มหาภารตะ · อัธยายะ 5.148
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.148.1
भीष्मेणोक्ते ततो द्रोणो दुर्योधनमभाषत ।
मध्ये नृपाणां भद्रं ते वचनं वचनक्षमः ॥ ५.१४८.१ ॥
ครั้นภีษมะกล่าวแล้ว โทรณะผู้ชำนาญในถ้อยคำจึงกล่าวกับทุรโยธน์ท่ามกลางพระราชาทั้งหลายว่า ขอให้ท่านเจริญ ถ้อยคำนี้
5.148.2
प्रातीपः शन्तनुस्तात कुलस्यार्थे यथा स्थितः ।
यथा देवव्रतो भीष्मः कुलस्यार्थे स्थितोऽभवत् ॥ ५.१४८.२ ॥
ศานตนุ บุตรแห่งประทีป ตั้งมั่นเพื่อประโยชน์ของวงศ์ตระกูลฉันใด ภีษมะผู้มีนามว่าเทวพรตก็ตั้งมั่นเพื่อประโยชน์ของวงศ์ตระกูลฉันนั้น
5.148.3
तथा पाण्डुर्नरपतिः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ।
राजा कुरूणां धर्मात्मा सुव्रतः सुसमाहिताः ॥ ५.१४८.३ ॥
ปาณฑุก็เช่นกัน เป็นจอมกษัตริย์ มั่นในสัจจะ ข่มอินทรีย์ได้ เป็นพระราชาแห่งกุรุ มีจิตประกอบด้วยธรรม มีวัตรอันดี และตั้งจิตมั่นดี
5.148.4
ज्येष्ठाय राज्यमददद्धृतराष्ट्राय धीमते ।
यवीयसे तथा क्षत्रे कुरूणां वंशवर्धनः । ॥ ५.१४८.४ ॥
ผู้ทำให้วงศ์กุรุเจริญขึ้นได้มอบราชอาณาจักรแก่ธฤตราษฎร์ผู้เป็นพี่ชายผู้มีปัญญา และมอบแก่กษัตริย์ผู้เป็นน้องชายเช่นกัน
5.148.5
ततः सिंहासने राजन्स्थापयित्वैनमच्युतम् ।
वनं जगाम कौरव्यो भार्याभ्यां सहितो नृपः ॥ ५.१४८.५ ॥
ครั้นนั้น โอ พระราชา เมื่อให้บุคคลผู้ไม่เสื่อมนั้นประทับบนพระที่นั่งสิงหาสน์แล้ว พระราชาแห่งเผ่ากาวรวะก็เสด็จเข้าป่าพร้อมด้วยพระมเหสีทั้งสอง
5.148.6
नीचैः स्थित्वा तु विदुर उपास्ते स्म विनीतवत् ।
प्रेष्यवत्पुरुषव्याघ्रो वालव्यजनमुत्क्षिपन् ॥ ५.१४८.६ ॥
วิทุระประทับนั่งต่ำลง ปฏิบัติรับใช้อย่างนอบน้อมดุจผู้รับใช้ บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่คนนั้นโบกพัดขนหางจามรี
5.148.7
ततः सर्वाः प्रजास्तात धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
अन्वपद्यन्त विधिवद्यथा पाण्डुं जनाधिपम् ॥ ५.१४८.७ ॥
ครั้งนั้น โอ ที่รัก ประชาชนทั้งปวงก็ถวายความจงรักภักดีแด่ธฤตราษฎร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งประชาชน ตามพิธีโดยชอบ เช่นเดียวกับที่เคยถวายแด่ปาณฑุ ผู้เป็นเจ้าแห่งประชาชน
5.148.8
विसृज्य धृतराष्ट्राय राज्यं स विदुराय च ।
चचार पृथिवीं पाण्डुः सर्वां परपुरञ्जयः ॥ ५.१४८.८ ॥
