મહાભારત · અધ્યાય 5.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.161.1
सेनानिवेशं संप्राप्तः कैतव्यः पाण्डवस्य ह ।
समागतः पाण्डवेयैर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ ५.१६१.१ ॥
કૈતવ્ય પાંડવોની સેનાછાવણીમાં પહોંચ્યો અને પાંડવો સાથે મળીને યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો.
5.161.2
अभिज्ञो दूतवाक्यानां यथोक्तं ब्रुवतो मम ।
दुर्योधनसमादेशं श्रुत्वा न क्रोद्धुमर्हसि ॥ ५.१६१.२ ॥
દૂતના વચનો જાણનાર હું દુર્યોધનનો આદેશ જેમ છે તેમ કહું છું; સાંભળીને તમારે ક્રોધ ન કરવો જોઈએ.
5.161.3
उलूक न भयं तेऽस्ति ब्रूहि त्वं विगतज्वरः ।
यन्मत्तं धार्तराष्ट्रस्य लुब्धस्यादीर्घदर्शिनः ॥ ५.१६१.३ ॥
હે ઉલૂક, તને ભય નથી; નિશ્ચિંત થઈને કહે — ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર, લોભી અને અદૂરદર્શી, મદથી જે કહે છે તે.
5.161.4
ततो द्युतिमतां मध्ये पाण्डवानां महात्मनाम् ।
सृञ्जयानां च मत्स्यानां कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ ५.१६१.४ ॥
ત્યારે તેજસ્વી પાંડવોની, મહાત્મા પાંડવોની, સૃંજયોની, મત્સ્યોની અને યશસ્વી કૃષ્ણની મધ્યે.
5.161.5
द्रुपदस्य सपुत्रस्य विराटस्य च संनिधौ ।
भूमिपानां च सर्वेषां मध्ये वाक्यं जगाद ह ॥ ५.१६१.५ ॥
દ્રુપદ, તેના પુત્ર અને વિરાટની હાજરીમાં, સર્વ રાજાઓની વચ્ચે તેણે વચન કહ્યું.
5.161.6
इदं त्वामब्रवीद्राजा धार्तराष्ट्रो महामनाः ।
श्रृण्वतां कुरुवीराणां तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ ५.१६१.६ ॥
મહામનસ્વી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર રાજાએ તને આ કહ્યું છે; કુરુવીરો સાંભળે છે ત્યારે, હે યુધિષ્ઠિર, તે સમજી લે.
5.161.7
पराजितोऽसि द्यूतेन कृष्णा चानायिता सभाम् ।
शक्योऽमर्षो मनुष्येण कर्तुं पुरुषमानिना ॥ ५.१६१.७ ॥
તમે જુગારમાં હાર્યા, અને કૃષ્ણાને સભામાં લાવવામાં આવી. પોતાને પુરુષ માનનાર માણસ આ અપમાનથી ક્રોધ કરી શકે.
5.161.8
द्वादशैव तु वर्षाणि वने धिष्ण्याद्विवासितः ।
संवत्सरं विराटस्य दास्यमास्थाय चोषितः ॥ ५.१६१.८ ॥
તમે બાર વર્ષ વનમાં ઘરથી દેશનિકાલ થયા; એક વર્ષ વિરાટની દાસ્યતામાં રહ્યા.
5.161.9
अमर्षं राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव ।
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव ॥ ५.१६१.९ ॥
હે પાંડવ, રાજ્યહરણ, વનવાસ અને દ્રૌપદીની વેદના યાદ કરીને પુરુષ બન, ક્રોધ ધારણ કર.
5.161.10
अशक्तेन च यच्छप्तं भीमसेनेन पाण्डव ।
दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते ॥ ५.१६१.१० ॥
હે પાંડવ, અસમર્થ હતા ત્યારે ભીમસેને લીધેલી પ્રતિજ્ઞા — શક્ય હોય તો દુઃશાસનનું રક્ત પીવે.
