महाभारत · अध्याय 5.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.17.1
अथ संचिन्तयानस्य देवराजस्य धीमतः ।
नहुषस्य वधोपायं लोकपालैः सदैवतैः ॥ ५.१७.१ ॥
तेव्हा बुद्धिमान देवराज इंद्र देव आणि लोकपालांसह नहुषाच्या वधाचा उपाय विचार करत असताना.
5.17.2
तपस्वी तत्र भगवानगस्त्यः प्रत्यदृश्यत ।
सोऽब्रवीदर्च्य देवेन्द्रं दिष्ट्या वै वर्धते भवान् ॥ ५.१७.२ ॥
तेथे तपस्वी भगवान अगस्त्य प्रकट झाले. त्यांनी देवेंद्राचा सत्कार करून म्हटले, "भाग्याने तुमची भरभराट होत आहे."
5.17.3
विश्वरूपविनाशेन वृत्रासुरवधेन च ।
दिष्ट्याद्य नहुषो भ्रष्टो देवराज्यात्पुरन्दर ॥ ५.१७.३ ॥
विश्वरूपाच्या नाशाने आणि वृत्रासुराच्या वधाने, हे पुरंदरा, आज सुदैवाने नहुष देवराज्यावरून भ्रष्ट झाला आहे.
5.17.4
दिष्ट्या हतारिं पश्यामि भवन्तं वलसूदन ।
स्वागतं ते महर्षेऽस्तु प्रीतोऽहं दर्शनात्तत।
पाद्यमाचमनीयं च गामर्घ्यं च प्रतीच्छ मे ॥ ५.१७.४ ॥
हे वलसूदना, सुदैवाने शत्रू मारला गेलेला मी तुमच्यात पाहतो आहे. हे महर्षे, तुमचे स्वागत असो; तुमच्या दर्शनाने मी आनंदित आहे. माझ्याकडून पाद्य, आचमनीय, गाय आणि अर्घ्य स्वीकारा.
5.17.5
पूजितं चोपविष्टं तमासेन मुनिसत्तमम् ।
पर्यपृच्छत देवेशः प्रहृष्टो ब्राह्मणर्षभम् ॥ ५.१७.५ ॥
आसनावर बसवून सत्कार केलेल्या त्या मुनिश्रेष्ठ ब्राह्मणश्रेष्ठांना प्रसन्न झालेल्या देवेश्वराने विचारले.
5.17.6
श्रोतुमिच्छामि भगवन्कथ्यमानं द्विजोत्तम ।
परिभ्रष्टः कथं स्वर्गान्नहुषः पापनिश्चयः ॥ ५.१७.६ ॥
हे भगवन्, हे द्विजोत्तमा, पापनिश्चयी नहुष स्वर्गातून कसा भ्रष्ट झाला हे सांगितले जात असताना ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
5.17.7
श्रृणु शक्र प्रियं वाक्यं यथा राजा दुरात्मवान् ।
स्वर्गाद्भ्रष्टो दुराचारो नहुषो बलदर्पितः ॥ ५.१७.७ ॥
हे शक्रा, प्रिय वचन ऐक — दुरात्मा राजा, दुराचारी नहुष बलाच्या मदाने स्वर्गातून पडला.
5.17.8
श्रमार्ताश्च वहन्तस्तं नहुषं पापकारिणम् ।
देवर्षयो महाभागास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥ ५.१७.८ ॥
श्रमाने थकलेले, पापी नहुषाला वाहून नेणारे महाभाग देवर्षी आणि निर्मल ब्रह्मर्षीही.
5.17.9
पप्रच्छुर्नहुषं देवं संशयं जयतां वर ।
य इमे ब्रह्मणा प्रोक्ता मन्त्रा वै प्रोक्षणे गवाम् ॥ ५.१७.९ ॥
हे विजयश्रेष्ठा, त्यांनी देव नहुषाला संशय विचारला — गाईंच्या प्रोक्षणात ब्रह्मदेवांनी सांगितलेल्या मंत्रांविषयी.
5.17.10
एते प्रमाणं भवत उताहो नेति वासव ।
नहुषो नेति तानाह तमसा मूढचेतनः ॥ ५.१७.१० ॥
"हे वासवा, हे तुझ्यासाठी प्रमाण आहेत की नाही?" असे विचारले असता, तमोगुणाने मूढचित्त नहुषाने त्यांना "नाही" म्हटले.
5.17.11
अधर्मे संप्रवृत्तस्त्वं धर्मं न प्रतिपद्यसे ।
प्रमाणमेतदस्माकं पूर्वं प्रोक्तं महर्षिभिः ॥ ५.१७.११ ॥
तू अधर्मात प्रवृत्त झाला आहेस, धर्म प्राप्त करीत नाहीस. पूर्वी महर्षींनी सांगितलेले हेच आमचे प्रमाण आहे.
5.17.12
ततो विवदमानः स मुनिभिः सह वासव ।
अथ मामस्पृशन्मूर्ध्नि पादेनाधर्मपीडितः ॥ ५.१७.१२ ॥
मग मुनींशी वाद घालणारा तो, हे वासवा, अधर्माने पीडित होऊन माझ्या मस्तकावर पायाने प्रहार करता झाला.
