ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.160.1
हिरण्वत्यां निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
न्यविशन्त महाराज कौरवेया यथाविधि ॥ ५.१६०.१ ॥
ਹਿਰਣਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਡੇਰੇ ਲਾ ਚੁੱਕਣ ਮਗਰੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ (ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
5.160.2
तत्र दुर्योधनो राजा निवेस्य बलमोजसा ।
संमानयित्वा नृपतीन्न्यस्य गुल्मांस्तथैव च ॥ ५.१६०.२ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਟਿਕਾਇਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਨਿਕ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ।
5.160.3
आरक्षस्य विधिं कृत्वा योधानां तत्र भारत ।
कर्णं दुःशासनं चैव शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ५.१६०.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ਕਰਣ, ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ (ਬੁਲਾਇਆ)।
5.160.4
आनाय्य नृपतिस्तत्र मन्त्रयामास भारत ।
तत्र दुर्योधनो राजा कर्णेन सह भारत ॥ ५.१६०.४ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕਰਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, (ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗਾ)।
5.160.5
सौबलेन च राजेन्द्र मन्त्रयित्वा नरर्षभ ।
आहूयोपह्वरे राजन्नुलूकमिदमब्रवीत् ॥ ५.१६०.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ, ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ (ਉਲੂਕ ਨੂੰ) ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
5.160.6
उलूक गच्छ कैतव्य पाण्डवान्सहसोमकान् ।
गत्वा मम वचो ब्रूहि वासुदेवस्य श्रृण्वतः ॥ ५.१६०.६ ॥
ਹੇ ਉਲੂਕ, ਕੈਤਵ੍ਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਾ; ਸੋਮਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਆਖ।
5.160.7
इदं तत्समनुप्राप्तं वर्षपूगाभिचिन्तितम् ।
पाण्डवानां कुरूणां च युद्धं लोकभयङ्करम् ॥ ५.१६०.७ ॥
ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਯੁੱਧ ਹੁਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ — ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ।
5.160.8
यदेतत्कत्थनावाक्यं सञ्जयो महदब्रवीत् ।
वासुदेवसहायस्य गर्जतः सानुजस्य ते ॥ ५.१६०.८ ॥
ਸੰਜਯ ਨੇ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਹੀ ਹਨ — ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਕੇ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗਰਜਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ।
5.160.9
मध्ये करूणां कौन्तेय तस्य कालोयमागतः ।
यथावत्संप्रतिज्ञातं तत्सर्वं क्रियतामिति ॥ ५.१६०.९ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
5.160.10
ज्येष्ठं तथैव कौन्तेयं ब्रूयास्त्यं वचनान्मम ॥ ५.१६०.१० ॥
ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਜੇਠੇ ਕੌਂਤੇਯ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੀਂ।
5.160.11
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः सोमकैश्च सकेकयैः ।
कथं वा धार्मिको भूत्वा त्वमधर्मे मनः कृथाः।
य इच्छसि जगत्सर्वं नश्यमानं नृशंसवत् ॥ ५.१६०.११ ॥
ਭਰਾਵਾਂ, ਸੋਮਕਾਂ ਅਤੇ ਕੇਕਯਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ? ਕ੍ਰੂਰ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੂੰ?
5.160.12
अभयं सर्वभूतेभ्यो पाता त्वमिति मे मतिः ॥ ५.१६०.१२ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਖਿਅਕ ਤੂੰ ਹੈਂ — ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਮਤ ਹੈ।
5.160.13
श्रूयते हि पुरा गीतः श्लोकोऽयं भरतर्षभ ।
प्रह्लादेनाथ भद्रं ते हृते राज्ये तु दैवतैः ॥ ५.१६०.१३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਟ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
5.160.14
यस्य धर्मध्वजो नित्यं सुरा ध्वज इवोच्छ्रितः ।
प्रच्छन्नानि च पापानि बैडालं नाम तद्ब्रतम् ॥ ५.१६०.१४ ॥
ਜਿਸਦੀ ਧਰਮ-ਧਵਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਵਜਾ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਉੱਚੀ ਝੂਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਉਹ ਵਰਤ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.160.15
अत्र ते वर्तयिष्यामि आख्यानमिदमुत्तमम् ।
कथितं नारदेनेह पितुर्मम नराधिप ॥ ५.१६०.१५ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
5.160.16
मार्जारः किल दुष्टात्मा निश्चेष्टः सर्वकर्मसु ।
ऊर्ध्वबाहुः स्थितो राजन् गङ्गातीर कदाचन ॥ ५.१६०.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਦੀ ਬਿੱਲੀ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।
5.160.17
स वै कृत्वा मनःशुद्धिं प्रत्ययार्थं शरीरिणाम् ।
करोमि धर्ममित्याह सर्वानेव शरीरिणः ॥ ५.१६०.१७ ॥
ਉਸਨੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ, 'ਮੈਂ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਐਸਾ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਿਹਾ।
5.160.18
तस्य कालेन महता विस्त्रम्यं जग्मुरण्डजाः ।
समेत्य च प्रशंसन्ति मार्जारं तं विशांपते ॥ ५.१६०.१८ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪੰਛੀ ਉਸ ਕੋਲ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਆਏ; ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
5.160.19
पूज्यमानस्तु तैः सर्वैः पक्षिभिः पक्षिभोजनः ।
आत्मकार्यं कृतं मेने चार्यायाश्च कृतं फलम् ॥ ५.१६०.१९ ॥
ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਰਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਫਲਿਆ।
5.160.20
अथ दीर्घस्य कालस्य तं देशं मूषिका ययुः ।
ददृशुस्तं च ते तत्र धार्मिकं व्रतचारिणम् ॥ ५.१६०.२० ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਚੂਹੇ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ; ਉੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਰਤ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ।
5.160.21
कार्येण महता युक्तं दम्भयुक्तेन भारत ।
तेषां मतिरियं राजन्नासीत्तत्र विनिश्चये ॥ ५.१६०.२१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਕਸਦ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਾਖੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਇਹੀ ਸੀ।
5.160.22
बहुमित्रा वयं सर्वे तेषां नो मातुलो ह्ययम् ।
रक्षां करोतु सततं वृद्धबालस्य सर्वशः ॥ ५.१६०.२२ ॥
ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਡੇ ਮਾਮਾ ਹਨ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
5.160.23
उपगम्य तु ते सर्वे बिडालमिदमब्रुवन् ।
भवत्प्रसादादिच्छामश्चर्तुं चैव यथासुखम् ॥ ५.१६०.२३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲੇ: 'ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।'
5.160.24
भवान्नो गतिरव्यग्रा भवान्नः परमः सुहृत् ।
ते वयं सहिताः सर्वे भवन्तं शरणं गताः ॥ ५.१६०.२४ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅਟੱਲ ਆਸਰਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
5.160.25
भवान्धर्मपरो नित्यं भवान्धर्मे व्यवस्थितः ।
स नो रक्ष महाप्रज्ञ त्रिदशानिव वज्रभृत् ॥ ५.१६०.२५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ੍ਯ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
5.160.26
एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्मूषिकैः स विशांपते ।
प्रत्युवाच ततः सर्वान्मूषिकान्मूषिकान्तकृत् ॥ ५.१६०.२६ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਸਾਰੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
5.160.27
द्वयोर्योगं न पश्यामि तपसो रक्षणस्य च ।
अवश्यं तु मया कार्यं वचनं भवतां हितम् ॥ ५.१६०.२७ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।
5.160.28
युष्माभिरपि कर्तव्यं वचनं मम नित्यशः ।
तपसास्मि परिश्रान्तो दृढं नियमामास्थितः ॥ ५.१६०.२८ ॥
ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ।
5.160.29
न चापि गमने शक्तिं कांचित्पश्यामि चिन्तयन् ।
सोस्मि नेयः सदा ताता नदीकूलमितःपरम् ॥ ५.१६०.२९ ॥
ਸੋਚਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਹੇ ਪਿਆਰਿਓ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹਾਂ; ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲੋ।
5.160.30
तथेति तं प्रतिज्ञाय मूषिका भरतर्षभ ।
वृद्धबालमथो सर्वं मार्जाराय न्यवेदयन् ॥ ५.१६०.३० ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
5.160.31
ततः स पापो दुष्टात्मा मूषिकानथ भक्षयन् ।
पीवरश्च सुवर्णश्च दृढबन्धश्च जायते ॥ ५.१६०.३१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਪੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਬਿੱਲਾ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ-ਖਾ ਕੇ ਮੋਟਾ, ਚਮਕੀਲਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
5.160.32
मूषिकाणां गणश्चात्र भृशं संक्षीयतेऽथ सः ।
मार्जारो वर्धते चापि तेजोबलसमन्वितः ॥ ५.१६०.३२ ॥
ਇੱਥੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਬਿੱਲਾ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
5.160.33
ततस्ते मूषिकाः सर्वे समेत्यान्योन्यमब्रुवन् ।
मातुलो वर्धते नित्यं वयं क्षीयामहे भृशम् ॥ ५.१६०.३३ ॥
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੂਹੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ, "ਸਾਡਾ ਮਾਮਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਘਟ ਰਹੇ ਹਾਂ।"
5.160.34
ततः प्राज्ञतमः कश्चिड्डिण्डिको नाम मूषिकः ।
अब्रवीद्वचनं राजन्मूषिकाणां महागणम् ॥ ५.१६०.३४ ॥
ਤਦ ਡਿੰਡਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ ਚੂਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
