महाभारत · अध्याय 5.147
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.147.1
आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिन्दमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं केशवः सर्वमुक्तवान् ॥ ५.१४७.१ ॥
हस्तिनापुरातून येऊन शत्रुदमन केशवाने उपप्लव्य येथे पाण्डवांना जे घडले होते ते सर्व जसेच्या तसे सांगितले.
5.147.2
संभाष्य सुचिरं कालं मन्त्रयित्वा पुनः पुनः ।
स्वमेव भवनं शौरिर्विश्रमार्थं जगाम ह ॥ ५.१४७.२ ॥
बराच वेळ संभाषण आणि वारंवार मसलत करून शौरी विश्रांतीसाठी आपल्या स्वतःच्या भवनाकडे गेला.
5.147.3
विसृज्य सर्वान्नृपतीन्विराटप्रमुखांस्तदा ।
पाण्डवा भ्रातरः पञ्च भानावस्तंगते सति ॥ ५.१४७.३ ॥
विराटप्रमुख सर्व राजांना निरोप दिल्यानंतर, सूर्य अस्ताला गेला असता पाच बंधू पाण्डव…
5.147.4
सन्ध्यामुपास्य ध्यायन्तस्तमेव गतमानसाः ।
आनाय्य कृष्णं दाशार्हं पुनर्मन्त्रममन्त्रयन् ॥ ५.१४७.४ ॥
संध्या-उपासना करून, मन त्याच्यातच लावून, दाशार्ह कृष्णाला बोलावून त्यांनी पुन्हा मसलत केली.
5.147.5
त्वया नागपुरं गत्वा सभायां धृतराष्ट्रजः ।
किमुक्तः पुण्डरीकाक्ष तन्नः शंसितुमर्हसि ॥ ५.१४७.५ ॥
हे पुंडरीकाक्षा! तू नागपुरात जाऊन सभेत धृतराष्ट्राच्या पुत्राला काय सांगितलेस? ते आम्हाला सांगण्यास तू योग्य आहेस.
5.147.6
मया नागपुरं गत्वा सभायां धृतराष्ट्रजः ।
तथ्यं पथ्यं हितं चोक्तो न च गृह्णाति दुर्मतिः । ॥ ५.१४७.६ ॥
मी नागपुरात जाऊन सभेत धृतराष्ट्राच्या पुत्राला सत्य, हितकारक आणि कल्याणकारक गोष्टी सांगितल्या; पण त्या दुर्बुद्धीने त्या स्वीकारल्या नाहीत.
5.147.7
तस्मिन्नुत्पथमापन्ने कुरुवृद्धः पितामहः ।
किमुक्तवान्हृषीकेश दुर्योधनममर्षणम् ॥ ५.१४७.७ ॥
हे हृषीकेशा! तो कुमार्गाला लागला असता कुरुवृद्ध पितामहांनी त्या असहिष्णू दुर्योधनाला काय सांगितले?
5.147.8
आचार्यो वा महाभाग भारद्वाजः किमब्रवीत् ।
पितरौ धृतराष्ट्रस्तं गान्धारी वा किमब्रवीत् ॥ ५.१४७.८ ॥
हे महाभाग! आचार्य भारद्वाज (द्रोण) काय म्हणाले? किंवा माता-पिता धृतराष्ट्र आणि गांधारी त्याला काय म्हणाले?
5.147.9
पिता यवीयानस्माकं क्षत्ता धर्मविदां वरः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः किमाह धृतराष्ट्रजम् ॥ ५.१४७.९ ॥
आमच्या पित्याचे धाकटे बंधू, धर्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ क्षत्ता (विदुर) पुत्रशोकाने संतप्त होऊन धृतराष्ट्रपुत्राला काय म्हणाले?
5.147.10
किंच सर्वे नृपतयः सभायां ये समासते ।
उक्तवन्तो यथातत्त्वं तद्ब्रूहि त्वं जनार्दन ॥ ५.१४७.१० ॥
सभेत बसलेल्या सर्व राजांनी यथातथ्य काय म्हटले? हे जनार्दना! ते तुम्हीच सांगा.
5.147.11
उक्तवान्हि भवान्सर्वं वचनं कुरुमुख्ययोः ।
धार्तराष्ट्रस्य तेषां हि वचनं कुरुसंसदि ॥ ५.१४७.११ ॥
कुरुश्रेष्ठ दोघांची सर्व वचने तुम्ही सांगितली आहेत; कुरुसभेतील धृतराष्ट्रपुत्राची आणि त्यांचीही वचने.
5.147.12
कामलोभाभिभूतस्य मन्दस्य प्राज्ञमानिनः ।
अप्रियं हृदये मह्यं तन्न तिष्ठति केशव ॥ ५.१४७.१२ ॥
काम आणि लोभाने वशीभूत झालेल्या, मूर्ख असूनही स्वतःला प्राज्ञ मानणाऱ्या त्याची अप्रिय वचने माझ्या हृदयात टिकत नाहीत; हे केशवा!
5.147.13
तेषां वाक्यानि गोविन्द श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो ।
यथा च नाभिपद्येत कालस्तात तथा कुरु।
भवान्हि नो गतिः कृष्ण भवान्नाथो भवान्गुरुः ॥ ५.१४७.१३ ॥
हे गोविन्दा, हे विभो, त्यांचे शब्द ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. हे तात, असे कर की काळ आमच्या विरोधात जाऊ नये. हे कृष्णा, तूच आमचा आश्रय; तूच नाथ आणि गुरु आहेस.
5.147.14
श्रृणु राजन्यथा वाक्यमुक्तो राजा सुयोधनः ।
मध्ये कुरूणां राजेन्द्र सभायां तन्निबोध मे ॥ ५.१४७.१४ ॥
हे राजा, ऐक. कुरूंच्या मध्ये सभेत राजा सुयोधनाला जे शब्द सांगितले गेले, ते माझ्याकडून समज.
5.147.15
मया विश्राविते वाक्ये जहास धृतराष्ट्रजः ।
अथ भीष्मः सुसंक्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१४७.१५ ॥
मी ते शब्द जाहीर केले तेव्हा धृतराष्ट्राचा पुत्र हसला. तेव्हा भीष्म अत्यंत संतप्त होऊन हे वचन बोलले.
5.147.16
दुर्योधन निबोधेदं कुलार्थे यद्ब्रवीमि ते ।
तच्छ्रुत्वा राजशार्दूल स्वकुलस्य हितं कुरु ॥ ५.१४७.१६ ॥
हे दुर्योधना, कुलासाठी मी तुला जे सांगतो ते ऐक. हे राजव्याघ्रा, ते ऐकून आपल्या कुलाचे हित कर.
5.147.17
मम तात पिता राजञ्शन्तनुर्लोकविश्रुतः ।
तस्याहमेक एवासं पुत्रः पुत्रवतां वरः ॥ ५.१४७.१७ ॥
हे राजा, माझे वडील लोकप्रसिद्ध शंतनू होते. त्यांचा मी एकटाच पुत्र होतो—पुत्रवंतांमध्ये श्रेष्ठ.
5.147.18
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना द्वितीयः स्यात्कथं सुतः ।
एकपुत्रमपुत्रं वै प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ५.१४७.१८ ॥
त्यांच्या मनात असा विचार आला: दुसरा पुत्र कसा होईल? विचारवंत एकपुत्राला पुत्रहीनच म्हणतात.
5.147.19
न चोच्छेदं कुलं यायाद्विस्तीर्येच्च कथं यशः ।
तस्याहमीप्सितं बुद्ध्वा कालीं मातरमावहम् ॥ ५.१४७.१९ ॥
कुलाचा उच्छेद होऊ नये, यश कसे पसरावे — त्याची इच्छा जाणून मी माता काली हिला आणले.
5.147.20
प्रतिज्ञां दुष्करां कृत्वा पितुरर्थे कुलस्य च ।
अराजा चोर्ध्वरेताश्च यथा सुविदितं तव।
प्रतीतो निवसाम्येष प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥ ५.१४७.२० ॥
पित्यासाठी आणि कुलासाठी दुष्कर प्रतिज्ञा करून, राजा न होता, ऊर्ध्वरेता राहून — तुम्हाला चांगले ठाऊक आहे त्याप्रमाणे — हा प्रसिद्ध होऊन आपली प्रतिज्ञा पाळत राहतो.
5.147.21
तस्यां जज्ञे महाबाहुः श्रीमान्कुरुकुलोद्वहः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा कनीयान्मम पार्थिव ॥ ५.१४७.२१ ॥
तिच्यापासून महाबाहू, श्रीमान, कुरुकुलाचा धारक, धर्मात्मा विचित्रवीर्य जन्मला — हे राजा, तो माझा धाकटा भाऊ होता.
5.147.22
स्वर्यातेऽहं पितरि तं स्वराज्ये सन्न्यवेशयम् ।
विचित्रवीर्यं राजानं भृत्यो भूत्वा ह्यधश्चरः ॥ ५.१४७.२२ ॥
पिता स्वर्गवासी झाल्यावर, मी त्याला त्याच्या स्वराज्यात स्थापिले — राजा विचित्रवीर्याला, सेवक होऊन, खाली राहून.
5.147.23
तस्याहं सदृशान्दारान्राजेन्द्र समुपाहरम् ।
जित्वा पार्थिवसङ्घातमपि ते बहुशः श्रुतम् ॥ ५.१४७.२३ ॥
हे राजेंद्रा, त्याच्यासाठी योग्य पत्नी मी आणल्या — राजांच्या समूहाला जिंकून; हे तुम्ही अनेकदा ऐकले आहे.
5.147.24
ततो रामेण समरे द्वन्द्वयुद्धमुपागमम् ।
स हि रामभयादेभिर्नागरैर्विप्रवासितः ॥ ५.१४७.२४ ॥
मग युद्धात रामाशी द्वंद्वयुद्ध केले. तो रामाच्या भीतीने या नागरिकांनी हद्दपार केला होता.
5.147.25
दारेष्वप्यतिसक्तश्च यक्ष्माणं समपद्यत ।
यदा त्वराजके राष्ट्रे न ववर्ष सुरेश्वरः ।
तदाभ्यधावन्मामेव प्रजाः क्षुद्भयपीडिताः ॥ ५.१४७.२५ ॥
पत्नींच्याही ठायी अतिशय आसक्त असल्यामुळे तो क्षयरोगाने ग्रस्त झाला. राजाविना असलेल्या राष्ट्रात सुरेश्वर (इंद्र) पाऊस पाडेनासा झाला, तेव्हा भूक व भयाने पीडित प्रजा माझ्याकडेच धावत आली.
5.147.26
उपक्षीणाः प्रजाः सर्वा राजा भव भवाय नः ।
ईतीः प्रणुद भद्रं शन्तनोः कुलवर्धन ॥ ५.१४७.२६ ॥
सर्व प्रजा क्षीण झाली आहे. आमच्या कल्याणासाठी राजा हो. हे शंतनूच्या कुलाची वृद्धी करणाऱ्या, उपद्रव दूर कर; शंतनूचे कल्याण असो.
5.147.27
पीड्यन्ते ते प्रजाः सर्वा व्याधिभिर्भृशदारुणैः ।
अल्पावशिष्टा गाङ्गेय ताः परित्रातुमर्हसि ॥ ५.१४७.२७ ॥
तुझी सर्व प्रजा अत्यंत भयानक रोगांनी पीडित आहे. हे गांगेया, थोडेच उरले आहेत; त्यांचे रक्षण करणे तुझे कर्तव्य आहे.
5.147.28
व्याधीन्प्रणुद्य वीर त्वं प्रजा धर्मेण पालय ।
त्वयि जिवती मा राष्ट्रं विनाशमुपगच्छतु ॥ ५.१४७.२८ ॥
हे वीरा, तू रोग दूर करून धर्माने प्रजेचे पालन कर. तू जिवंत असताना राष्ट्राचा विनाश होऊ नये.
5.147.29
प्रजानां क्रोशतीनां वै नैवाक्षुभ्यत मे मनः ।
प्रतिज्ञां रक्षमाणस्य तद्वृत्तं स्मरतस्तथा ।
ततः पौरा महाराज माता काली च मे शुभा ॥ ५.१४७.२९ ॥
प्रजा आक्रोश करत होती तरीही माझे मन विचलित झाले नाही; मी माझ्या प्रतिज्ञेचे रक्षण करत होतो आणि त्या आचरणाचे स्मरण करत होतो. मग, हे महाराजा, नगरवासी आणि माझी शुभ माता काली (यांनीही मला विनवले).
5.147.30
भृत्याः पुरोहिताचार्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
मामूचुर्भृशसंतप्ता भव राजेति सन्ततम् ॥ ५.१४७.३० ॥
सेवक, पुरोहित, आचार्य आणि बहुश्रुत ब्राह्मण हे अत्यंत संतप्त होऊन मला सतत म्हणत होते, "राजा हो."
5.147.31
प्रतीपरक्षितं राष्ट्रं त्वां प्राप्य विनशिष्यति ।
स त्वमस्मद्धितार्थं वै राजा भव महामते ॥ ५.१४७.३१ ॥
प्रतीपाने रक्षिलेले हे राष्ट्र तुला प्राप्त झाले नाही तर नष्ट होईल. म्हणून हे महामते, आमच्या हितासाठी तू राजा हो.
5.147.32
इत्युक्तः प्राञ्जलिर्भूत्वा दुःखितो भृशमातुरः ।
तेभ्यो न्यवेदयं तत्र प्रतिज्ञां पितृगोरवात् ॥ ५.१४७.३२ ॥
असे सांगितले असता, हात जोडून अत्यंत दुःखी आणि व्याकुळ होऊन, पित्याच्या आदरामुळे मी तेथे त्यांना माझी प्रतिज्ञा सांगितली.
5.147.33
ऊर्ध्वरेता ह्यराजा च कुलस्यार्थे पुनः पुनः ।
विशेषतस्त्वदर्थं च धुरि मा मां नियोजय ॥ ५.१४७.३३ ॥
मी ऊर्ध्वरेता आणि राजा नाही; तरीही कुळाच्या हितासाठी, विशेषतः तुझ्यासाठी, वारंवार मला धुरेस जुंपू नकोस.
5.147.34
ततोऽहं प्राञ्जलिर्भूत्वा मातरं संप्रसादयम् ।
नाम्ब शन्तनुना जातः कौरवं वंशमुद्वहन् ॥ ५.१४७.३४ ॥
तेव्हा मी हात जोडून मातेला प्रसन्न केले: 'आई, मी शंतनूपासून जन्मलो आहे; कौरव वंश धारण करणारा आहे.'
5.147.35
प्रतिज्ञां वितथां कुर्यामिति राजन्पुनः पुनः ।
विशेषतस्त्वदर्थं च प्रतिज्ञां कृतवानहम् ॥ ५.१४७.३५ ॥
हे राजा, 'मी पुन्हा पुन्हा माझी प्रतिज्ञा खोटी करीन' असे नव्हे; विशेषतः तुझ्यासाठीच मी प्रतिज्ञा केली होती.
5.147.36
अहं प्रेष्यश्च दासश्च तवाद्य सुतवत्सले ।
एवं तामनुनीयाहं मातरं जनसन्निधौ ॥ ५.१४७.३६ ॥
आज मी तुझा सेवक आणि दास आहे, हे पुत्रवत्सले माते. अशा प्रकारे लोकांसमोर मी मातेची समजूत घातली.
5.147.37
अयाचं भ्रतृदारेषु तदा व्यासं महामुनिम् ।
सह मात्रा महाराज प्रसाद्य तमृषिं महामुनिम् । ॥ ५.१४७.३७ ॥
हे महाराज, तेव्हा भावांच्या पत्नींविषयी मी महामुनी व्यासांना याचना केली; मातेसह त्या महामुनी ऋषींना प्रसन्न करून.
5.147.38
अपत्यार्थं महाराज प्रसादं कृतवांश्च सः ।
त्रीन्स पुत्रानजनयत्तदा भरतसत्तम ॥ ५.१४७.३८ ॥
हे महाराज, संततीसाठी त्यांनी कृपा केली; तेव्हा हे भरतश्रेष्ठा, त्यांनी तीन पुत्रांना जन्म दिला.
5.147.39
अन्धः करणहीनत्वान्न वै राजा पिता तव ।
राजा तु पाण्डुरभवन्महात्मा लोकविश्रुतः ॥ ५.१४७.३९ ॥
आंधळे असल्यामुळे तुझे पिता राजा झाले नाहीत; पण महात्मा आणि लोकप्रसिद्ध पंडू राजा झाले.
5.147.40
स राजा तस्य ते पुत्राः पितुर्दायाद्यहारिणः ।
मा तात कलहं कार्षी राज्यस्यार्धं प्रदीयताम् ॥ ५.१४७.४० ॥
तो राजा आणि त्याचे पुत्र पित्याच्या वारशाचे अधिकारी आहेत; पुत्रा, कलह करू नकोस; राज्याचा अर्धा भाग द्यावा.
5.147.41
मयि जीवति राज्यं कः संप्रशासेत्पुमानिह ।
मावमंस्या वचो मह्यं शममिच्छामि वः सदा ॥ ५.१४७.४१ ॥
मी जिवंत असताना या राज्यावर कोण शासन करेल? माझ्या शब्दांचा अवमान करू नकोस; मी नेहमी तुमच्या शांतीची इच्छा करतो.
5.147.42
न विशेषोऽस्ति मे पुत्र त्वयि तेषु च षार्थिव ।
मतमेतत्पितुस्तुभ्यं गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ५.१४७.४२ ॥
हे पुत्रा, माझ्या दृष्टीने तुझ्यात आणि त्यांच्यात भेद नाही, हे राजा. हेच पित्याचे मत आहे; तुझ्यासाठी गांधारी आणि विदुरांचेही हेच मत आहे.
5.147.43
श्रोतव्यं खलु वृद्धानां नाभिशङ्कीर्वचो मम ।
नाशयिष्यसि मा सर्वमात्मानं पृथिवीं तथा ॥ ५.१४७.४३ ॥
वडीलधाऱ्यांचे बोलणे निश्चितच ऐकले पाहिजे; माझ्या वचनावर शंका घेऊ नकोस. नाहीतर सर्वकाही, स्वतःला आणि पृथ्वीलाही, तू नष्ट करशील.