મહાભારત · અધ્યાય 5.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.158.1
एतस्मिन्नैव काले तु भीष्मकस्य महात्मनः ।
हिरण्यरोम्णो नृपतेः साक्षादिन्द्रसखस्य वै ॥ ५.१५८.१ ॥
આ જ સમયે મહાત્મા ભીષ્મક, સુવર્ણરોમવાળા એ રાજા, સાક્ષાત ઇન્દ્રના મિત્ર હતા.
5.158.2
आकूतीनामधिपतिर्भोजस्यातियशस्विनः ।
दाक्षिणात्यपतेः पुत्रो दिक्षु रुक्मीति विश्रुतः ॥ ५.१५८.२ ॥
આકૂતિઓનો અધિપતિ, અત્યંત યશસ્વી ભોજનો પુત્ર, દક્ષિણ દેશાધિપતિનો પુત્ર, દિશાઓમાં રુક્મી નામે વિખ્યાત.
5.158.3
यः किंपुरुषसिंहस्य गन्धमादनवासिनः ।
कृत्स्नं शिष्यो धनुर्वेदं चतुष्पादमवाप्तवान् ॥ ५.१५८.३ ॥
કિંપુરુષોના સિંહ, ગંધમાદનવાસી ગુરુનો શિષ્ય બનીને તેણે ચાર પાદ સહિત સંપૂર્ણ ધનુર્વેદ મેળવ્યો.
5.158.4
यो माहेन्द्रं धनुर्लेभे तुल्यं गाण्डीवतेजसा ।
शार्ङ्गेण च महाबाहुः संमितं दिव्यलक्षणम् ॥ ५.१५८.४ ॥
ગાંડીવના તેજ સમાન માહેન્દ્ર ધનુષ્ય જેણે મેળવ્યું, અને શાર્ઙ્ગ સમાન દિવ્ય લક્ષણોવાળું ધનુષ્ય પણ, તે મહાબાહુ.
5.158.5
त्रीण्येवैतानि दिव्यानि धनूंषि दिविचारिणाम् ।
वारुणं गाण्डिवं तत्र माहेन्द्रं विजयं धनुः ।
शार्ङ्ग तु वैष्णवं प्राहुर्दिव्यं तेजोमयं धनुः ॥ ५.१५८.५ ॥
દિવિચારીઓનાં આ જ ત્રણ દિવ્ય ધનુષ્ય છે: વરુણનું ગાંડીવ, ત્યાં ઇન્દ્રનું વિજય ધનુષ્ય, અને શાર્ઙ્ગને વૈષ્ણવ, તેજોમય દિવ્ય ધનુષ્ય કહે છે.
5.158.6
धारयामास तत्कृष्णः परसेनाभयावहम् ।
गाण्डीवं पावकाल्लेभे खाण्डवे पाकशासनिः ॥ ५.१५८.६ ॥
શત્રુસેનાઓને ભય આપનાર તે કૃષ્ણે ધારણ કર્યું. ખાંડવમાં ઇન્દ્રપુત્રે અગ્નિ પાસેથી ગાંડીવ મેળવ્યું.
5.158.7
द्रुमाद्रुक्मी महातेजा विजयं प्रत्यपद्यत ।
संछिद्य मौरवान्पाशान्निहत्य मुरमोजसा ॥ ५.१५८.७ ॥
મહાતેજસ્વી રુક્મીએ વૃક્ષમાંથી વિજય મેળવ્યો. મૌર્વ પાશ કાપીને, ઓજસથી મુરનો વધ કર્યો.
5.158.8
निर्जित्य नरकं भौममाहृत्य मणिकुण्डले ।
षोडश स्त्रीसहस्राणि रत्नानि विविधानि च ॥ ५.१५८.८ ॥
ભૌમ નરકને જીતીને મણિકુંડળ, સોળ હજાર સ્ત્રીઓ અને વિવિધ રત્નો લાવ્યા.
5.158.9
प्रतिपेदे हृषीकेशः शार्ङ्गं च धनुरुत्तमम् ।
रुक्मी तु विजयं लब्ध्वा धनुर्मेघनिभस्वनम् ॥ ५.१५८.९ ॥
હૃષીકેશે શાર્ઙ્ગ નામનું ઉત્તમ ધનુષ્ય મેળવ્યું. રુક્મીએ વિજય મેળવીને મેઘગર્જના જેવું ધનુષ્ય લીધું.