5.161.11
लोहाभिसारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रमकर्दमम् ।
समः पन्था भृतास्तेश्वाः श्वो युध्यस्व सकेशवः ॥ ५.१६१.११ ॥
લોહાભિસાર પૂરો થયો; કુરુક્ષેત્ર કીચડ વિનાનું છે, માર્ગ સમતલ છે, તમારા ઘોડા તૈયાર છે. આવતીકાલે કેશવ સાથે યુદ્ધ કરો.
5.161.12
असमागम्य भीष्मेण संयुगे किं विकत्थसे ।
आरुरुक्षुर्यथा पङ्गुः पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ५.१६१.१२ ॥
ભીષ્મ સાથે યુદ્ધમાં ટકરાયા વિના કેમ બડાઈ મારે છે? જેમ લંગડો ગંધમાદન પર્વત ચઢવા ઇચ્છે.
5.161.13
एवं कत्थसि कौन्तेय अकत्थन्पुरुषो भव ।
सूतपुत्रं सुदुर्घर्षं शल्यं च बलिनां वरम् ॥ ५.१६१.१३ ॥
હે કૌન્તેય, તું આ રીતે બડાઈ મારે છે. બડાઈ ન કર, પુરુષ બન. અતિ દુર્ધર્ષ સૂતપુત્ર અને બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ શલ્યનો (સામનો કર).
5.161.14
द्रोणं च बलिनां श्रेष्ठं शचीपतिसमं युधि ।
अजित्वा संयुगे पार्थ राज्यं कथमिहेच्छसि ॥ ५.१६१.१४ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણને જીત્યા વિના, હે પાર્થ, અહીં રાજ્યની ઇચ્છા કેવી રીતે કરે છે?
5.161.15
ब्राह्मे धनुषि चाचार्यं वेदयोरन्तगं द्वयोः ।
युधि धुर्यमविक्षोभ्यमनीकचरमच्युतम् ॥ ५.१६१.१५ ॥
બ્રાહ્મ ધનુર્વિદ્યાના આચાર્ય, બંને વેદોના પારંગત, યુદ્ધમાં અગ્રણી, અચળ, સેનાઓ વચ્ચે વિચરનારા, અચ્યુત (દ્રોણને જીતો).
5.161.16
द्रोणं महाद्युतिं पार्थ जेतुमिच्छसि तन्मृषा ।
न हि शुश्रुम वातेन मेरुमुन्मथितं गिरिम् ॥ ५.१६१.१६ ॥
હે પાર્થ, મહાતેજસ્વી દ્રોણને જીતવાની ઇચ્છા કરે છે, તે વ્યર્થ છે. પવને મેરુ પર્વત ઉખેડ્યો હોય એવું અમે સાંભળ્યું નથી.
5.161.17
अनिलो वा वहेन्मेरुं द्यौर्वापि निपतेन्महीम् ।
युगं वा परिवर्तेत यद्येवं स्याद्यथात्थ माम् ॥ ५.१६१.१७ ॥
પવન મેરુને ઉપાડી જાય, આકાશ પૃથ્વી પર પડે, અથવા યુગ જ ઉલટાઈ જાય; તેં મને કહ્યું તેમ જ થાય તો (ત્યારે માનીશ).
5.161.18
को ह्यस्ति जीविताकाङ्क्षी प्राप्येममरिमर्दनम् ।
गजो वाजी रथो वापि पुनः स्वस्ति गृहान्व्रजेत् ॥ ५.१६१.१८ ॥
જીવવાની ઇચ્છા રાખનાર કોણ છે જે આ શત્રુમર્દનનો સામનો કરીને, હાથી, ઘોડો કે રથ સાથે, ફરી કુશળ ઘરે પાછો ફરી શકે?
5.161.19
कथमाभ्यामभिध्यातः संसृष्टो दारुणेन वा ।
रणे जीवन्विमुच्येत पदा भूमिमुपस्पृशन् ॥ ५.१६१.१९ ॥
આ બંનેથી લક્ષ્ય બનાવાયેલો, અથવા ભયંકર સાથે ભિડાયેલો, યુદ્ધમાં જીવતો કેવી રીતે છૂટશે, પગે ભૂમિ સ્પર્શતો?
