महाभारत · अध्याय 5.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.15.1
एवमुक्तः स भगवाञ्शच्या तां पुनरब्रवीत् ।
विक्रमस्य न कालोऽयं नहुषो बलवत्तरः ॥ ५.१५.१ ॥
असे म्हटल्यावर त्या भगवान (इंद्र) याने शचीला पुन्हा सांगितले — हा पराक्रम दाखवण्याचा काळ नाही; नहुष अत्यंत बलवान आहे.
5.15.2
विवर्द्धितश्च ऋषिभिर्हव्यकव्यैश्च भामिनि ।
नीतिमत्र विधास्यामि देवि तां कर्तुमर्हसि ॥ ५.१५.२ ॥
हे भामिनी, ऋषींनी हव्य-कव्यांनी वाढवलेला तो आहे; हे देवी, येथे मी एक उपाय योजीन, तो तू करावास.
5.15.3
गुह्यं चैतत्त्वया कार्यं नाख्यातव्यं शुभे क्वचित् ।
गत्वा नहुषमेकान्ते ब्रवीहि च सुमध्यमे ॥ ५.१५.३ ॥
हे गुपित तू करावेस, कोणाला कधीही सांगू नकोस. हे शुभे, हे सुमध्यमे, एकांतात नहुषाकडे जाऊन सांग.
5.15.4
ऋषियानेन दिव्येन मामुपैहि जगत्पते ।
एवं तव वशे प्रीता भविष्यामीति तं वद ॥ ५.१५.४ ॥
"हे जगत्पते, दिव्य ऋषी-यानाने माझ्याकडे ये. अशा प्रकारे मी तुझ्या वशात आनंदी राहीन" असे त्याला सांग.
5.15.5
इत्युक्ता देवराजेन पत्नी सा कमलेक्षणा ।
एवमस्त्वित्यथोक्त्वा तु जगाम नहुषं प्रति ॥ ५.१५.५ ॥
देवराजाने असे सांगितल्यावर ती कमलनयना पत्नी "तसेच होवो" असे म्हणून नहुषाकडे गेली.
5.15.6
नहुषस्तां ततो दृष्ट्वा सस्मितो वाक्यमब्रवीत् ।
स्वागतं ते वरारोहे किं करोमि शुचिस्मिते ॥ ५.१५.६ ॥
तेव्हा नहुषाने तिला पाहून हसत म्हटले — "हे वरारोहे, तुझे स्वागत आहे; हे शुचिस्मिते, मी काय करू?"
5.15.7
भक्तं मां भज कल्याणि किमिच्छसि मनस्विनि ।
तव कल्याणि यत्कार्यं तत्करिष्ये सुमध्यमे ॥ ५.१५.७ ॥
हे कल्याणी, तुझ्या भक्ताचा स्वीकार कर. हे मनस्विनी, तुला काय हवे आहे? हे कल्याणी, हे सुमध्यमे, तुझे जे कार्य आहे ते मी करीन.
5.15.8
न च व्रीडा त्वया कार्या सुश्रोणि मयि विश्वसेः ।
सत्येन वै पशे देवि करिष्ये वचनं तव ॥ ५.१५.८ ॥
हे सुश्रोणी, तुला लाज वाटू नये; माझ्यावर विश्वास ठेव. हे देवी, सत्याची शपथ घेऊन सांगतो, तुझे वचन मी पाळीन.
5.15.9
यो मे कृतस्त्वया कालस्तमाकाङ्क्षे जगत्पते ।
ततस्त्वमेव भर्ता मे भविष्यसि सुराधिम ॥ ५.१५.९ ॥
हे जगत्पते, तू माझ्यासाठी जो काळ ठरवलास त्याचीच मी आकांक्षा करते. तेव्हा तूच माझा पती होशील, हे सुराधिपा.
5.15.10
कार्यं च हृदि मे यत्तद्देवराजावधारय ।
वक्ष्यामि यदि मे राजन्प्रियमेतत्करिष्यसि ॥ ५.१५.१० ॥
हे देवराजा, माझ्या हृदयात जे कार्य आहे ते जाण. हे राजा, जर तू माझे हे प्रिय कार्य करशील तर मी ते सांगेन.