ปาณฑุมอบราชอาณาจักรแก่ธฤตราษฎร์และแก่วิทุระ แล้วท่องเที่ยวไปทั่วทั้งแผ่นดิน ท่านเป็นผู้พิชิตนครของศัตรูทั้งสิ้น
5.148.9
कोशसंवनने दाने भृत्यानां चान्ववेक्षणे ।
भरणे चैव सर्वस्य विदुरः सत्यसङ्गरः ॥ ५.१४८.९ ॥
ในการดูแลคลังหลวง ในการให้ทาน ในการตรวจตราบรรดาข้าทาสบริวาร และในการบำรุงเลี้ยงทุกผู้ทุกคน วิทุระซื่อตรงต่อคำมั่นของตน
5.148.10
सन्धिविग्रहसंयुक्तो राज्ञां संवाहनक्रियाः ।
अवैक्षत महातेजा भीष्मः परपुरञ्जयः ॥ ५.१४८.१० ॥
ภีษมะผู้มีเดชานุภาพมาก ผู้พิชิตนครของศัตรู ผูกพันอยู่กับการสงครามและการสันติ ได้ดูแลการยกทัพและการเคลื่อนไหวของบรรดากษัตริย์
5.148.11
सिंहासनस्थो नृपतिर्धृतराष्ट्रो महाबलः ।
अन्वास्यमानः सततं विदुरेण महात्मना ॥ ५.१४८.११ ॥
พระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้มีกำลังมาก ประทับบนพระที่นั่ง มีวิทุระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่คอยรับใช้อยู่เป็นนิตย์
5.148.12
कथं तस्य कुले जातः कुलभेदं व्यवस्यसि ।
संभूय भ्रातृभिः सार्धं भुङ्क्ष भोगाञ्जनाधिप ॥ ५.१४८.१२ ॥
เกิดในวงศ์ตระกูลของท่าน ไฉนท่านจึงคิดจะแตกแยกวงศ์ตระกูล โอ จอมประชาชน จงรวมกับพี่น้องของท่าน และเสวยความสุขเถิด
5.148.13
ब्रवीम्यहं न कार्पण्यान्नार्थहेतोः कथञ्चन ।
भीष्मेण दत्तमिच्छामि न त्वया राजसत्तम ॥ ५.१४८.१३ ॥
ข้าพเจ้ากล่าวมิใช่เพราะความตระหนี่ และมิใช่เพราะเหตุแห่งทรัพย์สินใด ๆ ข้าพเจ้าปรารถนาสิ่งที่ภีษมะได้ให้ไว้ มิใช่สิ่งที่ท่านให้ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์
5.148.14
नाहं त्वत्तोऽभिकाङ्क्षिष्ये वृत्त्युपायं जनाधिप ।
यतो भीष्मस्ततो द्रोणो यद्भीष्मस्त्वाह तत्कुरु ॥ ५.१४८.१४ ॥
ข้าพเจ้าจะไม่ขออะไรจากท่านเพื่อเป็นวิธีเลี้ยงชีพ โอ จอมประชาชน ภีษมะมาจากผู้ใด โทรณะก็เช่นนั้น จงทำตามที่ภีษมะบอกเถิด
5.148.15
दीयतां पाण्डुपुत्रेभ्यो राज्यार्धमरिकर्शन ।
सममाचार्यकं तात तव तेषां च मे सदा ॥ ५.१४८.१५ ॥
จงให้ครึ่งหนึ่งของราชอาณาจักรแก่บุตรของปาณฑุ โอ ผู้ทำลายศัตรู โอ ที่รัก ขอให้การเป็นอาจารย์นั้นเท่าเทียมกันเสมอไปสำหรับท่าน สำหรับพวกเขา และสำหรับข้าพเจ้า
5.148.16
अश्वत्थामा यथा मह्यं तथा श्वेतहयो मम ।
बहुना किं प्रलापेन यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.१४८.१६ ॥
