મહાભારત · અધ્યાય 5.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.16.1
त्वमग्रे सर्वदेवानां मुखं त्वमसि हव्यवाट् ।
त्वमन्तः सर्वभूतानां गूढश्चरसि साक्षिवत् ॥ ५.१६.१ ॥
હે અગ્નિ, તું સર્વ દેવોનું પ્રથમ મુખ છે; તું હવ્યવાહ છે. સર્વ ભૂતોની અંદર ગુપ્ત રહીને, સાક્ષીની જેમ તું વિચરે છે.
5.16.2
त्वामाहुरेकं कवयस्त्वामाहुस्त्रिविधं पुनः ।
त्वया त्यक्तं जगच्चेदं सद्यो नश्येद्धुताशन ॥ ५.१६.२ ॥
જ્ઞાનીઓ તને એક કહે છે, અને ફરી ત્રિવિધ પણ કહે છે. હે હુતાશન, તું આ જગતને છોડી દે તો તે તરત જ નાશ પામશે.
5.16.3
कृत्वा तुभ्यं नमो विप्राः स्वकर्मविजितां गतिम् ।
गच्छन्ति सह पत्नीभिः सुतैरपि च शाश्वतीम् ॥ ५.१६.३ ॥
તને નમસ્કાર કરીને બ્રાહ્મણો પોતાના કર્મથી જીતેલી ગતિ પામે છે; પત્નીઓ અને પુત્રો સાથે શાશ્વત ગતિ પામે છે.
5.16.4
त्वमेवाग्ने हव्यवाहस्त्वमेव परमं हविः ।
यजन्ति सत्रैस्त्वामेव यज्ञैश्च परमाध्वरैः ॥ ५.१६.४ ॥
હે અગ્નિ, તું જ હવ્યવાહ છે, તું જ પરમ હવિ છે. સત્રો વડે, પરમ અધ્વરો અને યજ્ઞો વડે લોકો તારું જ યજન કરે છે.
5.16.5
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीमिमान्हव्यवाह ।
प्राप्ते काले पचसि पुनः समिद्धः ।
त्वं सर्वस्य भुवनस्य प्रसूति-
स्त्वमेवाग्रे भवसि पुनः प्रतिष्ठा ॥ ५.१६.५ ॥
હે હવ્યવાહ, આ ત્રણ લોક સર્જીને, યોગ્ય સમય આવે ત્યારે ફરી પ્રજ્વલિત થઈને તું તેમને પકાવે છે. તું સર્વ ભુવનનો ઉદ્ભવ છે; આરંભમાં તું જ છે, અને ફરી તું જ આધાર છે.
5.16.6
त्वामग्ने जलदानाहुर्विद्युतश्च मनीषिणः ।
वहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हेतयः ॥ ५.१६.६ ॥
હે અગ્નિ, જ્ઞાનીઓ તને જળ આપનારો અને વીજળી કહે છે. તારામાંથી નીકળેલી વીજળીઓ સર્વ ભૂતોને ધારણ કરે છે.
5.16.7
त्वय्यापो निहिताः सर्वास्त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
न तेऽस्त्यविदितं किचित्रिषु लोकेषु पावक ॥ ५.१६.७ ॥
હે પાવક, સર્વ જળ તારામાં સ્થિત છે; તારામાં આ સમગ્ર જગત છે. ત્રણે લોકમાં તારાથી અજાણ્યું કંઈ નથી.
5.16.8
स्वयोर्नि भजते सर्वो विशस्वापोऽविशङ्कितः ।
अहं त्वां वर्धयिष्यामि ब्राह्मैर्मन्त्रैः सनातनैः ॥ ५.१६.८ ॥
દરેક પોતાના જળમાં નિર્ભયપણે પ્રવેશે છે. બ્રાહ્મ સનાતન મંત્રોથી હું તને વધારીશ.
5.16.9
एवं स्तुतो हव्यवाट् स भगवान्कविरुत्तमः ।
बृहस्पतिमथोवाच प्रीतिमान्वाक्यमुत्तमम्।
दर्शयिष्यामि ते शक्रं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.१६.९ ॥
આ રીતે સ્તુતિ પામીને તે હવ્યવાહન, ભગવાન, ઉત્તમ કવિ, પ્રસન્ન થઈને બૃહસ્પતિને ઉત્તમ વચન બોલ્યા: હું તને ઇન્દ્રને બતાવીશ; આ સત્ય છે, હું તને કહું છું.