5.158.10
विभीषयन्निव जगत्पाण्डवानभ्यवर्तत ।
नामृष्यत पुरा योऽसौ स्वबाहुलगर्वितः ॥ ५.१५८.१० ॥
જાણે જગતને ડરાવતો હોય તેમ તે પાંડવો તરફ આગળ વધ્યો. પૂર્વે પોતાના બાહુબળના ગર્વથી જે સહન ન કરતો હતો, તે...
5.158.11
रुक्मिण्या हरणं वीरो वासुदेवेन धीमता ।
कृत्वा प्रतिज्ञां नाहत्वा निवर्तिष्ये जनार्दनम् ॥ ५.१५८.११ ॥
રુક્મિણીના અપહરણ સમયે તે વીરે બુદ્ધિમાન વાસુદેવ સામે પ્રતિજ્ઞા લીધી: 'જનાર્દનને માર્યા વિના હું પાછો નહીં ફરું.'
5.158.12
ततोऽन्वधावद्वार्ष्णेयं सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
सेनया चतुरङ्गिण्या महत्या दूरपातया ॥ ५.१५८.१२ ॥
પછી સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે દૂર સુધી ફેલાતી ચતુરંગિણી મહાસેના સાથે વાર્ષ્ણેયનો પીછો કરવા લાગ્યો.
5.158.13
विचित्रायुधवर्मिण्या गङ्ग्येव प्रवृद्धया ।
स समासाद्य वार्ष्णेयं योगानामीश्वरं प्रभुम् ॥ ५.१५८.१३ ॥
વિવિધ શસ્ત્રો અને બખ્તરવાળી, છલકાતી ગંગા જેવી સેના સાથે તે યોગોના ઈશ્વર અને પ્રભુ વાર્ષ્ણેય પાસે પહોંચ્યો.
5.158.14
व्यंसितो व्रीडितो राजन्नाजगाम स कुण्डिनम् ।
यत्रैव कृष्णेन रणे निर्जितः परवीरहा ॥ ५.१५८.१४ ॥
હે રાજન્, અપમાનિત અને શરમિંદો થઈને તે કુંડિન પાછો ફર્યો, જ્યાં યુદ્ધમાં કૃષ્ણે તેને હરાવ્યો હતો — શત્રુવીરોનો સંહારક એ.
5.158.15
तत्र भोजकटं नाम कृतं नगरमुत्तमम् ।
सैन्येन महता तेन प्रभूतगजवाजिना ॥ ५.१५८.१५ ॥
ત્યાં તેણે ભોજકટ નામનું ઉત્તમ નગર વસાવ્યું; હાથી અને ઘોડાથી ભરેલી તે વિશાળ સેના સાથે.
5.158.16
पुरं तद्भुवि विख्यातं नाम्ना भोजकटं नृप ।
स भोजराजः सैन्येन महता परिवारितः ॥ ५.१५८.१६ ॥
તે નગર પૃથ્વી પર ભોજકટ નામે વિખ્યાત થયું. હે નૃપ, તે ભોજરાજ વિશાળ સેનાથી ઘેરાયેલો હતો.
5.158.17
अक्षौहिण्या महावीर्यः पाण्डवान्क्षिप्रमागमत् ।
ततः स कवची धन्वी तली खङ्गी शरासनी ॥ ५.१५८.१७ ॥
મહાપરાક્રમી તે એક અક્ષૌહિણી સેના સાથે ઝડપથી પાંડવો પાસે આવ્યો. ત્યારે તે કવચધારી, ધનુર્ધર, હાથમોજાં અને તલવાર ધારણ કરેલો, ધનુષ-બાણ સાથેનો હતો.
5.158.18
रथेनादित्यवर्णेन प्रविवेश महाचमूम् ।
विदितः पाण्डवेयानां वासुदेवप्रियेप्सया ॥ ५.१५८.१८ ॥
સૂર્યવર્ણા રથ વડે તે તે મહાસેનામાં પ્રવેશ્યો. પાંડવોને જાણીતો, વાસુદેવને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી.
5.158.19
युधिष्ठिरस्तु तं राजा प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत् ।
स पूजितः पाण्डुपुत्रैर्यथान्यायं सुसंस्तुतः ॥ ५.१५८.१९ ॥
પરંતુ રાજા યુધિષ્ઠિરે તેમનું સામે જઈને સન્માન કર્યું. પાંડુપુત્રો દ્વારા યથાવિધિ પૂજિત અને સારી રીતે પ્રશંસિત થઈને તે ...
5.158.20
प्रतिगृह्य तु तान्सर्वान्विश्रान्तः सहसैनिकः ।
उवाच मध्ये वीराणां कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ५.१५८.२० ॥
તે સૌનો સ્વીકાર કરીને, સૈનિકો સાથે વિશ્રામ લઈને, વીરોની મધ્યે કુંતીપુત્ર ધનંજયને તેણે કહ્યું ...
5.158.21
सहायोस्मि स्थितो युद्धे यदि भीतोसि पाण्डव ।
करिष्यामि रणे साह्यमसह्यं तव शत्रुभिः ॥ ५.१५८.२१ ॥
હે પાંડવ, જો તું ભયભીત છે, તો હું યુદ્ધમાં સહાયક બનીને ઊભો છું. રણમાં શત્રુઓને અસહ્ય એવી મદદ હું તને કરીશ.
5.158.22
न हि मे विक्रमे तुल्यः पुमानस्तीह कश्चन ।
हनिष्यामिरणे भागं यन्मे दास्यसि पाण्डव ॥ ५.१५८.२२ ॥
અહીં મારા પરાક્રમ સમાન કોઈ પુરુષ નથી. હે પાંડવ, તું મને જે ભાગ આપશે તે હું યુદ્ધમાં હણીશ.
5.158.23
अपि द्रोणकृपौ वीरौ भीष्मकर्णावथो पुनः ।
अथवा सर्व एवैते तिष्ठन्तु वसुधाधिपाः ॥ ५.१५८.२३ ॥
દ્રોણ અને કૃપ વીરો હોય, ભીષ્મ અને કર્ણ પણ હોય, અથવા આ સર્વ ભૂપતિઓ ઊભા રહે.
5.158.24
निहत्य समरे शत्रूंस्तव दास्यामि मेदिनीम् ।
इत्युक्तो धर्मराजस्य केशवस्य च संनिधौ ॥ ५.१५८.२४ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કરીને હું તને પૃથ્વી આપીશ — એમ ધર્મરાજ અને કેશવની સમક્ષ તેણે કહ્યું.
5.158.25
श्रृण्वतां पार्थिवेन्द्राणामन्येषां चैव सर्वशः ।
वासुदेवमभिप्रेक्ष्य धर्मराजं च पाण्डवम्।
उवाच धीमान्कौन्तेयः प्रहस्य सखिपूर्वकम् ॥ ५.१५८.२५ ॥
રાજાઓ અને બીજા સૌ સાંભળતા હતા ત્યારે, વાસુદેવ અને ધર્મરાજ પાંડવ તરફ જોઈને બુદ્ધિમાન કૌંતેય હસીને મૈત્રીપૂર્વક બોલ્યો.
5.158.26
युध्यमानस्य मे वीर गन्धर्वैः सुमहाबलैः ।
सहायो घोषयात्रायां कस्तदासीत्सखा मम ॥ ५.१५८.२६ ॥
હે વીર, ઘોષયાત્રામાં અતિ બળવાન ગંધર્વો સાથે હું યુદ્ધ કરતો હતો ત્યારે મારો સહાયક અને મિત્ર કોણ હતો?
5.158.27
तथा प्रतिभये तस्मिन्देवदानवसंकुले ।
खाण्डवे युध्यमानस्य कः सहायस्तदावभवत् ॥ ५.१५८.२७ ॥
એ જ રીતે, દેવો અને દાનવોથી ભરેલા તે ભયાનક ખાંડવમાં યુદ્ધ કરતી વખતે ત્યારે મારો સહાયક કોણ થયો હતો?
5.158.28
निवातकवचैर्युद्धे कालकेयैश्च दानवैः ।
तत्र मे युध्यमानस्य कः सहायस्तदाभवत् ॥ ५.१५८.२८ ॥
નિવાતકવચો, કાલકેયો અને દાનવો સાથેના યુદ્ધમાં, ત્યાં હું યુદ્ધ કરતો હતો ત્યારે મારો સહાયક કોણ થયો હતો?
5.158.29
तथा विराटनगरे कुरुभिः सह सङ्गरे ।
युध्यतो बहुभिस्तत्र कः सहायोऽभवन्मम ॥ ५.१५८.२९ ॥
એ જ રીતે, વિરાટનગરમાં કૌરવો સાથેના સંઘર્ષમાં, ત્યાં ઘણા લોકો સાથે યુદ્ધ કરતાં મારો સહાયક કોણ થયો હતો?
5.158.30
उपजीव्य रणे रुद्रं शक्रं वैश्रवणं यमम् ।
वरुणं पावकं चैव कृपं द्रोणं च माधवम् ॥ ५.१५८.३० ॥
યુદ્ધમાં રુદ્ર, ઇન્દ્ર, વૈશ્રવણ, યમ, વરુણ, અગ્નિ તથા કૃપ, દ્રોણ અને માધવ પર આધાર રાખીને.
5.158.31
धारयन्गाण्डिवं दिव्यं धनुस्तेजोमयं दृढम् ।
अक्षय्यशरसंयुक्तो दिव्यास्त्रपरिबृंहितः ॥ ५.१५८.३१ ॥
ગાંડીવ નામનું દિવ્ય, તેજોમય અને દૃઢ ધનુષ્ય ધારણ કરીને, અક્ષય બાણોથી યુક્ત અને દિવ્ય અસ્ત્રોથી સંપન્ન.
5.158.32
कौरवामां कुले जातः पाण्डोः पुत्रो विशेषतः ।
द्रोणं व्यपदिशञ्छिष्यो वासुदेवसहायवान् ॥ ५.१५८.३२ ॥
કૌરવ કુળમાં જન્મેલો, ખાસ કરીને પાંડુનો પુત્ર, દ્રોણનો શિષ્ય તરીકે ઓળખાતો, વાસુદેવને સહાયક ધરાવનાર.
5.158.33
कथमस्मद्विधो ब्रूयाद्भीतोऽस्मीति यशोहरम् ।
वचनं नरशार्दूल वज्रायुधसमस्वनम् ॥ ५.१५८.३३ ॥
અમારા જેવો માણસ 'હું ડરેલો છું' એવું યશનો નાશ કરનારું વચન કેવી રીતે બોલે? હે નરશાર્દૂળ, વજ્રાયુધ જેવો ધ્વનિ ધરાવતું આ વચન.
5.158.34
नास्मि भीतो महाबाहो सहायार्थश्च नास्ति मे ।
यथाकामं यथायोगं गच्छ वात्रैव तिष्ठ वा ॥ ५.१५८.३४ ॥
હે મહાબાહો, હું ડરેલો નથી; મને સહાયની જરૂર પણ નથી. તને ગમે તેમ, યોગ્ય રીતે જા, અથવા અહીં જ રહે.
5.158.35
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विजयस्य च धीमतः ।
विनिवर्त्य ततो रुक्मी सेनां सागरसंनिभाम् ।
दुर्योधनमुपागच्छत्तथैव भरतर्षभ ॥ ५.१५८.३५ ॥
તે બુદ્ધિમાન વિજયનું વચન સાંભળીને, રુક્મીએ સાગર જેવી પોતાની સેનાને પાછી વાળી, હે ભરતર્ષભ, દુર્યોધન પાસે ગયો.
5.158.36
तथैव चाभिगम्यैनमुवाच वसुधाधिपः ।
प्रत्याख्यातश्च तेनापि स तदा शूरमानिना ॥ ५.१५८.३६ ॥
એ જ રીતે તેની પાસે જઈને તે ભૂપતિ તેને બોલ્યો. ત્યારે પોતાને શૂર માનનાર તેણે પણ તેને નકારી કાઢ્યો.
5.158.37
द्वावेव तु महाराज तस्माद्युद्धादपेयतुः ।
रौहिणेयश्च वार्ष्णेयो रुक्मी च वसुधाधिप ॥ ५.१५८.३७ ॥
હે મહારાજ, તે યુદ્ધમાંથી માત્ર બે જ પાછા ફર્યા—રૌહિણેય (બલરામ) અને વાર્ષ્ણેય, તથા રુક્મી પણ, હે પૃથ્વીપતિ.
5.158.38
गते रामे तीर्थयात्रां भीष्मकस्य सुते तथा ।
उपाविशन्पाण्डवेया मन्त्राय पुनरेव च ॥ ५.१५८.३८ ॥
રામ તીર્થયાત્રાએ ગયા પછી અને ભીષ્મકના પુત્ર પણ ગયા પછી, પાંડવો ફરીથી મંત્રણા માટે બેઠા.
5.158.39
समितिर्धर्मराजस्य सा पार्थिवसमाकुला ।
शुशुभे तारकैश्चित्रा द्यौश्चन्द्रेणेव भारत ॥ ५.१५८.३९ ॥
ધર્મરાજની તે સભા રાજાઓથી ભરેલી હતી; હે ભારત, તારાઓથી ચિત્રિત આકાશ ચંદ્રસહિત શોભે તેમ તે શોભી.