মহাভারত · অধ্যায় 5.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.169.1
एते रथास्तवाख्यातास्तथैवातिरथा नृप ।
ये चाप्यर्धरथा राजन्पाण्डवानामतः श्रृणु ॥ ५.१६९.१ ॥
হে রাজা, তোমার রথী ও অতিরথীদের কথা বলা হল। হে রাজন, এখন পাণ্ডবদের অর্ধরথীদের কথা শোনো।
5.169.2
यदि कौतूहलं तेऽद्य पाण्डवानां बले नृप ।
रथसंख्यां शृणुष्व त्वं सहैभिर्वसुधाधिपैः ॥ ५.१६९.२ ॥
হে রাজা, আজ যদি পাণ্ডবদের সেনাবাহিনী সম্পর্কে তোমার কৌতূহল থাকে, তবে এই ভূপালদের সঙ্গে তাদের রথসংখ্যা শোনো।
5.169.3
स्वयं राजा रथोदारः पाण्डवः कुन्तनन्दनः ।
अग्निवत्समरे तात चरिष्यति न संशयः ॥ ५.१६९.३ ॥
স্বয়ং রাজা, শ্রেষ্ঠ রথী কুন্তীনন্দন পাণ্ডব, হে বৎস, যুদ্ধে অগ্নির মতো বিচরণ করবেন, এতে সন্দেহ নেই।
5.169.4
भीमसेनस्तु राजेन्द्र रथोऽष्टगुणसंमितः ।
न तस्यास्ति समो युद्धे गदया सायकैरपि ॥ ५.१६९.४ ॥
কিন্তু হে রাজেন্দ্র, ভীমসেন আট রথের সমান; যুদ্ধে গদা বা বাণেও তার সমকক্ষ কেউ নেই।
5.169.5
नागायुतबलो मानी तेजसा न स मानुषः ।
माद्रीपुत्रो च रथिनौ द्वावेव पुरुषर्षभौ ॥ ५.१६९.५ ॥
দশ হাজার হাতির বলযুক্ত, অভিমানী, তেজে সে মানুষ নয়; মাদ্রীর দুই পুত্র, রথী, পুরুষশ্রেষ্ঠ বৃষভ।
5.169.6
अश्विनाविव रूपेण तेजसा च समन्वितौ ।
एते चमूमुखगताः स्मरन्तः क्लेशमुत्तमम् ॥ ५.१६९.६ ॥
অশ্বিনীকুমারদ্বয়ের মতো রূপ ও তেজযুক্ত এরা দুজন সেনাবাহিনীর সম্মুখভাগে গিয়ে তাদের মহান ক্লেশের কথা স্মরণ করে (যুদ্ধ করবে)।
5.169.7
रुद्रवत्प्रचरिष्यन्ति तत्र मे नास्ति संशयः ।
सर्व एव महात्मानः सालस्तम्भा इवोद्गताः ॥ ५.१६९.७ ॥
সেখানে তাঁরা রুদ্রের মতো বিচরণ করবেন, এতে আমার সন্দেহ নেই। তাঁরা সকলেই মহাত্মা, শাল বৃক্ষের কাণ্ডের মতো উন্নত।
5.169.8
प्रादेशेनाधिकाः पुंभिरन्यैस्ते च प्रमाणतः ।
सिंहसंहननाः सर्वे पाण्डुपुत्रा महाबलाः ॥ ५.१६९.८ ॥
তাঁরা অন্য মানুষের চেয়ে এক বিঘত বেশি লম্বা, দৈর্ঘ্যেও তেমনই। সিংহের মতো দৃঢ় দেহের পাণ্ডুপুত্রেরা সকলেই মহাবলবান।
5.169.9
चरितब्रह्मचर्याश्च सर्वे तात तपस्विनः ।
ह्रीमन्तः पुरुषव्याघ्रा व्याघ्रा इव बलोत्कटाः ॥ ५.१६९.९ ॥
হে বৎস, তাঁরা সকলেই ব্রহ্মচর্য পালনকারী তপস্বী। তাঁরা লজ্জাশীল, পুরুষশ্রেষ্ঠ, বাঘের মতো বলোদ্ধত।
5.169.10
जवे प्रहारे संमर्दे सर्व एवातिमानुषाः ।
सर्वैर्जिता महीपाला दिग्जये भरतर्षभ ॥ ५.१६९.१० ॥