5.160.35
गच्छतां वो नदीतीरं सहितानां विशेषतः ।
पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सहैव मातुलेन तु ॥ ५.१६०.३५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਓ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ; ਮੈਂ ਮਾਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
5.160.36
साधु साध्विति ते सर्वे पूजयाञ्चक्रिरे तदा ।
चक्रुश्चैव यथान्यायं डिण्डिकस्य वचोऽर्थवत् ॥ ५.१६०.३६ ॥
"ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਿੰਡਿਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
5.160.37
अविज्ञानात्ततः सोऽथ डिण्डिकं ह्युपभुक्तवान् ।
ततस्ते सहिताः सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा ॥ ५.१६०.३७ ॥
ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਡਿੰਡਿਕ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
5.160.38
तत्र वृद्धतमः कश्चित्कोलिको नाम मूषिकः ।
अब्रवीद्वचनं राजञ्ज्ञातिमध्ये यथातथम् ॥ ५.१६०.३८ ॥
ਉੱਥੇ ਕੋਲਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢਾ ਚੂਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
5.160.39
न मातुलो धर्मकामश्छद्ममात्रं कृता शिखा ।
न मूलफलभक्षस्य विष्ठा भवति लोमशा ॥ ५.१६०.३९ ॥
ਇਹ ਮਾਮਾ ਧਰਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ; ਬਣਾਈ ਗਈ ਚੋਟੀ ਵੀ ਉਹੀ। ਜੜ੍ਹਾਂ-ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਟਾ ਇੰਨੀ ਲੋਮਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
5.160.40
अस्य गात्राणि वर्धन्ते गणश्च परिहीयते ।
अद्य सप्ताष्टदिवसान्डिण्डिकोपि न दृश्यते ॥ ५.१६०.४० ॥
ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ, ਡਿੰਡਿਕ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
5.160.41
एतच्छ्रुत्वा वचः सर्वे मूषिका विप्रदुद्रुवुः ।
बिडालोपि स दुष्टात्मा जगामैव यथागतम् ॥ ५.१६०.४१ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਚੂਹੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਬਿੱਲਾ ਵੀ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਮੁੜ ਗਿਆ।
5.160.42
तथा त्वमपि दुष्टात्मन्बैडालं व्रतमास्थितः ।
चरसि ज्ञातिषु सदा बिडालोमूषिकेष्विव ॥ ५.१६०.४२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਬਿੱਲੀ ਜਿਵੇਂ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ।
5.160.43
अन्यथा किल ते वाक्यमन्यथा कर्म दृश्यते ।
दम्भनार्थाय लोकस्य वेदाश्चोपशमश्च ते ॥ ५.१६०.४३ ॥
ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹੋਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਸੰਜਮ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ।
5.160.44
त्यक्त्वा छद्म त्विदं राजन्क्षत्रधर्मं समाश्रितः ।
कुरु कार्याणि सर्वाणि धर्मिष्ठोऽसि नरर्षभ ॥ ५.१६०.४४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਛਲ ਤਿਆਗ ਕੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਵ ਕਰ; ਤੂੰ ਧਰਮਿਸ਼ਟ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
5.160.45
बाहुवीर्येण पृथिवीं लब्ध्वा भरतसत्तम ।
देहि दानं द्विजातिभ्यः पितृभ्यश्चयथोचितम् ॥ ५.१६०.४५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਹੂਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦੇ।
5.160.46
क्लिष्टाया वर्षपूगांश्च मातुर्मातृहिते स्थितः ।
प्रमार्जाश्रु रणे जित्वा संमानं परमावह ॥ ५.१६०.४६ ॥
ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਭਰੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਨਮਾਨ ਲਿਆ।
5.160.47
पञ्चग्रामा वृता यत्नात्रास्माभिरपवर्जिताः ।
युध्यामहे कथं सङ्ख्ये कोपयेम च पाण्डवान् ॥ ५.१६०.४७ ॥
ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ; ਅਸੀਂ ਉਹ ਛੱਡੇ ਨਹੀਂ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲੜੀਏ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੜਕਾਈਏ?
5.160.48
त्वत्कृते दुष्टभावस्य संत्यागो विदुरस्य च ।
जातुषे च गृहे दाहं स्मर तं पुरुषो भव ॥ ५.१६०.४८ ॥
ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਵਿਦੁਰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਬਣ।
5.160.49
यच्च कृष्णमवोचस्त्वमायान्तं कुरुसंसदि ।
अयमस्मि स्थितो राजञ्शमायसमराय च ॥ ५.१६०.४९ ॥
ਕੁਰੂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੋਹਾਂ ਲਈ"।
5.160.50
तस्यायमागतः कालः समरस्य नराधिप ।
एतदर्थं मया सर्वं कृतमेतद्युधिष्ठिर ॥ ५.१६०.५० ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
5.160.51
किं नु युद्धात्परं लाभं क्षत्रियो बहु मन्यते ।
किंच त्वं क्षत्रियकुले जातः संप्रथितो भुवि ॥ ५.१६०.५१ ॥
ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਹੜਾ ਲਾਭ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਤੂੰ, ਜੋ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ?