อัศวัตถามันเป็นเช่นไรต่อข้าพเจ้า ผู้มีม้าขาวก็เป็นเช่นนั้นต่อข้าพเจ้า จะกล่าวคร่ำครวญมากไปไยเล่า ที่ใดมีธรรม ที่นั้นมีชัยชนะ
5.148.17
एवमुक्ते महाराज द्रोणेनामिततेजसा ।
व्याजहार ततो वाक्यं विदुरः सत्यसङ्गरः ।
पितुर्वदनमन्वीक्ष्य परिवृत्त्य च धर्मवित् ॥ ५.१४८.१७ ॥
โอ มหาราช ครั้นโทรณะผู้มีเดชานุภาพอันหาประมาณมิได้กล่าวเช่นนี้แล้ว วิทุระผู้ซื่อตรงต่อคำมั่นและรู้ธรรมจึงมองดูพระพักตร์ของบิดา หันกลับไป แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
5.148.18
देवव्रत निबोधेदं वचनं मम भाषतः ।
प्रनष्टः कौरवो वंशस्त्वयायं पुनरुद्धृतः ॥ ५.१४८.१८ ॥
เทวพรต จงฟังถ้อยคำนี้ของข้าพเจ้าที่กล่าวอยู่ วงศ์กุรุได้พินาศไปแล้ว แต่บัดนี้ท่านได้ยกขึ้นให้ตั้งขึ้นใหม่
5.148.19
तन्मे विलपमानस्य वचनं समुपेक्षसे ।
कोयं दुर्योधनो नाम कुलेऽस्मिन्कुलपांसनः ॥ ५.१४८.१९ ॥
เพราะเหตุนั้น ท่านจึงละเลยถ้อยคำของข้าพเจ้าผู้กำลังคร่ำครวญ ทุรโยธน์นี้เป็นผู้ใด เป็นผู้ทำให้วงศ์ตระกูลนี้มัวหมอง
5.148.20
यस्य लोभाभिभूतस्य मतिं समनुवर्तसे ।
अनार्यस्याकृतज्ञस्य लोभेन हृतचेतसः ।
अतिक्रामति यः शास्त्रं पितुर्धर्मार्थदर्शिनः ॥ ५.१४८.२० ॥
ท่านคล้อยตามความคิดของผู้ที่ถูกความโลภครอบงำ ผู้ไม่มีอารยะและไม่รู้คุณ ผู้มีจิตถูกความโลภพรากไป ผู้ล่วงละเมิดคำสอนของบิดาผู้เห็นธรรมและประโยชน์
5.148.21
एते नश्यन्ति कुरवो दुर्योधनकृतेन वै ।
यथा ते न प्रणश्येयुर्महाराज तथा कुरु ॥ ५.१४८.२१ ॥
พวกกุรุเหล่านี้กำลังพินาศเพราะการกระทำของทุรโยธน์ ข้าแต่มหาราช ขอทรงทำให้พวกเขาไม่พินาศเถิด
5.148.22
मां चैव धृतराष्ट्रं च पूर्वमेव महामते ।
चित्रकार इवालेख्यं कृत्वा स्थापितवानसि ॥ ५.१४८.२२ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญา ทั้งข้าและธฤตราษฎร์ ท่านได้จัดวางพวกเราไว้นานแล้ว เหมือนรูปที่ช่างเขียนวาดขึ้น
5.148.23
प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा यथा संहरते तथा ।
नोपेक्षश्व महाबाहो पश्यमानः कुलक्षयम् ॥ ५.१४८.२३ ॥
ดังที่พระประชาบดีสร้างสรรพสัตว์แล้วก็ดึงกลับคืนไปฉันใด ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง อย่าเพิกเฉยเลย เมื่อเห็นการล่มสลายของวงศ์ตระกูลอยู่เบื้องหน้า
5.148.24
अथ तेऽद्य मतिर्नष्टा विनाशे प्रत्युपस्थिते ।