5.161.20
किं दुर्दुरः कूपशयो यथेमां ।
न बुध्यमे राजचमूं समेताम्।
दुराधरषां देवचमूप्रकाशां ।
गुप्तां नरेन्द्रैस्त्रिदशैरिव द्याम् ॥ ५.१६१.२० ॥
કૂવામાં પડેલા દેડકાની જેમ, એકઠી થયેલી આ રાજસેનાને શું તું સમજતો નથી? દેવસેના સમાન દુર્ધર્ષ, રાજાઓથી સુરક્ષિત, દેવતાઓ સ્વર્ગની રક્ષા કરે તેમ?
5.161.21
प्राच्यैः प्रतीच्यैरथ दाक्षिणात्यै-
रुदीच्यकाम्भोजशकैः खशैश्च।
साल्वैः समत्स्यैः कुरुमुख्यदेश्यै-
र्म्लेच्छैः पुलिन्दैर्द्रविडान्ध्रकाञ्च्यैः ॥ ५.१६१.२१ ॥
પૂર્વ, પશ્ચિમ, દક્ષિણ અને ઉત્તરના લોકો સાથે, કાંબોજ અને શકો સાથે, ખશો સાથે, સાલ્વો સાથે, મત્સ્યો સાથે, કુરુશ્રેષ્ઠો અને સ્થાનિકો સાથે, મ્લેચ્છો સાથે, પુલિંદો સાથે, દ્રવિડ, આંધ્ર અને કાંચીઓ સાથે.
5.161.22
नानाजनौघं युधि संप्रवृद्धं ।
नाङ्गं यथा वेगमपारकणीयम्।
मां च स्थितं नागबलस्य मध्ये ।
युयुत्समे मन्द किमल्पबुद्धे ॥ ५.१६१.२२ ॥
યુદ્ધમાં ઉભરાયેલા અનેક લોકોના પ્રવાહને, જેનો વેગ અપાર છે, શું તું જરાય સમજતો નથી? હાથીઓની સેના વચ્ચે ઊભેલા મને પણ? હે મૂર્ખ, અલ્પબુદ્ધિ, તું કોની સાથે લડવા ઇચ્છે છે?
5.161.23
इत्येवमुक्त्वा राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अभ्यवृत्य पुनर्जिष्णुमुलूकः प्रत्यभाषत ॥ ५.१६१.२३ ॥
રાજા ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરને આ રીતે કહીને, ફરી જિષ્ણુ (અર્જુન) તરફ વળીને ઉલૂકે ઉત્તર આપ્યો.
5.161.24
अकत्थमानो युध्यस्व कत्थेसेऽर्जुन किं बहु ।
पर्यायात्सिद्धिरेस्य नैतत्सिध्यति कत्थनात् ॥ ५.१६१.२४ ॥
બડાઈ ન હાંકતાં યુદ્ધ કર. અર્જુન, આટલી શેખી કેમ મારે છે? આની સિદ્ધિ ક્રમે ક્રમે જ થાય છે; બડાઈથી તે સિદ્ધ થતી નથી.
5.161.25
यदीदं कत्थनाल्लोके सिध्येत्कर्म धनञ्जय ।
सर्वे भवेयुः सिद्धार्थाः कत्थने को हि दुर्गतः ॥ ५.१६१.२५ ॥
ધનંજય, જગતમાં બડાઈ હાંકવાથી જ કર્મ સિદ્ધ થતું હોત, તો સૌ સિદ્ધાર્થ થઈ જાત; બડાઈ હાંકવામાં કોણ દુર્ગતિમાં પડે?
5.161.26
जानामि ते वासुदेवं सहायं ।
जानामि ते गाण्डिवं तालमात्रम्।
जानाम्येतत्त्वादृशो नास्ति योद्धा ।
जानानस्ते राज्यमेतद्धरामि ॥ ५.१६१.२६ ॥
તારો સહાયક વાસુદેવ છે એ હું જાણું છું. તારું ગાંડીવ તાડવૃક્ષ જેટલું મોટું છે એ હું જાણું છું. તારા જેવો યોદ્ધો નથી એ હું જાણું છું. આ બધું જાણીને પણ હું તારું આ રાજ્ય ધારણ કરું છું.