5.16.10
प्रविष्यापस्ततो वह्निः ससमुद्राः सपल्वलाः ।
आससाद सरस्तच्च गूढो यत्र शतक्रतुः ॥ ५.१६.१० ॥
પછી તે અગ્નિ સમુદ્રો અને સરોવરો સહિત જળમાં પ્રવેશીને, જ્યાં ગુપ્ત રહેલા શતક્રતુ ઇન્દ્ર હતા તે સરોવર પર પહોંચ્યો.
5.16.11
अथ तत्रापि पद्मानि विचिन्वन्भरतर्षभ ।
अपश्यत्स तु देवेन्द्रं बिसमध्यगतं तदा ॥ ५.१६.११ ॥
હે ભરતર્ષભ! ત્યાં પણ કમળ શોધતાં તેણે ત્યારે કમળદંડની મધ્યમાં ગયેલા દેવેન્દ્રને જોયા.
5.16.12
आगत्य च ततस्तूर्णं तमाचष्ट बृहस्पतेः ।
अणुमात्रेण वपुषा पद्मतन्त्वाश्रितं प्रभुम् ॥ ५.१६.१२ ॥
પછી ઝડપથી આવીને તેણે બૃહસ્પતિને કહ્યું કે તે પ્રભુ અણુમાત્ર દેહે કમળતંતુનો આશ્રય લઈને રહ્યા છે.
5.16.13
गत्वा देवर्षिगन्धर्वैः सहितोऽथ बृहस्पतिः ।
पुराणैः कर्मभिर्देवं तुष्टाव बलसूदनम् ॥ ५.१६.१३ ॥
દેવર્ષિઓ અને ગંધર્વો સાથે બૃહસ્પતિ જઈને પ્રાચીન કર્મોથી બલસૂદન દેવની સ્તુતિ કરી.
5.16.14
महाऽसुरो हतः शक्र नमुचिर्दारुणस्त्वया ।
शम्बरश्च बलश्चैव तथोभौ घोरविक्रमौ ॥ ५.१६.१४ ॥
હે શક્ર, તેં મહાન અસુર ભયંકર નમુચિને હણ્યો; ઘોર પરાક્રમી શંબર અને બલ બંનેને પણ હણ્યા.
5.16.15
शतक्रतो विवर्धस्व सर्वाञ्शत्रून्निषूदय ।
उत्तिष्ठ शक्र संपश्य देवर्षीश्च समागतान् ॥ ५.१६.१५ ॥
હે શતક્રતુ, વધ અને બધા શત્રુઓનો નાશ કર. હે શક્ર, ઊઠ અને ભેગા થયેલા દેવર્ષિઓને જો.
5.16.16
महेन्द्र दानवान्हत्वा लोकास्त्रातास्त्वया विभो ।
अपां फेनं समासाद्य विष्णुतेजोतिबृंहितम्।
त्वया वृत्रो हतः पूर्वं देवराज जगत्पते ॥ ५.१६.१६ ॥
હે મહેન્દ્ર, દાનવોને હણીને તેં લોકોનું રક્ષણ કર્યું. હે વિભુ, વિષ્ણુના તેજથી અત્યંત વધેલા જળ-ફીણને પામીને પૂર્વે તેં વૃત્રને હણ્યો. હે દેવરાજ, હે જગત્પતિ!
5.16.17
त्वं सर्वभूतेषु शरण्य ईड्य-
स्त्वया समं विद्यते नेह भूतम्।
त्वया धार्यन्ते सर्वभूतानि शक्र ।
त्वं देवानां महिमानं चकर्थ ॥ ५.१६.१७ ॥
તું સર્વ પ્રાણીઓનું શરણ છે, સ્તુતિને યોગ્ય છે. અહીં તારી સમાન કોઈ પ્રાણી નથી. હે શક્ર, તારા વડે સર્વ પ્રાણીઓ ધારણ થાય છે. તેં દેવોની મહિમા વધારી.
5.16.18
पाहि सर्वांश्च लोकांश्च महेन्द्र बलमाप्नुहि ।
एवं संस्तूयमानश्च सोऽवर्धत शनैः शनैः ॥ ५.१६.१८ ॥
હે મહેન્દ્ર, સર્વ લોકોનું રક્ષણ કર અને બળ પ્રાપ્ત કર. આ રીતે સ્તુતિ પામતા તે ધીમે ધીમે વધ્યો.
5.16.19
स्वं चैव वपुरास्थाय बभूव स बलान्वितः ।
अब्रवीच्च गुरं देवो बृहस्पतिमवस्थितम् ॥ ५.१६.१९ ॥
તેણે પોતાનું જ શરીર ધારણ કરીને બળવાન થયો; અને દેવે પાસે ઊભેલા ગુરુ બૃહસ્પતિને કહ્યું.