वनं गच्छ मया सार्धं धृतराष्ट्रेण चैव ह ॥ ५.१४८.२४ ॥
บัดนี้ความพินาศได้มาถึงใกล้แล้ว วันนี้ปัญญาของท่านได้หายไปแล้ว จงไปยังป่ากับข้าและกับธฤตราษฎร์เถิด
5.148.25
बद्ध्वा वा निकृतिप्रज्ञं धार्तराष्ट्रं सुदुर्मतिम् ।
शाधीदं राज्यमद्याशु पाण्डवैरभिरक्षितम् ॥ ५.१४८.२५ ॥
หรือจะจับทุรโยธน์บุตรของธฤตราษฎร์ ผู้มีจิตคดโกงและชั่วร้ายยิ่ง มัดไว้ แล้วปกครองแผ่นดินนี้เสียเดี๋ยวนี้ โดยมีพวกปาณฑพคุ้มครองอยู่
5.148.26
प्रसीद राजशार्दूल विनाशो दृश्यते महान् ।
पाण्डवानां कुरूणां च राज्ञाममिततेजसाम् ॥ ५.१४८.२६ ॥
ขอทรงโปรดเถิด ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ เห็นว่าความพินาศอันยิ่งใหญ่กำลังปรากฏต่อพวกปาณฑพ พวกกุรุ และบรรดากษัตริย์ผู้มีอานุภาพหาประมาณมิได้
5.148.27
विररामैवमुक्त्वा तु विदुरो दीनमानसः ।
प्रध्यायमानः स तदा निःश्वसंश्च पुनः पुनः ॥ ५.१४८.२७ ॥
วิทุระกล่าวดังนี้แล้วก็นิ่งไป ด้วยจิตใจหม่นหมอง เขาครุ่นคิดอยู่ และถอนหายใจยาวซ้ำแล้วซ้ำอีก
5.148.28
ततोऽस्य राज्ञः सुबलस्य पुत्री ।
धर्मार्थयुक्तं कुलनाशमीता।
दुर्योधनं पापमतिं नृशंसं ।
राज्ञां समक्षं सुतमाह कोपात् ॥ ५.१४८.२८ ॥
ขณะนั้น พระธิดาของท้าวสุพล ด้วยความกลัวการล่มสลายของวงศ์ตระกูล จึงกล่าวด้วยความโกรธต่อทุรโยธน์ผู้เป็นบุตร ซึ่งมีจิตชั่วร้ายและโหดเหี้ยม ต่อหน้าบรรดากษัตริย์ด้วยถ้อยคำที่ประกอบด้วยธรรมและประโยชน์
5.148.29
ये पार्थिवा राजसभां प्रविष्टा ।
ब्रह्मर्षयो ये च सभासदोऽन्ये।
श्रृण्वन्तु वक्ष्यामि तवापराधं ।
पापस्य सामात्यपरिच्छदस्य ॥ ५.१४८.२९ ॥
ขอให้บรรดากษัตริย์ที่เข้ามาในที่ประชุมของพระราชา และพรหมฤๅษี กับผู้เป็นสมาชิกที่ประชุมอื่น ๆ จงฟังเถิด ข้าจะกล่าวถึงความผิดของเจ้า ผู้เป็นคนบาป พร้อมทั้งอำมาตย์และบริวารของเจ้า
5.148.30
राज्यं कुरूणामनुरूपभोज्यं ।
क्रमागतो नः कुलधर्म एषः।
त्वं पापबुद्धेऽतिनृशंसकर्मन् ।
राज्यं कुरूणामनयाद्विहंसि ॥ ५.१४८.३० ॥
อาณาจักรของพวกกุรุควรเป็นของพวกเราที่จะได้รับความสุข นี่คือธรรมแห่งวงศ์ตระกูลของเราที่สืบทอดกันมา ข้าแต่ผู้มีจิตชั่วช้า ข้าแต่ผู้ทำกรรมโหดร้ายยิ่ง เจ้ากำลังแย่งชิงอาณาจักรของพวกกุรุไปด้วยความอยุติธรรม
5.148.31
राज्ये स्थितो धृतराष्ट्रो मनीषी ।
तस्यानुजो विदुरो दीर्घदर्शी ।
एतावतिक्रम्य कथं नृपत्वं ।