5.161.27
न तु पर्यायधर्मेण राज्यं प्राप्नोति मानुषः ।
मनसैवानुकूलानि विधाता कुरुते वशे ॥ ५.१६१.२७ ॥
પણ મનુષ્ય ક્રમના ધર્મથી રાજ્ય પામતો નથી. મનને અનુકૂળ વસ્તુઓને વિધાતા પોતાને વશ કરે છે.
5.161.28
त्रयोदश समा भुक्तं राज्यं विलपतस्तव ।
भूयश्चैव प्रशासिष्ये निहत्य त्वां सबान्धवम् ॥ ५.१६१.२८ ॥
વિલાપ કરતા તારા વડે તેર વર્ષ રાજ્ય ભોગવાયું. હવે તને અને તારા બાંધવોને મારીને હું ફરી શાસન કરીશ.
5.161.29
क्व तदा गाण्डिवं तेऽभूद्यत्त्वं दासपणैर्जितः ।
क्व तदा भीमसेनस्य बलमासीच्च फाल्गुना ॥ ५.१६१.२९ ॥
તું દાસપણાના પાસામાં હાર્યો ત્યારે તારું ગાંડીવ ક્યાં હતું? ત્યારે ભીમસેનનું બળ ક્યાં હતું, હે ફાલ્ગુન?
5.161.30
सगदाद्भीमसेनाद्वा पार्थाद्वापि सगाण्डिवात् ।
न वै मोक्षस्तदा वोभूद्विना कृष्णामनिन्दिताम् ॥ ५.१६१.३० ॥
ગદા સહિત ભીમસેનથી, પાર્થથી, કે ગાંડીવ સહિત તેનાથી પણ, નિર્દોષ કૃષ્ણા વિના તે સમયે તમારો છુટકારો થયો ન હોત.
5.161.31
सा वो दास्ये समापन्नान्मोचयामास पार्षती ।
अमानुष्यं समापन्नान्दासकर्मण्यवस्थितान् ॥ ५.१६१.३१ ॥
પૃષતની પુત્રી (દ્રૌપદી) દાસ્યમાં પડેલા, અમાનુષ દશામાં દાસકર્મમાં રહેલા તમને છોડાવ્યા.
5.161.32
अवोचं यत्षण्डतिलानहं वस्तथ्यमेव तत् ।
धृता हि वेणी पार्थेन विराटनगरे तदा ॥ ५.१६१.३२ ॥
મેં જે 'ષંડ' (નપુંસક) કહ્યું, તે સત્ય જ છે. તે સમયે વિરાટનગરમાં પાર્થે વેણી ધારણ કરી હતી.
5.161.33
सूदकर्मणि च श्रान्तं विराटस्य महानसे ।
भीमसेनेन कौन्तेय यच्च तन्मम पौरुषम् ॥ ५.१६१.३३ ॥
વિરાટના રસોડામાં રસોઈના કામથી થાકેલા ભીમસેને—હે કૌન્તેય—તે જ મારું પરાક્રમ છે.
5.161.34
एवमेतत्सदां दण्डं क्षत्रियाः क्षत्रिये दधुः ।
वेणीं कृत्वा षण्डवेषः कन्यां नर्तितवानसि ॥ ५.१६१.३४ ॥
આ સજ્જનોનો દંડ છે; ક્ષત્રિયોએ ક્ષત્રિય પર તે લાદ્યો. વેણી બાંધીને ષંડવેશે તમે કન્યાને નચાવી.
5.161.35
न भयाद्वासुदेवस्य न चापि तव फाल्गुन ।
राज्यं प्रतिप्रदाकस्यामि युद्ध्यस्व सहकेशवः ॥ ५.१६१.३५ ॥
વાસુદેવના ભયથી નહીં, કે હે ફાલ્ગુન, તારા ભયથી પણ નહીં—હું રાજ્ય પાછું આપીશ નહીં. કેશવ સાથે યુદ્ધ કર.