5.16.20
किं कार्यमवशिष्टं वो हतस्त्वाष्ट्रो महासुरः ।
वृत्रश्च सुमहाकायो यो वै लोकाननाशयत् ॥ ५.१६.२० ॥
તમારું હવે કયું કાર્ય બાકી છે? લોકોનો નાશ કરનાર ત્વષ્ટાનો પુત્ર મહાસુર, અતિવિશાળ શરીરવાળો વૃત્ર માર્યો ગયો છે.
5.16.21
बृहस्पतिरुवाच ।
मानुषो नहुषो राजा देवर्षिगणतेजसा।
देवराज्यमनुप्राप्तः सर्वान्नो बाधते भृशम् ॥ ५.१६.२१ ॥
દેવો અને ઋષિગણના તેજથી મનુષ્ય રાજા નહુષ દેવરાજ્ય પામીને અમને સૌને અત્યંત પીડે છે.
5.16.22
कथं च नहुषो राज्यं देवानां प्राप दुर्लभम् ।
तपसा केन वा युक्तः किंवीर्यो वा बृहस्पते ।
तत्सर्वं कथय त्वं मे यथेन्द्रत्वमुपेयिवान् ॥ ५.१६.२२ ॥
નહુષે દેવોનું દુર્લભ રાજ્ય કેવી રીતે મેળવ્યું? કયા તપથી, અથવા કયા વીર્યથી યુક્ત થઈને? હે બૃહસ્પતિ, તે ઇન્દ્રપદ કેવી રીતે પામ્યો તે બધું મને કહો.
5.16.23
बृहस्पतिरुवाच ।
त्वयि प्रनष्टे देवेश विश्वं प्रव्यथितं जगत्।
परस्परभयोद्विग्नं बभूवार्तमराजकम् ॥ ५.१६.२३ ॥
હે દેવેશ, તું ખોવાઈ ગયો ત્યારે આખું જગત અત્યંત વ્યથિત થયું; પરસ્પરના ભયથી ઉદ્વિગ્ન, પીડિત અને રાજાવિહીન બન્યું.
5.16.24
ततो देवैः सगन्धर्वैः सर्षिसङ्घैः सपावकैः ।
मानुषो नहुषो राजा देवराज्येऽभिषेचितः ॥ ५.१६.२४ ॥
ત્યારે દેવો, ગંધર્વો, ઋષિગણો અને અગ્નિઓ સહિત મનુષ્ય રાજા નહુષનો દેવરાજ્ય પર અભિષેક થયો.
5.16.25
देवा भीताः शक्रमकामयन्त ।
त्वया त्यक्तं महदैन्द्रं पदं तत्।
तदा देवाः पितरोऽथर्षयश्च ।
गन्धर्वमुख्याश्च समेत्य सर्वे ॥ ५.१६.२५ ॥
દેવતાઓ ભયભીત થઈ ઇન્દ્રને ઇચ્છવા લાગ્યા. તેં તે મહાન ઇન્દ્રપદ છોડ્યું છે. ત્યારે દેવો, પિતૃઓ, ઋષિઓ અને મુખ્ય ગંધર્વો બધા ભેગા થયા.
5.16.26
गत्वाऽब्रुवन्नहुषं तत्र शक्र ।
त्वं नो राजा भव भुवनस्य गोप्ता।
तानब्रवीन्नहुषो नास्मि शक्त ।
आप्यायध्वं तपसा तेजसा माम् ॥ ५.१६.२६ ॥
ત્યાં જઈને તેઓએ નહુષને કહ્યું, 'હે શક્ર, તું અમારો રાજા થા અને લોકનો રક્ષક બન.' નહુષે તેમને કહ્યું, 'હું સમર્થ નથી; તપ અને તેજથી મને પુષ્ટ કરો.'
5.16.27
एवमुक्तैर्वर्द्धितश्चापि देवै ।
राजाऽभवन्नहुषो घोरवीर्यः।
त्रैलोक्ये च प्राप्य राज्यं महर्षी-
न्कृत्वा वाहान्याति लोकान्दुरात्मा ॥ ५.१६.२७ ॥
આ રીતે દેવો દ્વારા કહેવાઈ અને વધારાઈને ઘોર પરાક્રમી નહુષ રાજા બન્યો. ત્રિલોકનું રાજ્ય મેળવીને તે દુરાત્મા મહર્ષિઓને વાહન બનાવીને લોકોમાં વિચર્યો.
