マハーバーラタ · 章 5.159

5.159.1

तथा व्यूढेष्वनीकेषु कुरुक्षेत्रे द्विजर्षभ ।
किमर्कुर्वंश्च कुरवः कालेनाभिप्रचोदिताः ॥ ५.१५९.१ ॥

クルクシェートラに軍勢が陣形を組んだとき、再生族の最上の者よ、時に駆り立てられたクル族は何をしたのか。

तथा व्यूढेष्वनीकेषु यत्तेषु भरतर्षभ ।
धृतराष्ट्रो महाराज सञ्जयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.१५९.२ ॥

バラタの雄牛よ、このように軍勢が陣形を組み備えていたとき、大王ドリタラーシュトラはサンジャヤにこの言葉を語った。

एहि सञ्जय सर्व मे आचक्ष्वानवशेषतः ।
सेनानिवेशे यद्वृत्तं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ ५.१५९.३ ॥

来なさいサンジャヤよ、クル族とパーンダヴァ族の軍の陣営で起きたことを、一つも漏らさず私に語れ。

दिष्टमेव परं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम् ।
यदहं बुद्ध्यमानोऽपि युद्धदोषान्क्षयोदयान् ॥ ५.१५९.४ ॥

私は運命こそ至上であり、人の努力もまた無益だと思う。戦争の過ち、その破滅と興隆を知っていながらも、

तथापि निकृतिप्रज्ञं पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् ।
न शक्नोमि नियन्तुं वा कर्तुं वा हितमात्मनः ॥ ५.१५९.५ ॥

それでも私は、策略に長け悪しき博打に溺れた息子を抑えることも、彼自身の利益のために何かをすることもできない。

भवत्येव हि मे सूत बुद्धिर्दोषानुदर्शिनी ।
दुर्योधनं समासाद्य पुनः सा परिवर्तते ॥ ५.१५९.६ ॥

御者よ、私の心は確かに過ちを見抜く。しかしドゥルヨーダナのもとに近づくと、それはまた向きを変えてしまう。

एवं गते वै यद्भावि तद्भविष्यति सञ्जय ।
क्षत्रधर्मः किल रणे तनुत्यागे हि पूजितः ॥ ५.१५९.७ ॥

このようになった以上、起こるべきことは起こるであろう、サンジャヤよ。戦において身を捨てることこそ、クシャトリヤの法として尊ばれる。

त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथेच्छसि ।
न तु दुर्योधने दोषमिममाधातुमर्हसि ॥ ५.१५९.८ ॥

大王よ、あなたのこの問いはあなたにふさわしい。望むように問いなさい。しかし、この過ちをドゥルヨーダナに負わせるべきではない。

शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव ।
य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः ।
न स कालं न वा देवानेनसा गन्तुमर्हति ॥ ५.१५९.९ ॥

王よ、私の言うことを最後までお聞きなさい。自らの悪行によって不吉を得た人は、時や神々を責めるべきではない。

महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वमाचरेत् ।
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन् ॥ ५.१५९.१० ॥

大王よ、人々の中で非難されるべきことをすべて行い、非難される行為を重ねる者は、全世界によって殺されるに値する。

निकारा मनुजश्रेष्ठ पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया ।
अनुभूताः सहामात्यैर्निकृतैरधिदेवने ॥ ५.१५९.११ ॥

人の中の最上の者よ、あなたを待ちながら、パーンダヴァたちは大臣らとともに、賭博で欺かれて敗れ、侮辱を耐え忍んだ。

हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम् ।
वैशसं समरे वृत्तं यत्तन्मे शृणु सर्वशः ॥ ५.१५९.१२ ॥

無量の光輝をもつ馬と象と王たちが戦場で殺されたことを、起こったことすべて、私からくまなく聞きなさい。

स्थिरो भूत्वा महाप्राज्ञ सर्वलोकक्षयोदयम् ।
यथाभूतं महायुद्धे श्रुत्वा मा विमना भव ॥ ५.१५९.१३ ॥

大いなる智者よ、心を定めて聞け。大戦において全世界の滅亡と興隆が実際に起きた次第を。聞いて気落ちしてはならない。

न ह्येव कर्ता पुरुषः कर्मणोः शुभपापयोः ।
अस्वतन्त्रो हि पुरुषः कार्यते दारुयन्त्रवत् ॥ ५.१५९.१४ ॥

まことに人は善悪の行為の真の行為者ではない。人は自立しておらず、木偶のように動かされるのである。

केचिदीश्वरनिर्दिष्टाः केचिदेव यदृच्छया ।
पूर्वकर्मभिरप्यन्ये त्रैधमेतत्प्रदृश्यते।
तस्मादनर्थमापन्नः स्थिरो भूत्वा निशामय ॥ ५.१५९.१५ ॥

ある者は主によって定められ、ある者はただ偶然により、ある者は前世の業によって起きる。これは三種として見られる。それゆえ、災いに陥った汝よ、心を定めて聞け。