्यधश्चरः ॥ ५.१४७.२२ ॥
પિતા સ્વર્ગે ગયા પછી, મેં તેને તેના સ્વરાજ્યમાં સ્થાપ્યો — રાજા વિચિત્રવીર્યને, સેવક બનીને, નીચે રહીને.
5.147.23
तस्याहं सदृशान्दारान्राजेन्द्र समुपाहरम् ।
जित्वा पार्थिवसङ्घातमपि ते बहुशः श्रुतम् ॥ ५.१४७.२३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તેના માટે યોગ્ય પત્નીઓ મેં લાવ્યો — રાજાઓના સમૂહને જીતીને; આ તમે પણ ઘણીવાર સાંભળ્યું છે.
5.147.24
ततो रामेण समरे द्वन्द्वयुद्धमुपागमम् ।
स हि रामभयादेभिर्नागरैर्विप्रवासितः ॥ ५.१४७.२४ ॥
પછી યુદ્ધમાં રામ સાથે દ્વંદ્વયુદ્ધ કર્યું. તે રામના ભયથી આ નગરજનો દ્વારા દેશનિકાલ કરાયો હતો.
5.147.25
दारेष्वप्यतिसक्तश्च यक्ष्माणं समपद्यत ।
यदा त्वराजके राष्ट्रे न ववर्ष सुरेश्वरः ।
तदाभ्यधावन्मामेव प्रजाः क्षुद्भयपीडिताः ॥ ५.१४७.२५ ॥
પત્નીઓમાં પણ અતિશય આસક્ત રહેતાં તે ક્ષયરોગથી ગ્રસ્ત થયો. રાજા વિનાના રાષ્ટ્રમાં સુરેશ્વર (ઇન્દ્ર) વરસાદ ન વરસાવતા ત્યારે, ભૂખ અને ભયથી પીડાયેલી પ્રજા મારી પાસે જ દોડી આવી.
5.147.26
उपक्षीणाः प्रजाः सर्वा राजा भव भवाय नः ।
ईतीः प्रणुद भद्रं शन्तनोः कुलवर्धन ॥ ५.१४७.२६ ॥
બધી પ્રજા ક્ષીણ થઈ ગઈ છે. અમારા કલ્યાણ માટે રાજા બનો. હે શંતનુના કુળને વધારનાર, ઈતિઓ (આફતો) દૂર કરો; શંતનુનું કલ્યાણ થાઓ.
5.147.27
पीड्यन्ते ते प्रजाः सर्वा व्याधिभिर्भृशदारुणैः ।
अल्पावशिष्टा गाङ्गेय ताः परित्रातुमर्हसि ॥ ५.१४७.२७ ॥
તારી બધી પ્રજા અતિ ભયંકર રોગોથી પીડાઈ રહી છે. હે ગાંગેય, થોડા જ બચ્યા છે; તેમનું રક્ષણ કરવું તારી ફરજ છે.
5.147.28
व्याधीन्प्रणुद्य वीर त्वं प्रजा धर्मेण पालय ।
त्वयि जिवती मा राष्ट्रं विनाशमुपगच्छतु ॥ ५.१४७.२८ ॥
હે વીર, તું રોગોને દૂર કરીને ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું પાલન કર. તું જીવતો હોય ત્યારે રાષ્ટ્ર વિનાશ ન પામો.
5.147.29
प्रजानां क्रोशतीनां वै नैवाक्षुभ्यत मे मनः ।
प्रतिज्ञां रक्षमाणस्य तद्वृत्तं स्मरतस्तथा ।
ततः पौरा महाराज माता काली च मे शुभा ॥ ५.१४७.२९ ॥
પ્રજા રડતી હતી છતાં મારું મન ચલિત ન થયું; હું મારી પ્રતિજ્ઞાનું રક્ષણ કરતો હતો અને તે આચરણ સ્મરતો હતો. ત્યારે, હે મહારાજ, નગરજનો અને મારી શુભ માતા કાળી પણ (મને વિનવવા લાગ્યાં).
5.147.30
भृत्याः पुरोहिताचार्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
मामूचुर्भृशसंतप्ता भव राजेति सन्ततम् ॥ ५.१४७.३० ॥
સેવકો, પુરોહિતો, આચાર્યો અને બહુશ્રુત બ્રાહ્મણો પણ અતિ સંતપ્ત થઈને મને સતત કહેતા રહ્યા, "રાજા બનો."
5.147.31
प्रतीपरक्षितं राष्ट्रं त्वां प्राप्य विनशिष्यति ।
स त्वमस्मद्धितार्थं वै राजा भव महामते ॥ ५.१४७.३१ ॥
પ્રતીપે રક્ષેલું આ રાષ્ટ્ર તને પામીને નષ્ટ થશે. તેથી હે મહામતિ, અમારા હિત માટે તું રાજા થા.