5.17.13
तेनाभूद्धततेजाश्च निःश्रीकश्च महीपतिः ।
ततस्तं तमसा विग्नमवोचं भृशपीडितम् ॥ ५.१७.१३ ॥
त्यामुळे तो राजा तेजहीन व श्रीहीन झाला. तेव्हा अंधाराने पीडित, अत्यंत व्यथित झालेल्या त्याला मी म्हणालो.
5.17.14
यस्मात्पूर्वैः कृतं राजन्ब्रह्मर्षिभिरनुष्ठितम् ।
अदृष्टं दूषयसि मे यच्च मूर्ध्य्रस्पृशः पदा ॥ ५.१७.१४ ॥
हे राजा, पूर्वीच्या ब्रह्मर्षींनी आचरलेल्या गोष्टीला, ती न दिसत असूनही, तू दोष देतोस; आणि तू माझ्या मस्तकाला पायाने स्पर्श केलास.
5.17.15
यच्चापि त्वमृषीन्मूढ ब्रह्मकल्पान्दुरासदान् ॥ ५.१७.१५ ॥
हे मूर्खा, ब्रह्मासमान, जवळ जाण्यास कठीण अशा ऋषींचाही तू अपमान केलास.
5.17.16
वाहान्कृत्व्रा वाहयसि तेन स्वर्गाद्धतप्रभः ।
ध्वंस पाप परिभ्रष्टः क्षीणपुण्यो महीतले ॥ ५.१७.१६ ॥
त्यांना तू वाहन करून हाकलेस; त्या पापाने तेजहीन होऊन तू स्वर्गातून पडशील. हे पापी, पतित, पुण्य क्षीण होऊन पृथ्वीवर पडशील.
5.17.17
दशवर्षसहस्राणि सर्परूपधरो महान् ।
विचरिष्यसि पूर्णेषु पुनः स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ ५.१७.१७ ॥
दहा हजार वर्षे महासर्पाचे रूप धारण करून तू फिरशील; ती पूर्ण झाल्यावर पुन्हा स्वर्ग मिळवशील.
5.17.18
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं नाम तव वंशसमुद्भवम् ।
निहतो ब्रह्मशापेन प्रपद्यस्व त्रिविष्टपम् ॥ ५.१७.१८ ॥
तुझ्या वंशात जन्मलेल्या युधिष्ठिर नावाच्या व्यक्तीला पाहून, ब्रह्मशापाने निहत झालेला तू स्वर्गाचा आश्रय घे.
5.17.19
एवं भ्रष्टो दुरात्मा स देवराज्यादरिन्दम ।
दिष्ट्या वर्धामहे शक्र हतो ब्रह्मर्षिकण्टकः ॥ ५.१७.१९ ॥
अशा प्रकारे तो दुरात्मा देवराज्यातून पडला. हे शत्रुदमना, सुदैवाने आम्ही आनंदित आहोत, हे शक्रा; ब्रह्मर्षींचा काटा ठरलेला तो मारला गेला.
5.17.20
त्रिविष्टपं प्रपद्यस्व पाहि लोकाञ्शचीपते ।
जितेन्द्रियो जितामित्रः स्तूयमानो महर्षिभिः ॥ ५.१७.२० ॥
त्रिदिवलोक प्राप्त कर; हे शचीपती, लोकांचे रक्षण कर. इंद्रियांवर जय मिळवलेला, शत्रूंवर जय मिळवलेला, महर्षींनी स्तुती केलेला.
5.17.21
ततो देवा भृशं तुष्टा महर्षिगणसंवृताः ।
पितरश्चैव यक्षाश्च भुजगा राक्षसास्तथा ॥ ५.१७.२१ ॥
तेव्हा देव अत्यंत संतुष्ट झाले, महर्षिगणांनी वेढलेले; पितर, यक्ष, नाग आणि राक्षसही तसेच.
5.17.22
गन्धर्वा देवकन्याश्च सर्वे चाप्सरसां गणाः ।
सरांसि सरितः शैलाः सागराश्च विशांपते ॥ ५.१७.२२ ॥
गंधर्व, देवकन्या आणि सर्व अप्सरागण; सरोवरे, नद्या, पर्वत आणि सागरही, हे विशांपते.
5.17.23
उपागम्याब्रुवन्सर्वे दिष्ट्या वर्धसि शक्रुहन् ।
हतश्च नहुषः पापो दिष्ट्यागस्त्येन धीमता।
दिष्ट्या पापसमाचारः कृतः सर्पो महीतले ॥ ५.१७.२३ ॥
सर्वजण जवळ येऊन म्हणाले: सुदैवाने तू वाढत आहेस, हे शक्रहन्त्या. पापी नहुष मारला गेला; सुदैवाने बुद्धिमान अगस्त्यामुळे; सुदैवाने त्या पापाचाऱ्याला पृथ्वीवर सर्प करण्यात आले.