5.15.11
वाक्यं प्रणयसंयुक्तं ततः स्यां वशगा तव ।
इन्द्रस्य वाजिनो वाहा हस्तिनोऽथ रथास्तथा ॥ ५.१५.११ ॥
प्रेमाने भरलेले हे वचन ऐकल्यावर मी तुझ्या स्वाधीन होईन. इंद्राचे घोडे, वाहने, हत्ती आणि रथही (हवे आहेत).
5.15.12
इच्छाम्यहमथापूर्वं वाहनं ते सुराधिप ।
यन्न विष्णोर्न रुद्रस्य न सुराणां न रक्षसाम् ॥ ५.१५.१२ ॥
हे सुराधिपा, मी तुझ्याकडून एक अपूर्व वाहन इच्छिते; जे विष्णूचे नाही, रुद्राचे नाही, देवांचे नाही, राक्षसांचेही नाही.
5.15.13
वहन्तु त्वां महाभागा ऋषयः सङ्गता विभो ।
सर्वे शिबिकया राजन्नेतद्धि मम रोचते ॥ ५.१५.१३ ॥
हे विभो, सर्व महाभाग्यवान ऋषी एकत्र येऊन तुम्हाला पालखीत वाहू देत. हे राजन्, मला हेच आवडते.
5.15.14
नासुरेषु न देवेषु तुल्यो भवितुमर्हसि ।
सर्वेषां तेज आदत्से स्वेन वीर्येण दर्शनात् ॥ ५.१५.१४ ॥
तुम्ही असुरांमध्ये किंवा देवांमध्ये कोणाच्याही बरोबरीचे होण्यास योग्य नाही. आपल्या स्वतःच्या पराक्रमाने, केवळ दर्शनानेच, तुम्ही सर्वांचे तेज हरण करता.
5.15.15
न ते प्रमुखतः स्थातुं कश्चिच्छक्नोति वीर्यवान् ।
एवमुक्तस्तु नहुषः प्राहृष्यत तदा किल।
उवाच वचनं चापि सुरेन्द्रस्तामनिन्दिताम् ॥ ५.१५.१५ ॥
कोणताही वीर तुमच्यासमोर उभा राहण्यास समर्थ नाही. असे सांगितल्यावर नहुष तेव्हा खरोखर हर्षित झाला; आणि त्या देवेंद्राने त्या निर्दोष स्त्रीला हे शब्दही म्हटले.
5.15.16
अपूर्वं वाहनमिदं त्वयोक्तं वरवर्णिनि ।
दृढं मे रुचिरं देवि त्वद्वशोऽस्मि वरानने ॥ ५.१५.१६ ॥
हे सुंदर वर्णाच्या, तू सांगितलेले हे अपूर्व वाहन मला फार आवडले आहे. हे देवी, मी तुझ्या स्वाधीन आहे, हे सुमुखी.
5.15.17
न ह्यल्पवीर्यो भवति यो वाहान्कुरुते मुनीन् ।
अहं तपस्वी बलवान्भूतभव्यभवत्प्रभुः ॥ ५.१५.१७ ॥
जो मुनींना वाहन करतो तो खरोखर अल्पवीर्य नसतो. मी तपस्वी, बलवान, भूत, भविष्य व वर्तमानाचा प्रभू आहे.
5.15.18
मयि क्रुद्धे जगन्न स्यान्मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
देवदानवगन्धर्वाः किन्नरोरगराक्षसाः ॥ ५.१५.१८ ॥
मी क्रुद्ध झालो तर जग राहणार नाही, कारण सर्व काही माझ्यातच प्रतिष्ठित आहे — देव, दानव, गंधर्व, किन्नर, उरग आणि राक्षस.