दुर्योधन प्रार्थयसेऽद्य मोहात् ॥ ५.१४८.३१ ॥
ธฤตราษฎร์ผู้มีปัญญาดำรงอยู่ในราชสมบัติ น้องชายของเขาคือวิทุระผู้มองการณ์ไกล เมื่อละเลยทั้งสองคนนี้ไป เหตุใดเจ้า ทุรโยธน์ ด้วยความหลงในบัดนี้จึงปรารถนาความเป็นกษัตริย์ได้เล่า
5.148.32
राजा च क्षत्ता च महानुभावौ ।
भीष्मे स्थिते परवन्तौ भवेताम् ।
अयं तु धर्मज्ञतया महात्मा ।
न राज्यकामो नृवरो नदीजः ॥ ५.१४८.३२ ॥
ทั้งพระราชาและเจ้าพนักงานผู้ปกครองต่างก็มีอานุภาพยิ่งใหญ่ เมื่อภีษมะยังอยู่ ทั้งสองจะต้องพึ่งพาผู้อื่น แต่ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นี้ เพราะรู้แจ้งในธรรม จึงไม่ปรารถนาราชสมบัติ ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ผู้เกิดจากแม่น้ำ
5.148.33
राज्य तु पाण्डोरिदमप्रधृष्यं ।
तस्याद्य पुत्राः प्रभवन्ति नान्ये।
राज्यं तदेतन्निखिलं पाण्डवानां ।
पैतामहं पुत्रपौत्रानुगामि ॥ ५.१४८.३३ ॥
แต่อาณาจักรนี้เป็นของปาณฑุ ซึ่งไม่มีใครข่มได้ วันนี้มีเพียงบุตรของท่านเท่านั้นที่สามารถครอบครองได้ คนอื่นไม่อาจ อาณาจักรทั้งหมดนั้นเป็นของปาณฑพ เป็นมรดกจากบรรพบุรุษ ตกทอดแก่บุตรและหลาน
5.148.34
यद्वै ब्रूते कुरुमुख्यो महात्मा ।
देवव्रतः सत्यसन्धो मनीषी ।
सर्वं तदस्माभिरहत्य कार्यं ।
राज्यं स्वधर्मान्परिपालयद्भिः ॥ ५.१४८.३४ ॥
สิ่งใดที่เทวัพรตผู้ยิ่งใหญ่ ผู้เป็นประมุขแห่งพวกกุรุ ผู้ซื่อสัตย์ต่อคำปฏิญาณ และเป็นปราชญ์ กล่าวไว้ ทุกสิ่งนั้นพวกเราต้องปฏิบัติโดยไม่ละเมิด พร้อมทั้งปกป้องอาณาจักรและรักษาธรรมของตนไว้
5.148.35
अनुज्ञया चाथ महाव्रतस्य ।
ब्रूयान्नृपोऽयं विदुरस्तथैव।
कार्यं भवेत्तत्सुहृद्भिर्नियोज्यं ।
धर्मं पुरस्कृत्य सुदीर्घकालम् ॥ ५.१४८.३५ ॥
เมื่อได้รับอนุญาตจากผู้มีวรตะอันยิ่งใหญ่ ขอให้พระราชาและวิทุระนี้กล่าวเช่นเดียวกัน สิ่งที่ควรทำก็ควรให้บรรดามิตรที่หวังดีสั่งการ โดยยึดธรรมเป็นที่ตั้งเป็นเวลานานอย่างยิ่ง
5.148.36
न्यायागतं राज्यमिदं कुरूणां ।
युधिष्ठिरः शास्तु वै धर्मपुत्रः ।
प्रचोदितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा ।
पुरस्कृतः शान्तनवेन चैव ॥ ५.१४८.३६ ॥
อาณาจักรของพวกกุรุนี้ได้มาโดยชอบธรรม ขอให้ยุธิษฐิระ บุตรแห่งธรรม เป็นผู้ปกครอง โดยได้รับการกระตุ้นจากพระราชาธฤตราษฎร์ และได้รับการเชิดชูจากบุตรของศันตนุ (ภีษมะ)