বেগে, আঘাতে, ঘোর সংঘর্ষে তাঁরা সকলেই অতিমানব। দিগ্বিজয়ে তাঁরা সকল রাজাকে জয় করেছেন, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।
5.169.11
न चैषां पुरुषाः केचिदायुधानि गदाः शरान् ।
विषहन्ति सदा कर्तुमधिज्यान्यपि कौरव ॥ ५.१६९.११ ॥
তাঁদের মধ্যে কোনো মানুষই অস্ত্র, গদা ও শর সর্বদা ধনুকে জুড়ে ব্যবহার করতে পারে না, হে কৌরব।
5.169.12
उद्यन्तुं वा गदा गुर्वीः शरान्वा क्षेप्तुमाहवे ।
जवे लक्ष्यस्य हरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे ॥ ५.१६९.१२ ॥
যুদ্ধে ভারী গদা তোলায়, বাণ নিক্ষেপে, বেগে লক্ষ্য ধরায়, ভোজনে, ধুলায় টেনে নেওয়ায় (তাঁদের সমকক্ষ কেউ নেই)।
5.169.13
बालैरपि भवन्तस्तैः सर्व एव विशेषिताः ।
एतत्सैन्यं समासाद्य सर्व एव बलोत्कटाः ॥ ५.१६९.१३ ॥
তোমরা সকলে ওদের দ্বারা, এমনকি বালকদের দ্বারাও, পরাজিত হবে; এই সেনাবাহিনীর সম্মুখীন হয়ে তারা সকলেই বলোৎকট হবে।
5.169.14
विध्वंसयिष्यन्ति रणे मा स्म तैः सह संगमः ।
एकैकशस्त संमर्दे हन्युः सर्वान्महीक्षितः ॥ ५.१६९.१४ ॥
তারা যুদ্ধে ধ্বংস করবে; তাদের সঙ্গে সংঘাতে যেও না। সংঘর্ষে একে একে তারা সকল রাজাকে বধ করবে।
5.169.15
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र राजसूये यथाभवत् ।
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं द्यूते च परुषा गिरः ॥ ५.१६९.१५ ॥
হে রাজেন্দ্র, আপনার চোখের সামনেই রাজসূয়ে যেমন ঘটেছিল, দ্রৌপদীর নির্যাতন ও দ্যূতে কর্কশ বাক্য—সবই।
5.169.16
ते स्मरन्तश्च सङ्ग्रामे चरिष्यन्ति च रुद्रवत् ।
लोहिताक्षो गुडाकेशो नारायणसहायवान् ॥ ५.१६९.१६ ॥
যুদ্ধে তা স্মরণ করে তারা রুদ্রের মতো বিচরণ করবে — রক্তচক্ষু গুডাকেশ (অর্জুন), নারায়ণ যার সহায়।
5.169.17
उभोयोः सेनयोर्वीरो रथो नास्तीति तादृशः ।
न हि देवेषु वा पूर्वं मनुष्येषूरगेषु च ॥ ५.१६९.१७ ॥
উভয় সেনাবাহিনীতে এমন বীর রথী নেই; পূর্বে দেবতা, মানুষ বা নাগদের মধ্যেও এমন কেউ ছিল না।
5.169.18
राक्षसेष्वथ यक्षेषु नरेषु कुत एव तु ।
भूतोथ वा भविष्यो वा रथः कश्चिन्मया श्रुतः ॥ ५.१६९.१८ ॥
রাক্ষস ও যক্ষদের মধ্যে তো নেই; মানুষের মধ্যে আর কী কথা! অতীতে বা ভবিষ্যতে এমন কোনো রথীর কথা আমি শুনিনি।
5.169.19
समायुक्तो महाराज रथः पार्थस्य धीमतः ।
वासुदेवश्च संयन्ता योद्धा चैव धनञ्जयः ॥ ५.१६९.१९ ॥