5.160.52
द्रोणादस्त्राणि संप्राप्य कृपाच्च भरतर्षभ ।
तुल्ययोनौ समबले वासुदेवं समाश्रितः ॥ ५.१६०.५२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਤੋਂ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਨ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਤੂੰ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
5.160.53
ब्रूयास्त्वं वासुदेवं च पाण्डवानां समीपतः ।
आत्मार्थं पाण्डवार्थं च यत्तो मां प्रतियोधय ॥ ५.१६०.५३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਖ — ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ।
5.160.54
सभामध्ये च यद्रूपं मायया कृतवानसि ।
तत्तथैव पुनः कृत्वा सार्जुनो मामभिद्रव ॥ ५.१६०.५४ ॥
ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਫਿਰ ਧਾਰ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ।
5.160.55
इन्द्रजालं च मायां वै कुहका वापि भीषणा ।
आत्तशस्त्रस्य सङ्ग्रमे वहन्ति प्रतिगर्जनाः ॥ ५.१६०.५५ ॥
ਇੰਦਰਜਾਲ ਤੇ ਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੁਹਕ ਵੀ — ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰੀ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਧੁਨੀ ਗਰਜਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.160.56
वयमप्युत्सहेम द्यां खं च गच्छेम मायया ।
रसातलं विशामोपि ऐन्द्रं वा पुरमेव तु ॥ ५.१६०.५६ ॥
ਅਸੀਂ ਵੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਰਸਾਤਲ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
5.160.57
दर्शयेम च रूपाणि स्वशरीरे बहून्यपि ।
न तु पर्यायतः सिद्धिर्बुद्धिमाप्नोति मानुषीम् ॥ ५.१६०.५७ ॥
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਪਰ ਸਿੱਧੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
5.160.58
मनसैव हि भूतानि धातैव कुरुते वशे ।
यद्ब्रवीषि च वार्ष्णेय धार्तराष्ट्रानहं रणे ॥ ५.१६०.५८ ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
5.160.59
घातयित्वा प्रदास्यामि पार्थेभ्यो राज्यमुत्तमम् ।
आचचक्षे च मे सर्वं सञ्जयस्तव भाषितम्।
मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः सव्यसाचिना ॥ ५.१६०.५९ ॥
ਵੱਢ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਦਿਆਂਗਾ। ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੰਜਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਦੂਜੇ ਸਹਾਇਕ ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਪਾਰਥ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵੈਰ ਹੈ।
5.160.60
स सत्यसङ्गरो भूत्वा पाण्डवार्थे पराक्रमी ।
युद्ध्यस्वाद्य रणे यत्तः पश्यामः पुरुषो भव ॥ ५.१६०.६० ॥
ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਬਣ। ਅੱਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜ; ਅਸੀਂ ਵੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਮਰਦ ਹੈਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
5.160.61
यस्तु शत्रुमभिज्ञाय शुद्धं पौरुषमास्थितः ।
करोति द्विषतां शोकं स जीवति सुजीवितम् ॥ ५.१६०.६१ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪੌਰਸ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁੰਦਰ ਜੀਵਨ ਜੀਂਦਾ ਹੈ।
5.160.62
अकस्माच्चैव ते कृष्ण ख्यातं लोके महद्यशः ।
अद्येदानीं विजानीमः सन्ति षण्डाः शश्रृङ्गकाः ॥ ५.१६०.६२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਚਾਨਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇਰਾ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਨਪੁੰਸਕ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਰਗੇ (ਅਸੰਭਵ ਲੋਕ) ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.160.63
मद्विधो नापि नृपतिस्त्वयि युक्तः कथंचन ।
सन्नाहं संयुगे कर्तुं कंसभृत्ये विशेषतः ॥ ५.१६०.६३ ॥
ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਚ ਪਹਿਨਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੰਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨਾਲ।
5.160.64
तं च तूबरकं बालं बह्वाशिनमविद्यकम् ।
उलूक मद्वचो ब्रूहि असकृद्भीमसेनकम् ॥ ५.१६०.६४ ॥
ਹੇ ਉਲੂਕ, ਉਸ ਠਿੱਗਣੇ, ਬਾਲਕ, ਬਹੁਤ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਅਗਿਆਨੀ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖ।
5.160.65
विराटनगरे पार्थ यस्त्वं सूदो ह्यभूः पुरा ।
बल्लवो नाम विख्यातस्तन्ममैव हि पौरुषम् ॥ ५.१६०.६५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸੋਈਆ ਸੀ ਅਤੇ 'ਬੱਲਵ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਪੌਰਸ਼ ਹੈ।
5.160.66
प्रतिज्ञातं सभामध्ये न तन्मिथ्या त्वया पुरा ।
दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते ॥ ५.१६०.६६ ॥
ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਹ ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਲੈ।
5.160.67
यद्ब्रवीषि च कौन्तेय धार्तराष्ट्रानहं रणे ।
निहनिष्यामि तरसा तस्य कालोऽयमागतः ॥ ५.१६०.६७ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ — ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
5.160.68
त्वं हि भोज्ये पुरस्कार्यो भक्ष्ये पेये च भारत ।
क्व युद्धं क्व च भोक्तव्यं युध्यस्व पुरुषो भव ॥ ५.१६०.६८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭੋਜਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈਂ। ਯੁੱਧ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਿੱਥੇ? ਯੁੱਧ ਕਰ, ਪੁਰਖ ਬਣ।
5.160.69
शयिष्यसे हतो भूमौ गदामालिङ्ग्य भारत ।