5.15.19
न मे क्रुद्धस्य पर्याप्ताः सर्वे लोकाः शुचिस्मिते ।
चक्षुषा यं प्रपश्यामि तस्य तेजो हराम्यहम् ॥ ५.१५.१९ ॥
हे शुचिस्मिते, क्रुद्ध झालेल्या मला सर्व लोक पुरेसे नाहीत. ज्याला मी माझ्या डोळ्यांनी पाहतो, त्याचे तेज मी हरण करतो.
5.15.20
अहमिन्द्रोऽस्मि देवानां लोकानां च महेश्वरः ।
मयि हव्यं च कव्यं च लोकाश्चैव सनातनाः ।
तस्मात्ते वचनं देवि करिष्यामि न संशयः ॥ ५.१५.२० ॥
मी देवांचा आणि लोकांचा महेश्वर इंद्र आहे. माझ्यात हव्य, कव्य आणि सनातन लोक स्थित आहेत. म्हणून हे देवी, तुझे वचन मी पूर्ण करीन, यात संशय नाही.
5.15.21
सप्तर्षयो मां वक्ष्यन्ति सर्वे ब्रह्मर्षयस्तथा ।
पश्य माहात्म्ययोगं मे ऋद्धिं च वरवर्णिनि ॥ ५.१५.२१ ॥
सप्तर्षी आणि सर्व ब्रह्मर्षी मलाच (प्रभू म्हणून) म्हणतील. हे वरवर्णिनी, माझ्या महात्म्याचा योग आणि माझी ऋद्धी पाहा.
5.15.22
एवमुक्त्वा तु तां देवीं विसृज्य च वराननाम् ।
अथ संचिन्त्य नहुषो बलवीर्येण भारत ॥ ५.१५.२२ ॥
अशा प्रकारे त्या देवीला सांगून, त्या सुंदर मुखी स्त्रीला निरोप देऊन, हे भारता, नहुषाने आपल्या बलपराक्रमाचा विचार केला.
5.15.23
विसृज्य सुप्रतीकं च नागमैरावतं तथा ।
हंसयुक्तं विमानं च हरियुक्तं तथा रथम् ॥ ५.१५.२३ ॥
सुप्रतीक हत्ती आणि ऐरावत नाग यांना सोडून, हंसांनी जुंपलेले विमान आणि घोड्यांनी जुंपलेला रथ (सोडून)...
5.15.24
स तु दर्पेण महता परिभूय महामुनीन् ।
विमाने योजयित्वा च ऋषीन्नियमामास्थितान् ॥ ५.१५.२४ ॥
परंतु तो प्रचंड गर्वाने महामुनींचा अपमान करून, नियमांत स्थिर असलेल्या ऋषींना विमानाला जुंपून...
5.15.25
अब्रह्मण्यो बलोपेतो मत्तो मदबलेन च ।
कामवृत्तः स दुष्टात्मा वाहयामास तानृषीन् ॥ ५.१५.२५ ॥
ब्राह्मणद्वेषी, बलवान, गर्वाने आणि आपल्या मदबलाने उन्मत्त, कामवासनेनुसार वागणारा तो दुष्टात्मा त्या ऋषींकडून वाहन उचलून घेत होता.
5.15.26
नहुषेण विसृष्टा च बृहस्पतिमथाब्रवीत् ।
समयोऽल्पावशेषो मे नहुषेणेह यः कृतः ॥ ५.१५.२६ ॥
नहुषाने पाठवलेली ती बृहस्पतीला म्हणाली: नहुषाने माझ्यासाठी येथे ठरवलेली मुदत थोडीच उरली आहे.
5.15.27
शक्रं मृगय शीघ्रं त्वं भक्तायाः कुरु मे दयाम् ।
बाढमित्येव भगवान्बृहस्पतिरुवाच ताम् ॥ ५.१५.२७ ॥
इंद्राचा शीघ्र शोध घे; तुझ्या भक्त असलेल्या माझ्यावर दया कर. 'बरं' असे म्हणून भगवान बृहस्पती तिला म्हणाले.
5.15.28
न भेतव्यं त्वया देवि नहुषाद्दुष्टचेतसः ।
न ह्येष स्थास्यति चिरं गत एष नराधमः ॥ ५.१५.२८ ॥
हे देवी, दुष्टचित्त नहुषाला तू भिऊ नकोस; हा नराधम फार काळ टिकणार नाही, तो गेलाच आहे.