হে মহারাজ, বুদ্ধিমান পার্থের রথ প্রস্তুত; বাসুদেব সারথি, ধনঞ্জয় যোদ্ধা।
5.169.20
गाण्डीवं च धनुर्दिव्यं ते चाश्वा वातरंहसः ।
अभेद्यं कवचं दिव्यमक्षय्यौ च महेषुधी ॥ ५.१६९.२० ॥
তাঁর কাছে দিব্য গাণ্ডীব ধনু, বায়ুবেগের অশ্ব, অভেদ্য দিব্য কবচ এবং অক্ষয় দুটি মহান তূণ আছে।
5.169.21
अस्त्रग्रामश्च माहेन्द्रो रौद्रः कौबेर एवच ।
याम्यश्च वारुणश्चैव गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः ॥ ५.१६९.२१ ॥
তাঁর কাছে ইন্দ্র, রুদ্র, কুবের, যম ও বরুণের দিব্যাস্ত্রসমূহ এবং ভয়ংকর দর্শন গদা আছে।
5.169.22
वज्रादीनि च मुख्यानि नानाप्रहरणानि च ।
दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम् ॥ ५.१६९.२२ ॥
বজ্রাদি প্রধান অস্ত্র ও নানা প্রহরণ আছে; সেগুলি হিরণ্যপুরবাসী সহস্র দানবের।
5.169.23
हतान्येकरथेनाजौ कस्तस्य सदृशो रथः ।
एष हन्याद्धि संरम्भी बलवान्सत्यविक्रमः ॥ ५.१६९.२३ ॥
যুদ্ধে একটিমাত্র রথে তারা নিহত হয়েছিল; তার সমতুল্য রথ কার? এই ক্রুদ্ধ, বলবান, সত্যবিক্রম বীরই নিশ্চয় বধ করবে।
5.169.24
तव सेनां महाबाहुः स्वां चैव परिपालयन् ।
अहं चैनं प्रत्युदियामाचार्यो वा धनञ्जयम् ॥ ५.१६९.२४ ॥
তোমার সেনা ও নিজের সেনাকে রক্ষা করে মহাবাহু আমি অথবা আচার্য এই ধনঞ্জয়ের সম্মুখীন হব।
5.169.25
न तृतीयोऽस्ति राजेन्द्र सेनयोरुभयोरपि ।
य एनं शरवर्षाणि वर्षन्तमुदियाद्रथी ॥ ५.१६९.२५ ॥
হে রাজেন্দ্র, উভয় সেনার মধ্যে এমন কোনো তৃতীয় রথী নেই যে বাণবর্ষণকারী তাঁকে প্রতিরোধ করতে পারে।
5.169.26
जीमूत इव घर्मान्ते महावातसमीरितः ।
समायुक्तस्तु कौन्तेयो वासुदेवसहायवान् ।
तरुणश्च कृती चैव जीर्णावावामुभावपि ॥ ५.१६९.२६ ॥
গ্রীষ্মের শেষে মহাবায়ুতে চালিত মেঘের মতো কুন্তীপুত্র বাসুদেবকে সহায়রূপে নিয়ে প্রস্তুত; সে তরুণ ও দক্ষ, আর আমরা দুজনেই বৃদ্ধ।
5.169.27
एतच्छ्रुत्वा तु भीष्मस्य राज्ञां दध्वंसिरे तदा ।
काञ्चनाङ्गदिनः पीना भुजाश्चन्दनरूषिताः ॥ ५.१६९.२७ ॥
ভীষ্মের এই কথা শুনে তখন রাজাদের সোনার বাজুবন্ধ-পরা, চন্দনলিপ্ত পুষ্ট বাহুগুলি কেঁপে উঠল।
5.169.28
मनोभिः सह संवेगैः संस्मृत्य च पुरातनम् ।
सामर्थ्यं पाण्डवेयानां यथा प्रत्यक्षदर्शनात् ॥ ५.१६९.२८ ॥
মনে উদ্বেগের সঙ্গে, পূর্বের কথা স্মরণ করে এবং পাণ্ডবদের সামর্থ্য প্রত্যক্ষ দর্শনে (তাদের মন বিচলিত হল)।