5.147.32
इत्युक्तः प्राञ्जलिर्भूत्वा दुःखितो भृशमातुरः ।
तेभ्यो न्यवेदयं तत्र प्रतिज्ञां पितृगोरवात् ॥ ५.१४७.३२ ॥
આમ કહેવાતાં, હાથ જોડીને અતિ દુઃખી અને વ્યાકુળ થઈ, પિતા પ્રત્યેના આદરથી મેં ત્યાં તેમને મારી પ્રતિજ્ઞા જણાવી.
5.147.33
ऊर्ध्वरेता ह्यराजा च कुलस्यार्थे पुनः पुनः ।
विशेषतस्त्वदर्थं च धुरि मा मां नियोजय ॥ ५.१४७.३३ ॥
હું ઊર્ધ્વરેતા છું અને રાજા નથી; છતાં કુળના હિત માટે, ખાસ કરીને તારા માટે, વારંવાર મને ધૂંસરીમાં જોડ નહીં.
5.147.34
ततोऽहं प्राञ्जलिर्भूत्वा मातरं संप्रसादयम् ।
नाम्ब शन्तनुना जातः कौरवं वंशमुद्वहन् ॥ ५.१४७.३४ ॥
ત્યારે મેં હાથ જોડીને માતાને પ્રસન્ન કરી: 'માતા, હું શંતનુથી જન્મેલો છું; કૌરવ વંશ ધારણ કરનારો છું.'
5.147.35
प्रतिज्ञां वितथां कुर्यामिति राजन्पुनः पुनः ।
विशेषतस्त्वदर्थं च प्रतिज्ञां कृतवानहम् ॥ ५.१४७.३५ ॥
હે રાજન, 'હું વારંવાર મારી પ્રતિજ્ઞાને ખોટી કરીશ' એમ નહીં; ખાસ કરીને તારા માટે જ મેં પ્રતિજ્ઞા કરી હતી.
5.147.36
अहं प्रेष्यश्च दासश्च तवाद्य सुतवत्सले ।
एवं तामनुनीयाहं मातरं जनसन्निधौ ॥ ५.१४७.३६ ॥
આજે હું તારો સેવક અને દાસ છું, હે પુત્રવત્સલ માતા. આ રીતે લોકોની હાજરીમાં મેં માતાને મનાવી.
5.147.37
अयाचं भ्रतृदारेषु तदा व्यासं महामुनिम् ।
सह मात्रा महाराज प्रसाद्य तमृषिं महामुनिम् । ॥ ५.१४७.३७ ॥
હે મહારાજ, ત્યારે ભાઈની પત્નીઓ વિશે મેં મહામુનિ વ્યાસને યાચના કરી; માતા સાથે તે મહામુનિ ઋષિને પ્રસન્ન કરીને.
5.147.38
अपत्यार्थं महाराज प्रसादं कृतवांश्च सः ।
त्रीन्स पुत्रानजनयत्तदा भरतसत्तम ॥ ५.१४७.३८ ॥
હે મહારાજ, સંતાન માટે તેમણે કૃપા કરી; ત્યારે હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમણે ત્રણ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
5.147.39
अन्धः करणहीनत्वान्न वै राजा पिता तव ।
राजा तु पाण्डुरभवन्महात्मा लोकविश्रुतः ॥ ५.१४७.३९ ॥
આંધળા હોવાને કારણે તારા પિતા રાજા ન બન્યા; પણ મહાત્મા અને લોકવિખ્યાત પાંડુ રાજા બન્યા.
5.147.40
स राजा तस्य ते पुत्राः पितुर्दायाद्यहारिणः ।
मा तात कलहं कार्षी राज्यस्यार्धं प्रदीयताम् ॥ ५.१४७.४० ॥
તે રાજા અને તેના પુત્રો પિતાના વારસાના અધિકારી છે; હે તાત, કલહ ન કર; રાજ્યનો અડધો ભાગ આપવામાં આવે.
5.147.41
मयि जीवति राज्यं कः संप्रशासेत्पुमानिह ।
मावमंस्या वचो मह्यं शममिच्छामि वः सदा ॥ ५.१४७.४१ ॥
હું જીવિત હોઉં ત્યારે આ રાજ્ય પર કોણ શાસન કરશે? મારા વચનનો અનાદર ન કર; હું સદા તમારી શાંતિ ઈચ્છું છું.
5.147.42
न विशेषोऽस्ति मे पुत्र त्वयि तेषु च षार्थिव ।
मतमेतत्पितुस्तुभ्यं गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ५.१४७.४२ ॥
હે પુત્ર, મારા માટે તારામાં અને તેઓમાં કોઈ ભેદ નથી, હે રાજન. આ પિતાનો મત છે; તારા માટે ગાંધારી અને વિદુરનો પણ આ જ મત છે.
5.147.43
श्रोतव्यं खलु वृद्धानां नाभिशङ्कीर्वचो मम ।
नाशयिष्यसि मा सर्वमात्मानं पृथिवीं तथा ॥ ५.१४७.४३ ॥
વડીલોની વાત અવશ્ય સાંભળવી જોઈએ; મારા વચનમાં શંકા ન કર. નહીંતર તું બધું, પોતાને અને પૃથ્વીને પણ, નષ્ટ કરીશ.