महाभारत · अध्याय 5.175
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.175.1
ततोऽहं समनुज्ञाप्य कालीं गन्धवतीं तदा ।
मन्त्रिणश्चर्त्विजश्चैव तथैव च पुरोहितान्।
समनुज्ञामिषं कन्यामम्बां ज्येष्ठां नराधिप ॥ ५.१७५.१ ॥
तेव्हा मी काली आणि गन्धवती, मंत्री, ऋत्विज आणि पुरोहितांची अनुमती घेऊन, हे नराधिपा, ज्येष्ठ कन्या अंबेला अनुमती मिळवून दिली.
5.175.2
अनुज्ञाता ययौ सा तु कन्या साल्वपतेः पुरम् ।
वृद्धैर्द्विजातिभिर्गुप्ता धात्र्या चानुगता तदा ॥ ५.१७५.२ ॥
अनुमती मिळालेली ती कन्या शाल्वपतीच्या नगरीकडे गेली; वृद्ध आणि द्विजांनी तिचे रक्षण केले, आणि तेव्हा एक धात्री तिच्यासोबत होती.
5.175.3
अतीत्य च तमध्वानमासमाद नराधिपम ।
सा तमासाद्य राजानं साल्वं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१७५.३ ॥
तो मार्ग ओलांडून ती नराधिपापर्यंत पोहोचली; शाल्व राजाजवळ जाऊन तिने हे शब्द म्हटले.
5.175.4
आगताहं महाबाहो त्वामुद्दिश्य महामते ।
अभिनन्दस्व मां राजन्सदा प्रियहिते रताम् ॥ ५.१७५.४ ॥
हे महाबाहो, हे महामते, मी तुझ्यासाठीच आले आहे; हे राजा, नेहमी तुझ्या प्रिय आणि हितात रत असलेल्या मला स्वीकार.
5.175.5
प्रतिपादय मां राजन्धर्मादींश्चर धर्मतः ।
त्वं हि मे मनसा ध्यातस्त्वया चाप्युपमन्त्रिता ॥ ५.१७५.५ ॥
हे राजा, मला स्वीकार; धर्म इत्यादींचे धर्मानुसार पालन कर. तूच माझ्या मनात ध्यायिलेला आहेस, आणि तूच माझ्याकडून आमंत्रित झाला आहेस.
5.175.6
तामब्रवीत्साल्वपतिः स्मयन्निव विशांपते ।
त्वयाऽन्यपूर्वया नाहं भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥ ५.१७५.६ ॥
हे विशांपते, शाल्वपती हसत हसत तिला म्हणाला — हे वरवर्णिनी, जिला दुसऱ्याने आधी वरले आहे, त्या तुझ्याशी मी पत्नीची इच्छा धरत नाही.
5.175.7
गच्छ भद्रे पुनस्तत्र सकाशं भीष्मकस्य वै ।
नाहमिच्छामि भीष्मेण गृहीतां त्वां प्रसह्य वै ॥ ५.१७५.७ ॥
हे कल्याणी, पुन्हा तिथे भीष्मकाकडे जा. भीष्माने बळजबरीने पकडलेल्या तुला मला नको आहे.
5.175.8
त्वं हि भीष्मेण निर्जित्य नीता प्रीतिमती तदा ।
परामृश्य महायुद्धे निर्जित्य पृथिवीपतीन् ॥ ५.१७५.८ ॥
तेव्हा भीष्माने तुला जिंकून नेले होते. महायुद्धात पृथ्वीच्या राजांना जिंकून त्याने तुला पकडले होते.
5.175.9
नाहं त्वय्यन्यपूर्वायां भार्यार्थी वरवर्णिनि ।
कथमस्मद्विधो राजा परपूर्वां प्रवेशयेत् ॥ ५.१७५.९ ॥
हे सुंदर वर्णाच्या स्त्री, इतरांची पूर्वपत्नी ठरलेल्या तुला मी पत्नी म्हणून इच्छित नाही. माझ्यासारखा राजा दुसऱ्याची पूर्वपत्नी घरात कशी आणेल?
5.175.10
नारीं विदितविज्ञानः परेषां धर्ममादिशन् ।
यथेष्टं गम्यतां भद्रे मा त्वां कालोऽत्यगादयम् ॥ ५.१७५.१० ॥
इतरांचा धर्म जाणणारा विवेकी मी असे सांगतो — हे कल्याणी, तुला हवे तिथे जा. हा काळ तुझ्यावरून निघून जाऊ नये.
