મહાભારત · અધ્યાય 5.148
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.148.1
भीष्मेणोक्ते ततो द्रोणो दुर्योधनमभाषत ।
मध्ये नृपाणां भद्रं ते वचनं वचनक्षमः ॥ ५.१४८.१ ॥
ભીષ્મે એમ કહ્યા પછી, વચનકુશળ દ્રોણે રાજાઓની વચ્ચે દુર્યોધનને કહ્યું — તારું કલ્યાણ થાઓ — આ વચન.
5.148.2
प्रातीपः शन्तनुस्तात कुलस्यार्थे यथा स्थितः ।
यथा देवव्रतो भीष्मः कुलस्यार्थे स्थितोऽभवत् ॥ ५.१४८.२ ॥
પ્રતીપના પુત્ર શંતનુ જેમ કુળના હિત માટે સ્થિર રહ્યા, તેમ દેવવ્રત ભીષ્મ પણ કુળના હિત માટે સ્થિર રહ્યા.
5.148.3
तथा पाण्डुर्नरपतिः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ।
राजा कुरूणां धर्मात्मा सुव्रतः सुसमाहिताः ॥ ५.१४८.३ ॥
તેમ જ પાંડુ, નરપતિ, સત્યસંધ, જિતેન્દ્રિય, કુરુઓના રાજા, ધર્માત્મા, સુવ્રત અને સુસમાહિત હતા.
5.148.4
ज्येष्ठाय राज्यमददद्धृतराष्ट्राय धीमते ।
यवीयसे तथा क्षत्रे कुरूणां वंशवर्धनः । ॥ ५.१४८.४ ॥
કુરુવંશને વધારનારે જ્ઞાની જ્યેષ્ઠ ધૃતરાષ્ટ્રને રાજ્ય આપ્યું; તેમ જ નાના ક્ષત્રને પણ આપ્યું.
5.148.5
ततः सिंहासने राजन्स्थापयित्वैनमच्युतम् ।
वनं जगाम कौरव्यो भार्याभ्यां सहितो नृपः ॥ ५.१४८.५ ॥
પછી હે રાજન્, તે અચ્યુતને સિંહાસન પર બેસાડીને કૌરવરાજા બે પત્નીઓ સાથે વનમાં ગયા.
5.148.6
नीचैः स्थित्वा तु विदुर उपास्ते स्म विनीतवत् ।
प्रेष्यवत्पुरुषव्याघ्रो वालव्यजनमुत्क्षिपन् ॥ ५.१४८.६ ॥
વિદુર નીચે ઊભા રહીને વિનયપૂર્વક સેવકની જેમ સેવા કરતા; એ પુરુષવ્યાઘ્ર ચામર ઢોળતા.
5.148.7
ततः सर्वाः प्रजास्तात धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
अन्वपद्यन्त विधिवद्यथा पाण्डुं जनाधिपम् ॥ ५.१४८.७ ॥
પછી હે તાત, સર્વ પ્રજા જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રને વિધિપૂર્વક અનુસરી, જેમ જનાધિપ પાંડુને અનુસરી હતી.
5.148.8
विसृज्य धृतराष्ट्राय राज्यं स विदुराय च ।
चचार पृथिवीं पाण्डुः सर्वां परपुरञ्जयः ॥ ५.१४८.८ ॥
રાજ્ય ધૃતરાષ્ટ્ર અને વિદુરને સોંપીને, શત્રુનગરોના વિજેતા પાંડુએ સમગ્ર પૃથ્વી પર વિચરણ કર્યું.
5.148.9
कोशसंवनने दाने भृत्यानां चान्ववेक्षणे ।
भरणे चैव सर्वस्य विदुरः सत्यसङ्गरः ॥ ५.१४८.९ ॥
ખજાનાની વ્યવસ્થા, દાન, સેવકોની દેખરેખ અને સૌના પોષણમાં સત્યપ્રતિજ્ઞ વિદુર હતા.
5.148.10
सन्धिविग्रहसंयुक्तो राज्ञां संवाहनक्रियाः ।
अवैक्षत महातेजा भीष्मः परपुरञ्जयः ॥ ५.१४८.१० ॥
સંધિ-વિગ્રહમાં સંલગ્ન, મહાતેજસ્વી, શત્રુનગરોના વિજેતા ભીષ્મે રાજાઓના અભિયાન અને પરિવહનનાં કાર્યો પર દેખરેખ રાખી.