तद्वृथा च सभामध्ये वल्गितं ते वृकोदर ॥ ५.१६०.६९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਗਦਾ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਰਹੇਂਗਾ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਰੀ ਉਹ ਸ਼ੇਖ਼ੀ ਵਿਅਰਥ ਗਈ।
5.160.70
उलूक नकुलं ब्रूहि वचनान्मम भारत ।
युध्द्यस्वाद्य स्थिरो भूत्वा पश्यामस्तव पौरुषम् ॥ ५.१६०.७० ॥
ਹੇ ਉਲੂਕ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਆਖ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅੱਜ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਪੌਰਖ ਵੇਖਾਂਗੇ।
5.160.71
युधिष्ठिरानुरागं च द्वेषं च मयि भारत ।
कृष्णायाश्च परिक्लेशं स्मरेदानीं यथातथम् ॥ ५.१६०.७१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੈਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਦਾ ਕਲੇਸ਼ — ਇਹ ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰ।
5.160.72
ब्रूयास्त्वं सहदेवं च राजमध्ये वचो मम ।
युद्ध्येदानीं रणे यत्तः क्लेशान्स्मर च पाण्डव ॥ ५.१६०.७२ ॥
ਤੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖ — ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਹੁਣ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ (ਦਿਆਂ ਸਭਾ ਦੇ) ਕਲੇਸ਼ ਯਾਦ ਕਰੇ।
5.160.73
विराटद्रुपदौ चोभौ ब्रूयास्त्वं वचनान्मम ।
न दृष्टपूर्वा भर्तारो भृत्यैरपि महागुणैः ।
तथार्थपतिभिर्भृत्या यतः सृष्टाः प्रजास्ततः ॥ ५.१६०.७३ ॥
ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਖੀਂ: ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਮਹਾਗੁਣੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਹਨ; ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀਆਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜੀ ਹੈ।
5.160.74
अश्लाघ्योऽयं नरपतिर्युवयोरिति चागतम् ॥ ५.१६०.७४ ॥
ਇਹ ਨਰਪਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹੁਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
5.160.75
ते यूयं संहता भूत्वा तद्वधार्थं ममापि च ।
आत्मार्थं पाण्डवार्थं च प्रयुद्ध्यध्वं मया सह ॥ ५.१६०.७५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਧ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜੋ।
5.160.76
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं ब्रूयास्त्वं वचनान्मम ।
एष ते समयः प्राप्तो लब्धव्यश्च त्वयापि सः ॥ ५.१६०.७६ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਖੀਂ: ਤੇਰਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
5.160.77
द्रोणमासाद्य समरे ज्ञास्यसे हितमुत्तमम् ।
युद्ध्यस्व समुहृत्पापं कुरु कर्म सुदुष्करम् ॥ ५.१६०.७७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ। ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰ।
5.160.78
शिखण्डिनमथो ब्रूहि उलूक वचनान्मम ।
स्त्रीति मत्वा महाबाहुर्न हनिष्यति कौरवः ॥ ५.१६०.७८ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਉਲੂਕ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਆਖ: 'ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤ ਸਮਝ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕੌਰਵ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ।'
5.160.79
गाङ्गेयो धन्विनां श्रेष्ठो युद्ध्येदानीं सुनिर्भयः ।
कुरु कर्म रणे यत्तः पश्यामः पौरुषं तव ॥ ५.१६०.७९ ॥
ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਾਂਗੇਯ ਹੁਣ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੌਰਖ ਵੇਖਾਂਗੇ।
5.160.80
एवमुक्त्वा ततो राजा प्रहस्योलूकमब्रवीत् ।
धनञ्जयं पुनर्ब्रूहि वासुदेवस्य श्रृण्वतः ॥ ५.१६०.८० ॥
ਏਦਾਂ ਆਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਲੂਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖੀਂ।"
5.160.81
अस्मान्वा त्वं पराजित्य प्रसाधि पृतिवीमिमाम् ।
अथवा निर्जितोस्माभी रणे वीर शयिष्यसि ॥ ५.१६०.८१ ॥
ਸਾਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ; ਜਾਂ ਹੇ ਵੀਰ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਲੇਟ ਜਾਵੇਂਗਾ।
5.160.82
राष्ट्रान्निर्वासनक्लेशं वनवासं च पाण्डव ।
कृष्णायाश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव ॥ ५.१६०.८२ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਦਾ ਕਲੇਸ਼, ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਕਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪੁਰਖ ਬਣ।
5.160.83
यदर्थं क्षत्रिया सूते सर्वं तदिदमागतम् ।
बलं वीर्यं च शौर्यं च परं चाप्यस्त्रलाघवम् ॥ ५.१६०.८३ ॥
ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਜਿਸ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਬਲ, ਵੀਰਜ, ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਅਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵੀ।
5.160.84
पौरुषं दर्शयन्युद्धे कोपस्य कुरु निष्कृतिम् ।
परिक्लिष्टस्य दीनस्य दीर्घकालोषितस्य च।
हृदयं कस्य न स्फोटेदैश्वर्याद्धंशितस्य च ॥ ५.१६०.८४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੌਰਖ ਵਿਖਾ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ। ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਦੀਨ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਿਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਫਟੇਗਾ?
5.160.85
कुले जातस्य शूरस्य परिवित्तेष्वगृध्यतः ।
आस्थितं राज्यमाक्रम्य कोपं कस्य न दीपयेत् ॥ ५.१६०.८५ ॥
ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੂਰਮਾ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਉੱਤੇ ਲੋਭ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੜਕਾਵੇਗਾ?
5.160.86
यत्तदुक्तं महद्वाक्यं कर्मणा तद्विभाव्यताम् ।
अकर्मणा कत्थितेन सन्तः कुपुरुषं विदुः ॥ ५.१६०.८६ ॥
ਜੋ ਵੱਡੇ ਬੋਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣ। ਕਰਮ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੱਜਣ ਕੁਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ।
5.160.87
अमित्राणां वशे स्थानं राज्यं च पुनरुद्धर ।
द्वावर्थौ युद्धकामस्य तस्मात्तत्कुरु पौरुषम् ॥ ५.१६०.८७ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਗਏ ਥਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ। ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦੋ ਹੀ ਮਕਸਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਪੌਰਖ ਕਰ।
5.160.88
पराजितोऽसि द्यूतेन कृष्णा चानायिता सभाम् ।
शक्योऽमर्षो मनुष्येण कर्तु पुरुषमानिना ॥ ५.१६०.८८ ॥
ਤੂੰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੋਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
5.160.89
द्वादशैव तु वर्षाणि वने धिष्ण्याद्विवासितः ।
संवत्सरं विराटस्य दास्यमास्थाय चोषितः ॥ ५.१६०.८९ ॥
ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੂੰ ਬਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਭੋਗਿਆ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਰਿਹਾ।
5.160.90
राष्ट्रान्निर्वासनक्लेशं वनवासं च पाण्डव ।
कृष्णायाश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव ॥ ५.१६०.९० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਬਣਵਾਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਰਦ ਬਣ।
5.160.91
अप्रियाणां च वचनं प्रब्रुवत्सु पुनः पुनः ।
अमर्षं दर्शयस्व त्वममर्षो ह्येव पौरुषम् ॥ ५.१६०.९१ ॥
ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਤੂੰ ਰੋਸ ਵਿਖਾ; ਰੋਸ ਹੀ ਸੱਚਾ ਪੌਰਸ਼ ਹੈ।
5.160.92
क्रोधो बलं तथा वीर्यं ज्ञानयोगोऽस्त्रलाघवम् ।
इह ते दृश्यतां पार्थ युद्ध्यस्व पुरुषो भव ॥ ५.१६०.९२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਰੋਸ, ਬਲ, ਵੀਰਜ, ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਰਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣ ਦੇ; ਯੁੱਧ ਕਰ, ਪੁਰਸ਼ ਬਣ।
5.160.93
लोहाभिसारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रमकर्दमम् ।
पुष्टास्तेऽश्वा भृता योधाः श्वो युद्ध्यस्व सकेशवः ॥ ५.१६०.९३ ॥
ਲੋਹੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਜੁੜਾਵ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਚਿੱਕੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਘੋੜੇ ਤਕੜੇ ਹਨ, ਯੋਧੇ ਪਾਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਕੱਲ੍ਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ।
5.160.94
असमागम्य भीष्मेण संयुगे किं विकत्थसे ।
आरुरुक्षुर्यथा मन्दः पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ५.१६०.९४ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ? ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ।
5.160.95
एवं कत्थसि कौन्तेय अकत्थन्पुरुषो भव ।
सूतपुत्रं सुदुर्धर्षं शल्यं च बलिनां वरम् ॥ ५.१६०.९५ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਏਦਾਂ ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ; ਸ਼ੇਖ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਬਣ। ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਲਯ ਨੂੰ (ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ)।
5.160.96
द्रोणं च बलिनां श्रेष्ठं शचीपतिसमं युधि ।
अजित्वा संयुगे पार्थ राज्यं कथमिहेच्छसि ॥ ५.१६०.९६ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
5.160.97
ब्राह्मे धनुषि चाचार्यं वेदयोरन्तगं द्वयोः ।
युधि धुर्यमविक्षोभ्यमनीकचरमच्युतम् ॥ ५.१६०.९७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਆਚਾਰੀਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ, ਅਡੋਲ, ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਚੁਤ (ਦ੍ਰੋਣ)।
5.160.98
द्रोणं महाद्युतिं पार्थ जेतुमिच्छसि तन्मृषा ।
न हि शुश्रुम वातेन मेरुमुन्मथितं गिरिम् ॥ ५.१६०.९८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਹਵਾ ਨੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਉਖਾੜਿਆ ਹੋਵੇ।
5.160.99
अनिलो वा वहेन्मेरुं द्यौर्वापि निपतेन्महीम् ।
युगं वा रिवर्तेत यद्येवं स्याद्यथात्थ माम् ॥ ५.१६०.९९ ॥
ਹਵਾ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਆਕਾਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਜਾਂ ਯੁਗ ਪਲਟ ਜਾਵੇ — ਜੇ ਇਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ।
5.160.100
को ह्यस्ति जीविताकाङ्क्षी पराप्येममरिमर्दनम् ।
पार्थो वा इतरो वापि कोन्यः स्वस्ति गृहान्व्रजेत् ॥ ५.१६०.१०० ॥
ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਇਸ ਸ਼ਤਰੂਮਰਦਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇਗਾ? ਪਾਰਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਕੌਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘਰ ਜਾ ਸਕੇਗਾ?
5.160.101
कथमाभ्यामभिध्यातः संस्पृष्टो दारुणेन वा ।
रणे जीवन्प्रमुच्येत पदा भूमिपुमस्पृशन् ॥ ५.१६०.१०१ ॥
ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦੁਆਰਾ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਿਉਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ?