5.15.29
अधर्मज्ञो महर्षीणां वाहनाच्च हतः शुभे ।
इष्टिं चाहं करिष्यामि विनाशायास्य दुर्मतेः ॥ ५.१५.२९ ॥
हे शुभे, धर्म न जाणणारा महर्षींना वाहन केल्यामुळे नष्ट झाला आहे; या दुर्बुद्धीच्या नाशासाठी मी इष्टी करीन.
5.15.30
शक्रं चाधिगमिष्यामि माभैस्त्वं भद्रमस्तु ते ।
ततः प्रज्वाल्य विधिवज्जुहाव परमं हविः ॥ ५.१५.३० ॥
मी इंद्राला पुन्हा मिळवीन; तू भिऊ नकोस, तुझे कल्याण होवो. मग त्याने विधीनुसार अग्नी प्रज्वलित करून परम हविष्य आहुती दिली.
5.15.31
बृहस्पतिर्महातेजा देवराजोपलब्धये ।
हुत्वाऽग्निं सोब्रवीद्राजञ्छक्र अन्विष्यतामिति ॥ ५.१५.३१ ॥
महातेजस्वी बृहस्पती देवराज इंद्राला पुन्हा मिळवण्यासाठी अग्नीत आहुती देऊन म्हणाले, "हे राजा, इंद्राचा शोध घ्यावा."
5.15.32
तस्माच्च भगवान्देवः स्वयमेव हुताशनः ।
स्त्रीवेषमद्भुतं कृत्वा तत्रैवान्तरधीयत ॥ ५.१५.३२ ॥
नंतर भगवान देव हुताशन अग्नी स्वतःच अद्भुत स्त्रीरूप धारण करून तिथेच अंतर्धान पावले.
5.15.33
स दिशः प्रदिशश्चैव पर्वतांश्च वनानि च ।
पृथिवीं चान्तरिक्षं च विचित्याथ मनोगतिः।
निमेषान्तरमात्रेण बृहस्पतिमुपागमत् ॥ ५.१५.३३ ॥
त्यांनी दिशा, उपदिशा, पर्वत, वने, पृथ्वी आणि आकाश शोधून, मनाच्या वेगाने, एका डोळ्याच्या पापणीच्या उघडझापेत बृहस्पतींकडे आले.
5.15.34
बृहस्पते न पश्यामि देवराजमिह क्वचित् ।
आपः शेषाः सदा चापः प्रवेष्टुं नोत्सहाम्यहम् ॥ ५.१५.३४ ॥
हे बृहस्पती, येथे कुठेही देवराज इंद्र मला दिसत नाहीत. उरलेले पाणी नेहमीच असते, आणि मी त्यात प्रवेश करण्याचे धाडस करत नाही.
5.15.35
न मे तत्र गतिर्ब्रह्मन्किमन्यत्करवाणि ते ।
तमब्रवीद्देवगुरुरपो विश महाद्युते ॥ ५.१५.३५ ॥
हे ब्रह्मन्, तिथे माझी गती नाही. तुमच्यासाठी मी आणखी काय करू? तेव्हा देवगुरू त्यांना म्हणाले, "हे महाद्युती, पाण्यात प्रवेश कर."
5.15.36
नापः प्रवेष्टुं शक्ष्यामि क्षयो मेऽत्र भविष्यति ।
शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि स्वस्ति तेस्तु महाद्युते ॥ ५.१५.३६ ॥
मी पाण्यात प्रवेश करू शकणार नाही; त्यात माझा नाश होईल. मी तुमचा आश्रय घेतला आहे. हे महाद्युती, तुमचे कल्याण असो.
5.15.37
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ ५.१५.३७ ॥
पाण्यापासून अग्नी, ब्रह्मापासून क्षात्र, दगडापासून लोखंड उत्पन्न झाले. त्यांचे सर्वत्र पसरलेले तेज आपापल्या योनींमध्ये शांत होते.