5.16.28
तेजोहरं दृष्टिविषं सुघोरं ।
मा त्वं पश्येर्नहुषं वै कदाचित्।
देवाश्च सर्वे नहुषं भृशार्ता ।
न पश्यन्ते गूढरूपाश्चरन्तः ॥ ५.१६.२८ ॥
'તું ક્યારેય નહુષને ન જો; તેની દૃષ્ટિ તેજ હરનારી વિષ સમાન અતિ ભયંકર છે.' બધા દેવો નહુષથી અતિશય પીડિત હતા; ગુપ્ત રૂપ ધારણ કરીને ફરતા તેઓ તેને જોતા નહોતા.
5.16.29
एवं वदत्यङ्गिरसां वरिष्ठे ।
बृहस्पतौ लोकपालः कुबेरः।
वैवस्वतश्चैव यमः पुराणो ।
दवेश्च सोमो वरुणश्चाजगाम ॥ ५.१६.२९ ॥
અંગિરસોમાં શ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિ આમ કહેતા હતા ત્યારે લોકપાલ કુબેર, પ્રાચીન વૈવસ્વત યમ, દેવેશ સોમ અને વરુણ પણ આવ્યા.
5.16.30
ते वै समागम्य महेन्द्रमूचु-
र्दिष्ट्या त्वाष्ट्रो निहतश्चैव वृत्रः।
दिष्ट्या च त्वां कुशलिनमक्षतं च ।
पश्यामो वै निहतारिं च शक्र ॥ ५.१६.३० ॥
તેઓ મહેન્દ્ર પાસે એકત્ર થઈને બોલ્યા—સદ્ભાગ્યે ત્વાષ્ટ્ર વૃત્ર માર્યો ગયો; સદ્ભાગ્યે તમે કુશળ અને અક્ષત છો એ અમે જોઈએ છીએ; હે શક્ર, તમારો શત્રુ હણાયેલો અમે જોઈએ છીએ.
5.16.31
स तान्यथावच्च हि लोकपाला-
न्समेत्स वै प्रीतमना महेन्द्रः।
उवाच चैनान्प्रतिभाष्य शक्रः ।
संचोदयिष्यन्नहुषस्यान्तरेण ॥ ५.१६.३१ ॥
તે લોકપાલોને યથાવિધિ મળીને પ્રસન્નચિત્ત મહેન્દ્ર તેમની સાથે વાત કરતાં, નહુષ વિશે પ્રેરણા આપવાની ઇચ્છાથી બોલ્યો.
5.16.32
राजा देवानां नहुषो घोररूप-
स्तत्र साह्यं दीयतां मे भवद्भिः ।
ते चाब्रुवन्नहुषो घोररूपो ।
दृष्टीविषस्तस्य बिभीम ईश ॥ ५.१६.३२ ॥
દેવોનો રાજા નહુષ ભયંકર રૂપવાળો છે; ત્યાં તમે મને સહાય આપો. તેઓ બોલ્યા—ભયંકર રૂપવાળો નહુષ દૃષ્ટિવિષ છે; હે ઈશ, અમે તેનાથી ડરીએ છીએ.
5.16.33
त्वं चेद्राजानं नहुषं पराजये-
स्ततो वयं भागमर्हाम शक्र।
इन्द्रोऽब्रवीद्भवतु भवानपां पति-
र्यमः कुबेरश्च मयाभिषेकम् ॥ ५.१६.३३ ॥
તમે રાજા નહુષને હરાવશો તો, હે શક્ર, અમને ભાગ મળવો જોઈએ. ઇન્દ્રે કહ્યું—તમે જળાધિપતિ થાઓ; યમ અને કુબેરનો મારાથી અભિષેક થાય.
5.16.35
चेन्द्राग्न्योर्वै भाग एको महाक्रतौ ।
शल्य उवाच।
एवं संचिन्त्य भगवान्महेन्द्रः पाकशासनः ।
कुबेरं सर्वयक्षाणां धनानां च प्रभुं तथा ॥ ५.१६.३५ ॥
ઇન્દ્ર અને અગ્નિનો મહાયજ્ઞમાં એક ભાગ છે. શલ્ય બોલ્યા—એમ વિચારીને ભગવાન મહેન્દ્ર, પાકશાસન, સર્વ યક્ષો અને ધનના સ્વામી કુબેરને પણ તે રીતે (સ્થાન આપ્યું).
5.16.36
वैवस्वतं पितॄणां च वरुणं चाप्यपां तथा ।
आधिपत्यं ददौ शक्रः सत्कृत्य वरदस्तथा ॥ ५.१६.३६ ॥
ઇન્દ્રે વૈવસ્વત યમને પિતૃઓનું અને વરુણને જળનું આધિપત્ય આદરપૂર્વક આપ્યું; વરદાતા તરીકે તેણે એ જ રીતે કર્યું.