5.160.102
किं दर्दुरः कूपशयो यथेमां ।
न बुध्यसे राजचमूं समेताम्।
दुराधर्षां देवचमूप्रकाशां ।
गुप्तां नरेन्द्रैस्त्रिदशैरिव द्याम् ॥ ५.१६०.१०२ ॥
ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡੱਡੂ ਵਾਂਗ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਰਾਜ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ? ਇਹ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਦੇਵਸੈਨਾ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
5.160.103
प्राच्यैः प्रतीच्यैरथ दाक्षिणात्यै-
रुदीच्यकाम्भोजशकैः खशैश्च ।
साल्वैः समत्स्यैः कुरुमध्यदेश्यै-
र्म्लेच्छैः पुलिन्दैर्द्रविडान्ध्रकाञ्च्यैः ॥ ५.१६०.१०३ ॥
ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ, ਪੱਛਮ ਦੇ ਲੋਕ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕ, ਖਸ, ਸਾਲਵ, ਮਤਸ੍ਯ, ਕੁਰੂ-ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਮਲੇਛ, ਪੁਲਿੰਦ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਆਂਧ੍ਰ ਅਤੇ ਕਾਂਚੀ ਦੇ ਲੋਕ।
5.160.104
नानाजनौघं युधि संप्रवृद्धं ।
गाङ्गं यथा वेगमपारणीयम्।
मां च स्थितं नानाबलस्य मध्ये ।
युयुत्ससे मन्द किमल्पबुद्धे ॥ ५.१६०.१०४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਵਾਂਗ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾ ਲੰਘੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੇਗ ਵਾਂਗ, ਅਨੇਕ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੂਰਖ, ਹੇ ਅਲਪਬੁੱਧੀ?
5.160.105
अक्षय्याविषुधी चैव अग्निदत्तं च ते रथम् ।
जानीमो हि रणे पार्थ केतुं दिव्यं च भारत ॥ ५.१६०.१०५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦੋ ਅਕਸ਼ੈ ਤਰਕਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰਾ ਰਥ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਧੁਜਾ ਵੀ ਹੈ।
5.160.106
अकत्थमानो युद्ध्यस्व कत्थसेऽर्जुन किं बहु ।
पर्यायात्सिद्धिरेतस्य नैतत्सिध्याति कत्थनात् ॥ ५.१६०.१०६ ॥
ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਸ਼ੇਖੀ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ? ਇਸਦੀ ਸਿੱਧੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੇਖੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
5.160.107
यदीदं कत्थनाल्लोके सिध्येत्कर्म धनञ्जय ।
सर्वे भवेयुः सिद्धार्थाः कत्थने को हि दुर्गतः ॥ ५.१६०.१०७ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਜੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਮ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਭਲਾ ਕੌਣ ਦੁਰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ?
5.160.108
जनामि ते वासुदेवं सहायं ।
जानामि ते गाण्डिवं तालमात्रम् ।
जानाम्यहं त्वादृशो नास्ति योद्धा ।
जानानस्ते राज्यमेतद्धरामि ॥ ५.१६०.१०८ ॥
ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤਾੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਜਿੰਨੇ ਉੱਚੇ ਤੇਰੇ ਗਾਂਡੀਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਯੋਧਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਲਵਾਂਗਾ।
5.160.109
न तु पर्यायधर्मेम सिद्धिं प्राप्नोति मानवः ।
मनसैवानुकूलानि धातैव कुरुते वशे ॥ ५.१६०.१०९ ॥
ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਅਨੁਕੂਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵਿਧਾਤਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.160.110
त्रयोदशसमा भुक्तं राज्यं विलपतस्तव ।
भूयश्चैव प्रशासिष्ये त्वां निहत्य सबान्धवम् ॥ ५.१६०.११० ॥
ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਤੂੰ ਰਾਜ ਭੋਗਿਆ, ਤੂੰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ।
5.160.111
क्व तदा गाण्डिवं तेऽभूद्यत्त्वं दासपणैर्जितः ।
क्व तदा भीमसेनस्य बलमासीच्च फाल्गुन ॥ ५.१६०.१११ ॥
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਦਾਸਤਾ ਦੇ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਹਾਰਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਗਾਂਡੀਵ ਕਿੱਥੇ ਸੀ? ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਤਦ ਭੀਮਸੇਨ ਦਾ ਬਲ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?