5.161.36
न माया हीन्द्रजालं वा कुहका वापि भीषणा ।
आत्तशस्त्रस्य मे युद्धे वहन्ति प्रतिगर्जनाः ॥ ५.१६१.३६ ॥
શસ્ત્ર ધારણ કરી યુદ્ધમાં ઊભેલા મારી સામે માયા, ઇન્દ્રજાળ કે ભયંકર કપટ કંઈ કામ નહીં આવે; એ ફક્ત પ્રતિગર્જનાઓ જ લાવશે.
5.161.37
वासुदेवसहस्रं वा फाल्गुनानां शतानि वा ।
आसाद्य माममोघेषुं द्रविष्यन्ति दिशो दशः ॥ ५.१६१.३७ ॥
હજાર વાસુદેવ હોય કે સેંકડો ફાલ્ગુન, અચૂક બાણવાળા મારી સામે આવીને તેઓ દસે દિશામાં ભાગી જશે.
5.161.38
संयुगं गच्छ भूष्मेण भिन्धि वा शिरसा गिरिम् ।
तरेमं वा महागाधं सौमदत्तितिमिङ्गिलम् ॥ ५.१६१.३८ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મની સામે જા; અથવા માથાથી પર્વત તોડ; અથવા સૌમદત્તિ તિમિંગિલ ધરાવતો આ ઊંડો સાગર પાર કર.
5.161.39
शारद्वतमहामीनं विविंशतिमहोरगम् ।
बृहद्बलमहोद्वेलं सौमदत्तिकतिमिङ्गितम् ॥ ५.१६१.३९ ॥
શારદ્વત (કૃપ) મહામત્સ્ય; વિવિંશતિ મહાસર્પ; બૃહદ્બલ મહાજુવાળ; સૌમદત્તિ તેની ચાલોવાળો તિમિંગિલ.
5.161.40
भीष्मवेगमपर्यन्तं द्रोणग्राहदुरासदम् ।
कर्णशल्यझषावर्तं काम्भोजबडबासुखम् ॥ ५.१६१.४० ॥
ભીષ્મ રૂપી અપાર વેગ; દ્રોણ રૂપી દુષ્પ્રાપ્ય મગર; કર્ણ અને શલ્ય માછલાં અને વમળ; કાંબોજ બડબાગ્નિ જેવું સુખ.
5.161.41
दुःशासनौघं शलशल्यमत्स्यं ।
सुषेणचित्रायुधनागनक्रम्।
जयद्रथाद्रिं पुरुमित्रगाधं ।
दुर्मर्षणोदं शकुनिप्रपातम् ॥ ५.१६१.४१ ॥
દુઃશાસન રૂપી પૂર; શલ અને શલ્ય માછલાં; સુષેણ અને ચિત્રાયુધ સાપ અને મગર; જયદ્રથ પર્વત; પુરુમિત્ર ઊંડો ઘાટ; દુર્મર્ષણ જળ; શકુનિ ઊંડી ખીણ.
5.161.42
शस्त्रौघमक्षय्यमतिप्रवृद्धं ।
यदावगाह्य श्रमनष्टचेताः।
भविष्यसि त्वं हतसर्वबान्धव-
स्तदा मनस्ते परितापमेष्यति ॥ ५.१६१.४२ ॥
શસ્ત્રોના અક્ષય, અતિશય ઉભરાયેલા પ્રવાહમાં તું ઉતરીશ, થાકથી ચિત્ત નષ્ટ થશે અને તારા સર્વ બાંધવો હણાયા હશે, ત્યારે તારા મનમાં પરિતાપ થશે.
5.161.43
तदा मनस्ते त्रिदिवादिवाशुचे-
र्निवर्तिता पार्थ महीप्रशासनात्।
प्रशाम्य राज्यं हि सुदुर्लभं त्वया ।
बुभूषितः स्वर्ग इवातपस्विना ॥ ५.१६१.४३ ॥
ત્યારે તારું મન, જાણે અશુદ્ધ માણસ સ્વર્ગમાંથી પાછો ફરે તેમ, પાર્થ દ્વારા પૃથ્વીના શાસનથી પાછું વાળવામાં આવશે. તપ ન કરનાર સ્વર્ગ ઇચ્છે તેમ, તેં અતિ દુર્લભ રાજ્યને શાંત કરીને ઇચ્છ્યું હતું.