5.148.11
सिंहासनस्थो नृपतिर्धृतराष्ट्रो महाबलः ।
अन्वास्यमानः सततं विदुरेण महात्मना ॥ ५.१४८.११ ॥
સિંહાસન પર બેઠેલા મહાબળવાન રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને મહાત્મા વિદુર સતત સેવતા.
5.148.12
कथं तस्य कुले जातः कुलभेदं व्यवस्यसि ।
संभूय भ्रातृभिः सार्धं भुङ्क्ष भोगाञ्जनाधिप ॥ ५.१४८.१२ ॥
તેના કુળમાં જન્મીને તું કુળભેદનો નિશ્ચય કેમ કરે છે? હે જનાધિપ, ભાઈઓ સાથે મળીને ભોગો ભોગવ.
5.148.13
ब्रवीम्यहं न कार्पण्यान्नार्थहेतोः कथञ्चन ।
भीष्मेण दत्तमिच्छामि न त्वया राजसत्तम ॥ ५.१४८.१३ ॥
હું કાયરતાથી કે કોઈ પણ રીતે ધનના હેતુથી આ કહેતો નથી. ભીષ્મે આપેલું હું ઇચ્છું છું, તમે આપેલું નહીં, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
5.148.14
नाहं त्वत्तोऽभिकाङ्क्षिष्ये वृत्त्युपायं जनाधिप ।
यतो भीष्मस्ततो द्रोणो यद्भीष्मस्त्वाह तत्कुरु ॥ ५.१४८.१४ ॥
હે જનાધિપ, હું તમારી પાસેથી આજીવિકાનો કોઈ ઉપાય માગીશ નહીં. જેમની પાસેથી (મળ્યું) ભીષ્મ, પછી દ્રોણ; ભીષ્મ જે કહે તે કરો.
5.148.15
दीयतां पाण्डुपुत्रेभ्यो राज्यार्धमरिकर्शन ।
सममाचार्यकं तात तव तेषां च मे सदा ॥ ५.१४८.१५ ॥
હે શત્રુદમન, પાંડુના પુત્રોને રાજ્યનો અર્ધો ભાગ આપવામાં આવે. હે પ્રિય, તમારા માટે, તેમના માટે અને મારા માટે પણ આચાર્યપદ સદા સમાન રહે.
5.148.16
अश्वत्थामा यथा मह्यं तथा श्वेतहयो मम ।
बहुना किं प्रलापेन यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.१४८.१६ ॥
અશ્વત્થામા મારા માટે જેવો છે, તેવો જ શ્વેતહય (અર્જુન) મારા માટે છે. વધુ વિલાપથી શું લાભ? જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં જય છે.
5.148.17
एवमुक्ते महाराज द्रोणेनामिततेजसा ।
व्याजहार ततो वाक्यं विदुरः सत्यसङ्गरः ।
पितुर्वदनमन्वीक्ष्य परिवृत्त्य च धर्मवित् ॥ ५.१४८.१७ ॥
હે મહારાજ, અમિત તેજસ્વી દ્રોણે આમ કહ્યું ત્યારે સત્યનિષ્ઠ અને ધર્મજ્ઞ વિદુરે પિતાના મુખ તરફ જોઈને, પાછા ફરીને આ વચન કહ્યું.
5.148.18
देवव्रत निबोधेदं वचनं मम भाषतः ।
प्रनष्टः कौरवो वंशस्त्वयायं पुनरुद्धृतः ॥ ५.१४८.१८ ॥
હે દેવવ્રત, મારા આ વચનને સમજો. કૌરવ વંશ નષ્ટ થઈ ગયો હતો; તમે તેને ફરી ઊભો કર્યો છે.
5.148.19
तन्मे विलपमानस्य वचनं समुपेक्षसे ।
कोयं दुर्योधनो नाम कुलेऽस्मिन्कुलपांसनः ॥ ५.१४८.१९ ॥
તેથી વિલાપ કરતા મારાં વચનોની તમે અવગણના કરો છો. આ કુળમાં દુર્યોધન નામનો આ કુળકલંક કોણ છે?
5.148.20
यस्य लोभाभिभूतस्य मतिं समनुवर्तसे ।
अनार्यस्याकृतज्ञस्य लोभेन हृतचेतसः ।
अतिक्रामति यः शास्त्रं पितुर्धर्मार्थदर्शिनः ॥ ५.१४८.२० ॥
લોભથી અભિભૂત, અનાર્ય અને કૃતજ્ઞતા વગરના, લોભથી જેનું ચિત્ત હરાઈ ગયું છે એવાની બુદ્ધિનું તમે અનુસરણ કરો છો; ધર્મ અને અર્થ જોનારા પિતાના શાસ્ત્રનું તે ઉલ્લંઘન કરે છે.
5.148.21
एते नश्यन्ति कुरवो दुर्योधनकृतेन वै ।
यथा ते न प्रणश्येयुर्महाराज तथा कुरु ॥ ५.१४८.२१ ॥
દુર્યોધનના કૃત્યથી આ કૌરવો ખરેખર નાશ પામી રહ્યા છે. હે મહારાજ, જેથી તેઓ નાશ ન પામે તેમ કરો.
5.148.22
मां चैव धृतराष्ट्रं च पूर्वमेव महामते ।
चित्रकार इवालेख्यं कृत्वा स्थापितवानसि ॥ ५.१४८.२२ ॥
મને અને ધૃતરાષ્ટ્રને પણ, હે મહામતિ, પહેલેથી જ ચિત્રકારે દોરેલા ચિત્રની જેમ તમે સ્થાપિત કર્યા છે.
5.148.23
प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा यथा संहरते तथा ।
नोपेक्षश्व महाबाहो पश्यमानः कुलक्षयम् ॥ ५.१४८.२३ ॥
પ્રજાપતિ પ્રજાઓનું સર્જન કરીને જેમ સંહાર કરે છે, તેમ હે મહાબાહો, કુળક્ષય જોઈને ઉપેક્ષા ન કરો.
5.148.24
अथ तेऽद्य मतिर्नष्टा विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
वनं गच्छ मया सार्धं धृतराष्ट्रेण चैव ह ॥ ५.१४८.२४ ॥
હવે વિનાશ સામે ઊભો છે ત્યારે તમારી બુદ્ધિ આજે નષ્ટ થઈ ગઈ છે. મારી સાથે અને ધૃતરાષ્ટ્ર સાથે વનમાં ચાલો.
5.148.25
बद्ध्वा वा निकृतिप्रज्ञं धार्तराष्ट्रं सुदुर्मतिम् ।
शाधीदं राज्यमद्याशु पाण्डवैरभिरक्षितम् ॥ ५.१४८.२५ ॥
અથવા કપટબુદ્ધિ, અતિદુર્મતિ ધાર્તરાષ્ટ્રને બાંધીને, પાંડવોએ રક્ષેલા આ રાજ્યનું હમણાં જ શીઘ્ર શાસન કરો.
5.148.26
प्रसीद राजशार्दूल विनाशो दृश्यते महान् ।
पाण्डवानां कुरूणां च राज्ञाममिततेजसाम् ॥ ५.१४८.२६ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, પ્રસન્ન થાઓ. અમિતતેજસ્વી પાંડવો, કુરુઓ અને રાજાઓનો મહાન વિનાશ દેખાય છે.
5.148.27
विररामैवमुक्त्वा तु विदुरो दीनमानसः ।
प्रध्यायमानः स तदा निःश्वसंश्च पुनः पुनः ॥ ५.१४८.२७ ॥
આમ કહીને વિદુર અટક્યા. દુઃખી મનથી ચિંતન કરતાં તેઓ વારંવાર નિસાસા નાખવા લાગ્યા.
5.148.28
ततोऽस्य राज्ञः सुबलस्य पुत्री ।
धर्मार्थयुक्तं कुलनाशमीता।
दुर्योधनं पापमतिं नृशंसं ।
राज्ञां समक्षं सुतमाह कोपात् ॥ ५.१४८.२८ ॥
ત્યારે સુબલ રાજાની પુત્રીએ, કુળનાશના ભયથી, ધર્મ-અર્થયુક્ત વચનો પાપબુદ્ધિ અને ક્રૂર દુર્યોધનને રાજાઓની સામે ક્રોધથી કહ્યાં.
5.148.29
ये पार्थिवा राजसभां प्रविष्टा ।
ब्रह्मर्षयो ये च सभासदोऽन्ये।
श्रृण्वन्तु वक्ष्यामि तवापराधं ।
पापस्य सामात्यपरिच्छदस्य ॥ ५.१४८.२९ ॥
જે રાજાઓ રાજસભામાં પ્રવેશ્યા છે, જે બ્રહ્મર્ષિઓ અને અન્ય સભાસદો છે, તેઓ સાંભળો—મંત્રીઓ અને પરિવાર સહિત આ પાપીના તમારા અપરાધને હું કહીશ.
5.148.30
राज्यं कुरूणामनुरूपभोज्यं ।
क्रमागतो नः कुलधर्म एषः।
त्वं पापबुद्धेऽतिनृशंसकर्मन् ।
राज्यं कुरूणामनयाद्विहंसि ॥ ५.१४८.३० ॥
કુરુઓનું આ રાજ્ય આપણા માટે યોગ્ય ભોગ્ય છે; આ પરંપરાથી ચાલ્યો આવેલો આપણો કુળધર્મ છે. હે પાપબુદ્ધિ, અતિ ક્રૂરકર્મી, તું અન્યાયથી કુરુઓનું રાજ્ય હરી રહ્યો છે.
5.148.31
राज्ये स्थितो धृतराष्ट्रो मनीषी ।
तस्यानुजो विदुरो दीर्घदर्शी ।
एतावतिक्रम्य कथं नृपत्वं ।
दुर्योधन प्रार्थयसेऽद्य मोहात् ॥ ५.१४८.३१ ॥
રાજ્યમાં સ્થિત ધૃતરાષ્ટ્ર બુદ્ધિમાન છે. તેનો નાનો ભાઈ વિદુર દૂરદર્શી છે. આ બંનેને ઓળંગીને, હે દુર્યોધન, મોહથી આજે તું રાજત્વ કેવી રીતે ઇચ્છે છે?
5.148.32
राजा च क्षत्ता च महानुभावौ ।
भीष्मे स्थिते परवन्तौ भवेताम् ।
अयं तु धर्मज्ञतया महात्मा ।
न राज्यकामो नृवरो नदीजः ॥ ५.१४८.३२ ॥
રાજા અને ક્ષત્તા બંને મહાનુભાવ છે. ભીષ્મ હોય ત્યારે આ બંને પરાધીન રહેશે. પરંતુ આ મહાત્મા ધર્મજ્ઞ હોવાથી રાજ્યની કામના કરતા નથી, નરશ્રેષ્ઠ, નદીથી જન્મેલા.
5.148.33
राज्य तु पाण्डोरिदमप्रधृष्यं ।
तस्याद्य पुत्राः प्रभवन्ति नान्ये।
राज्यं तदेतन्निखिलं पाण्डवानां ।
पैतामहं पुत्रपौत्रानुगामि ॥ ५.१४८.३३ ॥
પરંતુ આ રાજ્ય પાંડુનું છે, જે અજેય છે. આજે તેના પુત્રો જ સમર્થ છે, બીજા નહીં. એ સંપૂર્ણ રાજ્ય પાંડવોનું છે, પૂર્વજોનું, પુત્રપૌત્રોને અનુસરનારું.
5.148.34
यद्वै ब्रूते कुरुमुख्यो महात्मा ।
देवव्रतः सत्यसन्धो मनीषी ।
सर्वं तदस्माभिरहत्य कार्यं ।
राज्यं स्वधर्मान्परिपालयद्भिः ॥ ५.१४८.३४ ॥
મહાત્મા, કુરુશ્રેષ્ઠ, સત્યસંધ, મનીષી દેવવ્રત જે કહે છે તે બધું આપણે ઉલ્લંઘ્યા વિના કરવું જોઈએ; રાજ્યનું રક્ષણ કરીને પોતાના ધર્મોનું પાલન કરનારાઓએ.
5.148.35
अनुज्ञया चाथ महाव्रतस्य ।
ब्रूयान्नृपोऽयं विदुरस्तथैव।
कार्यं भवेत्तत्सुहृद्भिर्नियोज्यं ।
धर्मं पुरस्कृत्य सुदीर्घकालम् ॥ ५.१४८.३५ ॥
મહાવ્રતીની અનુમતિથી રાજા અને આ વિદુર પણ એ પ્રમાણે કહે. જે કરવા યોગ્ય હોય તે સુહૃદો દ્વારા નિયુક્ત થાય; ધર્મને આગળ રાખીને, લાંબા સમય સુધી.
5.148.36
न्यायागतं राज्यमिदं कुरूणां ।
युधिष्ठिरः शास्तु वै धर्मपुत्रः ।
प्रचोदितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा ।
पुरस्कृतः शान्तनवेन चैव ॥ ५.१४८.३६ ॥
કુરુઓનું આ રાજ્ય ન્યાયપૂર્વક પ્રાપ્ત થયું છે. ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર શાસન કરે; રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર દ્વારા પ્રેરિત અને શંતનુના પુત્ર (ભીષ્મ) દ્વારા આગળ મૂકાયેલા.