5.160.112
सगदाद्भीमसेनाद्वा फाल्गुनाद्वा सगाण्डिवात् ।
न वै मोक्षस्तदा यो भूद्विना कृष्णमनिन्दितां ॥ ५.१६०.११२ ॥
ਗਦਾ ਨਾਲ ਭੀਮਸੇਨ ਜਾਂ ਗਾਂਡੀਵ ਨਾਲ ਫਾਲਗੁਨ ਵੀ ਤਦ ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਦਿਵਾ ਸਕਦੇ; ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।
5.160.113
सा वो दास्ये समापन्नान्मोचयामास पार्षती ।
अमानुष्यं समापन्नान्दासकर्मण्यवस्थितान् ॥ ५.१६०.११३ ॥
ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੀ ਧੀ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਨੇ ਦਾਸਤਾ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਅਮਾਨੁਸ਼ੀ ਦਾਸ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ।
5.160.114
अवोचं यत्षण्डतिलानहं वस्तथयमेव तत् ।
धृता हि वेमी पार्थेन विराटनगरे तदा ॥ ५.१६०.११४ ॥
ਮੈਂ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ ਉਹੀ ਸੀ — ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪਾਰਥ ਨੇ ਤਾਣੇ ਦੀ ਤੀਲੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
5.160.115
सूदकर्मणि च श्रान्तं विराटस्य महानसे ।
भीमसेनेन कौन्तेय यत्तु तन्मम पौरुषम् ॥ ५.१६०.११५ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦਾ ਜੋ — ਮੇਰਾ ਪੌਰਖ ਉਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
5.160.116
एवमेव सदा दण्डं क्षत्रियाः क्षत्रिये दधुः ।
वेणीं कृत्वा षण्डवेषः कन्यां नर्तितवानसि ॥ ५.१६०.११६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਖੱਤਰੀ ਸਦਾ ਖੱਤਰੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਦੇ ਆਏ ਹਨ; ਖੁਸਰੇ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੇਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤੂੰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਚਾਇਆ ਸੀ।
5.160.117
न भयाद्वासुदेवस्य न चापि तव फल्गुन ।
राज्यं प्रतिप्रदास्यामि युध्यस्व सहकेशवः ॥ ५.१६०.११७ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਫਲਗੁਨ — ਮੈਂ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ।
5.160.118
न माया हीन्द्रजालं वा कुहका वापि भीषणा ।
आत्तशस्त्रस्य सङ्ग्रामे वहन्ति प्रतिगर्जनाः ॥ ५.१६०.११८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਮਾਇਆ, ਨਾ ਇੰਦਰਜਾਲ, ਨਾ ਭਿਆਨਕ ਕੁਹਕ ਟਿਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਹੀ ਢੋਂਦੇ ਹਨ।
5.160.119
वासुदेवसहस्रं वा फाल्गुनानां शतानि वा ।
आसाद्य माममोघेषुं द्रविष्यन्ति दिशो दश ॥ ५.१६०.११९ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੌ ਫਲਗੁਨ — ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਅਚੂਕ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਣਗੇ।
5.160.120
संयुगं गच्छ भीष्मेण भिन्धि वा शिरसा गिरिम् ।
तरस्व वा महागाधं बाहुभ्यां पुरुषोदधिम् ॥ ५.१६०.१२० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਭਿੜੋ, ਜਾਂ ਸਿਰ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਤੋੜੋ; ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਡੂੰਘੇ ਮਨੁੱਖ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਤਰ ਜਾਓ।
5.160.121
शारद्वतमहामीनं विविंशतिमहोरगम् ।
बृहद्बलमहोद्वेलं सौमदत्तितिमिङ्गिलम् ॥ ५.१६०.१२१ ॥
ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਨਾਮਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ, ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ ਨਾਮਕ ਵੱਡਾ ਸੱਪ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਰੂਪੀ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ, ਅਤੇ ਸੌਮਦੱਤੀ ਨਾਮਕ ਤਿਮਿੰਗਿਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
5.160.122
भीष्मवेगमपर्यन्तं द्रोणग्राहदुरसदम् ।
कर्णशल्यझषावर्तं काम्भोजबडबामुखम् ॥ ५.१६०.१२२ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅਨੰਤ, ਦ੍ਰੋਣ ਰੂਪੀ ਮਗਰਮੱਛ ਨਾਲ ਦੁਰਗਮ, ਕਰਣ ਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਰੂਪੀ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਕੰਬੋਜ ਰੂਪੀ ਬਡਬਾਮੁਖ ਅਗਨੀ ਵਾਲਾ।
5.160.123
दुःशासनौघं शलशल्यमत्स्यं ।
सुषेणचित्रायुधनागनक्रम्।
जयद्रथाद्रिं पुरुमित्रगाधं ।
दुर्मर्षणोदं शकुनिप्रपातम् ॥ ५.१६०.१२३ ॥
ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਰੂਪੀ ਹੜ੍ਹ, ਸ਼ਲ ਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਰੂਪੀ ਮੱਛੀਆਂ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾਯੁਧ ਰੂਪੀ ਨਾਗ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਰੂਪੀ ਪਰਬਤ, ਪੁਰੁਮਿੱਤਰ ਰੂਪੀ ਡੂੰਘਾ ਘਾਟ, ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਰੂਪੀ ਜਲ, ਸ਼ਕੁਨਿ ਰੂਪੀ ਖੱਡ।
5.160.124
शश्त्रौघमक्षय्यमभिप्रवृद्धं ।
यदावगाह्य श्रमनष्टचेताः।
भविष्यसि त्वं हतसर्वबान्धव-
स्तदा मनस्ते परितापमेष्यति ॥ ५.१६०.१२४ ॥
ਅਕਸ਼ੈ, ਬਹੁਤ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਤਰੇਂਗਾ, ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਗਵਾ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧੂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇਗੀ।
5.160.125
तदा मनस्ते त्रिदिवादिवाशुचे-
र्निवर्तिता पार्थ महीप्रशासनात्।
प्रशाम्य राज्यं हि सुदुर्लभं त्वया ।
बुभूषितः स्वर्ग इवातपस्विना ॥ ५.१६०.१२५ ॥
ਤਦ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਏਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਤਪਹੀਣ ਸਵਰਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਹੈ।