મહાભારત · અધ્યાય 5.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.149.1
एवमुक्ते तु गान्धार्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनमुवाचेदं राजमध्ये जनाधिप ॥ ५.१४९.१ ॥
ગાંધારી આમ બોલ્યા પછી જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રે રાજાઓની વચ્ચે દુર્યોધનને આ કહ્યું, હે જનાધિપ.
5.149.2
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि पुत्रक ।
तथा तत्कुरु भद्रं ते यद्यस्ति पितृगौरवम् ॥ ५.१४९.२ ॥
દુર્યોધન, હું તને જે કહું છું તે સાંભળ, પુત્ર. તારું કલ્યાણ થાઓ; પિતા પ્રત્યે આદર હોય તો એમ કર.
5.149.3
सोमः प्रजापतिः पूर्वं कुरूणां वंशवर्धनः ।
सोमाद्बभूव षष्ठोऽयं ययातिर्नहुषात्मजः ॥ ५.१४९.३ ॥
પૂર્વે કુરુઓના વંશને વધારનાર સોમ પ્રજાપતિ હતા. સોમથી છઠ્ઠા આ યયાતિ જન્મ્યા, જે નહુષના પુત્ર હતા.
5.149.4
तस्य पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च राजर्षिसत्तमाः ।
तेषां यदुर्महातेजा ज्येष्ठः समभवत्प्रभुः ॥ ५.१४९.४ ॥
તેને પાંચ પુત્રો થયા, જે રાજર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા. તેમનામાં મહાતેજસ્વી યદુ જ્યેષ્ઠ અને પ્રભુ થયા.
5.149.5
पूरुर्यवीयांश्च ततो योऽस्माकं वंशवर्धनः ।
शर्मिष्ठया संप्रसूतो दुहित्रा वृषपर्वणः ॥ ५.१४९.५ ॥
પછી નાનો પૂરુ જન્મ્યો; તે આપણા વંશને વધારનાર છે, વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠાથી જન્મેલો.
5.149.6
यदुश्च भरतश्रेष्ठ देवयान्याः सुतोऽभवत् ।
दौहित्रस्तात शुक्रस्य काव्यस्यामिततेजसः ॥ ५.१४९.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યદુ દેવયાનીનો પુત્ર થયો. હે તાત, તે અમિતતેજસ્વી શુક્ર (કાવ્ય)નો દૌહિત્ર હતો.
5.149.7
यादवानां कुलकरो बलवान्वीर्यसंमतः ।
अवमेने स तु क्षत्रं दर्पपूर्णः सुमन्दधीः ॥ ५.१४९.७ ॥
યાદવોના કુળનો પ્રવર્તક, બળવાન અને પરાક્રમથી સન્માનિત તે, ગર્વથી ભરેલો અને અતિ મંદબુદ્ધિવાળો થઈને ક્ષત્રિયોનું અપમાન કરવા લાગ્યો.
5.149.8
न चातिष्ठत्पितुः शस्त्रि बलदर्पविमोहितः ।
अवमेने च पितरं भ्रातॄंश्चाप्यपराजितः ॥ ५.१४९.८ ॥
બળના ગર્વથી મોહિત થયેલો તે પિતાની આજ્ઞામાં રહ્યો નહીં; અજેય હોવાથી તેણે પિતા અને ભાઈઓનું પણ અપમાન કર્યું.
5.149.9
पृथिव्यां चतुरन्तायां यदुदेवाभवद्बली ।
वशे कृत्वा स नृपतीन्न्यवसन्नागसाह्वये ॥ ५.१४९.९ ॥
ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી પૃથ્વી પર યાદવોનો બળવાન સ્વામી બન્યો; રાજાઓને વશ કરીને તે નાગસાહ્વયમાં (હસ્તિનાપુરમાં) રહેવા લાગ્યો.
5.149.10
तं पिता परमक्रुद्धो ययातिर्नहुषात्मजः ।
शशाप पुत्रं गान्धारे राज्याच्चापि व्यरोपयत् ॥ ५.१४९.१० ॥
નહુષનો પુત્ર યયાતિ અત્યંત ક્રોધે ભરાયો; તેણે તે પુત્રને શાપ આપ્યો અને હે ગાંધારી, તેને રાજ્યમાંથી પણ દૂર કર્યો.
5.149.11
ये चैनमन्ववर्तन्त भ्रातरो बलदर्पिताः ।
शशाप तानपि क्रुद्धो ययातिस्तनयानथ ॥ ५.१४९.११ ॥
જે ભાઈઓ તેની પાછળ ચાલ્યા અને બળના ગર્વથી ભરેલા હતા, તે પુત્રોને પણ ક્રોધિત યયાતિએ શાપ આપ્યો.
5.149.12
यवीयांसं ततः पुरुं पुत्रं स्ववशवर्तिनम् ।
राज्ये निवेशयामास विधेयं नृपसत्तमः ॥ ५.१४९.१२ ॥
પછી તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ પોતાના વશમાં ચાલનારા, નાના પુત્ર પુરુને રાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યો; તે આજ્ઞાંકિત હતો.
5.149.13
एवं ज्येष्ठोऽप्यथोत्सिक्तो न राज्यमभिजायते ।
यवीयांसोपि जायन्ते राज्यं वृद्धोपसेवया ॥ ५.१४९.१३ ॥
આ રીતે મોટો પણ અભિમાની હોય તો રાજ્ય પામતો નથી; નાના પણ વડીલોની સેવાથી રાજ્ય પામે છે.
5.149.14
तथैव सर्वधर्मज्ञः पितुर्मम पितामहः ।
प्रतीपः पृथिवीपालस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ ५.१४९.१४ ॥
એ જ રીતે સર્વ ધર્મજ્ઞ, મારા પિતાના દાદા પ્રતીપ, પૃથ્વીના રક્ષક, ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત હતા.
5.149.15
तस्य पार्थिवसिंहस्य राज्यं धर्मेण शासतः ।
त्रयः प्रजज्ञिरे पुत्रा देवकल्पा यशस्विनः ॥ ५.१४९.१५ ॥
એ રાજસિંહ ધર્મથી રાજ્ય ચલાવતા હતા ત્યારે દેવતુલ્ય ત્રણ યશસ્વી પુત્રો જન્મ્યા.
5.149.16
देवापिरभवच्छ्रेष्ठो बाह्लीकस्तदनन्तरम् ।
तृतीयः शन्तनुस्तात धृतिमान्मे पितामहः ॥ ५.१४९.१६ ॥
દેવાપિ શ્રેષ્ઠ હતા; પછી બાહ્લીક; હે તાત, ત્રીજો ધૃતિમાન શંતનુ, મારા દાદા.
5.149.17
देवापिस्तु महातेजास्त्वग्दोषी राजसत्तमः ।
धार्मिकः सत्यवादी च पितुः शुश्रूषणे रतः ॥ ५.१४९.१७ ॥
પરંતુ દેવાપિ મહાતેજસ્વી હતો; ચામડીના રોગથી પીડિત; રાજશ્રેષ્ઠ, ધાર્મિક, સત્યવાદી અને પિતાની સેવામાં રત.
5.149.18
पौरजानपदानां च संमतः साधुसत्कृतः ।
सर्वेषां बालवृद्धानां देवापिर्हृदयङ्गमः ॥ ५.१४९.१८ ॥
નગર અને ગ્રામજનો દ્વારા માન્ય, સજ્જનો દ્વારા સત્કારાયેલો, બાળકો અને વૃદ્ધો સૌના હૃદયને પ્રિય દેવાપિ.
5.149.19
वदान्यः सत्यसन्धश्च सर्वभूतहिते रतः ।
वर्तमानः पितुः शास्त्रे ब्राह्मणानां तथैव च ॥ ५.१४९.१९ ॥
તે ઉદાર, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત હતા. પિતાના શાસ્ત્ર અને બ્રાહ્મણોના ઉપદેશ પ્રમાણે તે આચરણ કરતા.
5.149.20
बाह्लीकस्य प्रियो भ्राता शन्तनोश्च महात्मनः ।
सौभ्रात्रं च परं तेषां सहितानां महात्मनाम् ॥ ५.१४९.२० ॥
તે બાહ્લીકનો પ્રિય ભાઈ અને મહાત્મા શંતનુનો પુત્ર હતો. સાથે રહેતા તે મહાત્માઓ વચ્ચે ઉત્તમ ભ્રાતૃસ્નેહ હતો.
5.149.21
अथ कालस्य पर्याये वृद्धो नृपतिसत्तमः ।
संभारानभिषेकार्थं कारयामास शास्त्रतः ॥ ५.१४९.२१ ॥
પછી સમયના ક્રમમાં વૃદ્ધ, નૃપોમાં શ્રેષ્ઠ રાજાએ અભિષેક માટેની સામગ્રી શાસ્ત્રાનુસાર તૈયાર કરાવી.
5.149.22
कारयामास सर्वाणि मङ्गलार्थानि वै विभुः ।
तं ब्राह्मणाश्च वृद्धाश्च पौरजानपदैः सह ॥ ५.१४९.२२ ॥
તે સમર્થ રાજાએ મંગળ માટેની સઘળી સામગ્રી તૈયાર કરાવી. ત્યારે બ્રાહ્મણો, વૃદ્ધો અને નગર તથા જનપદના લોકો તેમની પાસે આવ્યા.
5.149.23
सर्वे निवारयामासुर्देवापेरभिषेचनम् ।
स तच्छ्रुत्वा तु नृपतिरभिषेकनिवारणम्।
अश्रुकण्ठोऽभवद्राजा पर्यशोचत चात्मजम् ॥ ५.१४९.२३ ॥
બધાએ દેવાપિના અભિષેકને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો. અભિષેક રોકાયાનું સાંભળી રાજાનો કંઠ આંસુથી રૂંધાયો અને તે પોતાના પુત્ર માટે શોક કરવા લાગ્યો.
5.149.24
एवं वदान्यो धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च सोऽभवत् ।
प्रियः प्रजानामपि संस्त्वग्दोषेण प्रदूषितः ॥ ५.१४९.२४ ॥
આ રીતે તે ઉદાર, ધર્મજ્ઞ, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને પ્રજાને પ્રિય હતા; તોપણ ચામડીના રોગના દોષથી તે દૂષિત થયા.
5.149.25
हीनाङ्गं पृथिवीपालं नाभिनन्दन्ति देवताः ।
इति कृत्वा नृपश्रेष्ठं प्रत्यषेधन्द्विजर्षभाः ॥ ५.१४९.२५ ॥
અંગહીન પૃથ્વીપાલકને દેવો સ્વીકારતા નથી એમ વિચારીને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ તે નૃપશ્રેષ્ઠને રોક્યો.
5.149.26
ततः प्रव्यथिताङ्गोऽसौ पुत्रशोकसमन्वितः ।
ममार तं मृतं दृष्ट्वा देवापिः संश्रितो वनम् ॥ ५.१४९.२६ ॥
પછી દુઃખથી અંગો કંપતા તે પુત્રશોકથી યુક્ત થઈ મૃત્યુ પામ્યો; તેને મૃત જોઈને દેવાપિ વનનો આશ્રય લીધો.
5.149.27
बाह्लीको मातुलकुलं त्यक्त्वा राज्यं समाश्रितः ।
पितृभ्रातॄन्परित्यज्य प्राप्तवान्परमर्धिमत् ॥ ५.१४९.२७ ॥
બાહ્લીકે મામાના કુળને છોડી રાજ્ય સ્વીકાર્યું; પિતા અને ભાઈઓને છોડી તેણે અત્યંત સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
5.149.28
बाह्लीकेन त्वनुज्ञातः शन्तनुर्लोकविश्रुतः ।
पितर्युपरते राजन्राजा राज्यमकारयत् ॥ ५.१४९.२८ ॥
બાહ્લીકની અનુમતિથી લોકવિખ્યાત શંતનુ, હે રાજન, પિતાના અવસાન પછી રાજા બની રાજ્ય ચલાવવા લાગ્યા.
5.149.29
तथैवाहं मतिमता परिचिन्त्येह पाण्डुना ।
ज्येष्ठः प्रभ्रंशितो राज्याद्धीनाङ्ग इति भारत ॥ ५.१४९.२९ ॥
એ જ રીતે, બુદ્ધિમાન પાંડુએ અહીં સારી રીતે વિચારીને, હે ભારત, અંગહીન હોવાને કારણે જ્યેષ્ઠ હોવા છતાં મને રાજ્યથી વંચિત કર્યો.
5.149.30
पाण्डुस्तु राज्यं संप्राप्तः कनीयानपि सन्नृपः ।
विनाशे तस्य पुत्राणामिदं राज्यमरिन्दम ॥ ५.१४९.३० ॥
પાંડુ નાનો હોવા છતાં રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું; હે શત્રુદમન, તેના પુત્રોના વિનાશ માટે જ આ રાજ્ય (તેને મળ્યું).
5.149.31
मय्यभागिनि राज्याय कथं त्वं राज्यमिच्छसि ।
अराजपुत्रो ह्यस्वामी परस्वं हर्तुमिच्छसि ॥ ५.१४९.३१ ॥
મારા ભાગ વિના તું રાજ્ય માટે રાજ્ય કેવી રીતે ઇચ્છે છે? જે રાજપુત્ર નથી અને સ્વામી પણ નથી, તે બીજાની સંપત્તિ હડપવા ઇચ્છે છે.
5.149.32
युधिष्ठिरो राजपुत्रो महात्मा ।
न्यायागतं राज्यमिदं च तस्य।
स कौरवस्यास्य कुलस्य भर्ता ।
प्रशासिता चैव महानुभावः ॥ ५.१४९.३२ ॥
યુધિષ્ઠિર રાજપુત્ર અને મહાત્મા છે. આ રાજ્ય તેમને ન્યાયપૂર્વક મળ્યું છે. તેઓ આ કૌરવ કુળના રક્ષક અને મહાપ્રભાવી શાસક છે.
5.149.33
स सत्यसन्धः स तथाऽप्रमत्तः ।
शास्त्रे स्थितो बन्धुजनस्य साधुः।
प्रियः प्रजानां सुहृदानुकम्पी ।
जितेन्द्रियः साधुजनस्य भर्ता ॥ ५.१४९.३३ ॥
તેઓ સત્યપ્રતિજ્ઞ, સાવધ, શાસ્ત્રમાં સ્થિર, બંધુજનો પ્રત્યે સજ્જન છે. તેઓ પ્રજાને પ્રિય, મિત્રોના હિતૈષી, દયાળુ, ઇન્દ્રિયજિત અને સજ્જનોના પાલક છે.
5.149.34
क्षमा तितिक्षा दम आर्जवं च ।
सत्यव्रतत्वं श्रुतमप्रमादः ।
भूतानुकम्पा ह्यनुशासनं च ।
युधिष्ठिरे राजगुणाः समस्ताः ॥ ५.१४९.३४ ॥
ક્ષમા, સહનશીલતા, દમ, સરળતા, સત્યવ્રત, શાસ્ત્રજ્ઞાન, સાવધાની, પ્રાણીઓ પર દયા અને અનુશાસન — આ બધા રાજગુણો યુધિષ્ઠિરમાં છે.
5.149.35
अराजपुत्रस्त्वमनार्यवृत्तो ।
लुब्धः सदा बन्धुषु पापबुद्धिः ।
क्रमागतं राज्यमिदं परेषां ।
हर्तुं कथं शक्ष्यसि दुर्विनीत ॥ ५.१४९.३५ ॥
તું રાજપુત્ર નથી; અનાર્ય આચરણવાળો છે. તું સદા લોભી અને બંધુઓ પ્રત્યે પાપબુદ્ધિવાળો છે. પરંપરાથી આવેલું આ રાજ્ય બીજાઓ પાસેથી તું કેવી રીતે હરી શકીશ, હે દુર્વિનીત?
5.149.36
प्रयच्छ राज्यार्धमपेतमोहः ।
सवाहनं त्व सपरिच्छदं च ।
ततोऽवशेषं तव जीवितस्य ।
सहानुजस्यैव भवेन्नरेन्द्र ॥ ५.१४९.३६ ॥
હે નરેન્દ્ર, મોહ છોડીને રાજ્યનો અર્ધો ભાગ વાહનો અને પરિવાર સાથે આપી દે. ત્યારે જ તારું બાકીનું જીવન તારા નાના ભાઈઓ સાથે રહેશે.