5.175.11
अम्बा तमब्रवीद्राजन्ननङ्गशरपीडिता ।
नैवं वद महीपाल नैतदेवं कथंचन ॥ ५.१७५.११ ॥
हे राजा, मदनबाणांनी पीडित झालेली अंबा त्याला म्हणाली — हे महीपाला, असे बोलू नकोस. हे कोणत्याही प्रकारे असे नाही.
5.175.12
नास्मि प्रीतिमती नीता भीष्मेणामित्रकर्शन ।
बलान्नीतास्मि रुदती विद्राव्य पृथिवीपतीन् ॥ ५.१७५.१२ ॥
हे शत्रुनाशका, मी प्रेमाने भीष्मांनी नेलेली नव्हते. रडत, पृथ्वीच्या राजांना पळवून लावून बळजबरीने मला नेले गेले.
5.175.13
भजस्व मां साल्वपते भक्तां बालामनागसम् ।
भक्तानां हि परित्यागो न धर्मेषु प्रशस्यते ॥ ५.१७५.१३ ॥
हे साल्वपते, भक्त, बालिका, निरपराध अशा मला स्वीकार. भक्तांचा त्याग धर्मांत प्रशंसनीय नाही.
5.175.14
साहमामन्त्र्य गाङ्गेयं समरेष्वनिवर्तिनम् ।
अनुज्ञाता च तेनैव ततोऽहं भृशमागता ॥ ५.१७५.१४ ॥
युद्धांत कधीही मागे न हटणाऱ्या गाङ्गेयाला विचारून, त्याचीच अनुज्ञा मिळवून मी अत्यंत आले आहे.
5.175.15
न स भीष्मो महाबाहुर्मामिच्छति विशांपते ।
भ्रातृहेतोः समारम्भो भीष्मस्येति श्रुतं मया ॥ ५.१७५.१५ ॥
हे प्रजापते, तो महाबाहू भीष्म मला इच्छित नाही. भावासाठीच भीष्माचा हा प्रयत्न आहे असे मी ऐकले आहे.
5.175.16
भगिन्यौ मम ये नीते अम्बिकाम्बालिके नृप ।
प्रादाद्विचित्रवीर्याय गाङ्गेयो हि यवीयसे ॥ ५.१७५.१६ ॥
हे नृपा, माझ्या ज्या दोन बहिणी अंबिका आणि अंबालिका नेल्या गेल्या होत्या, त्या गाङ्गेयाने धाकट्या विचित्रवीर्याला दिल्या.
5.175.17
यथा साल्वपते नान्यं वरं यामि कथंचन ।
त्वामृते पुरुषव्याघ्र तथा मूर्धानमालभे ॥ ५.१७५.१७ ॥
हे साल्वपते, तुझ्याशिवाय मी कोणत्याही प्रकारे दुसऱ्या वराकडे जाणार नाही; हे पुरुषव्याघ्रा, असे म्हणून मी माझे मस्तक स्पर्श करून शपथ घेते.
5.175.18
न चान्यपूर्वा राजेन्द्र त्वामहं समुपस्थिता ।
सत्यं ब्रवीमि साल्वैतत्सत्येनात्मानमालभे ॥ ५.१७५.१८ ॥
हे राजेंद्रा, मी पूर्वी कोणाचीही नव्हते; तुझ्याजवळ मी उभी आहे. हे साल्वा, हे सत्य सांगते; सत्याने स्वतःला स्पर्श करून शपथ घेते.
5.175.19
भजस्व मां विशालाक्ष स्वयं कन्यामुपस्थिताम् ।
अनन्यपूर्वां राजेन्द्र त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणीम् ॥ ५.१७५.१९ ॥
हे विशालाक्षा, हे राजेंद्रा, स्वतः समोर आलेल्या या कन्येचा स्वीकार कर; ही यापूर्वी इतर कोणाचीही नव्हती; ती तुझ्या कृपेची इच्छुक आहे.
5.175.20
तामेवं भाषमाणां तु साल्वः काशिपतेः सुताम् ।
अत्यजद्भरतश्रेष्ठ जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ ५.१७५.२० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, असे बोलत असलेल्या काशीराजाच्या कन्येला साल्वाने जुनी कात टाकणाऱ्या सापाप्रमाणे सोडून दिले.
5.175.21
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्याच्यमानस्तया नृपः ।
नाश्रद्दधत्साल्वपतिः कन्यायां भरतर्षभ ॥ ५.१७५.२१ ॥
हे भरतर्षभा, अशा अनेक प्रकारच्या शब्दांनी ती विनवत असतानाही साल्वपतीने त्या कन्येवर विश्वास ठेवला नाही.
5.175.22
ततः सा मन्युनाऽऽविष्टा ज्येष्ठा काशिपतेः सुता ।
अब्रवीत्साश्रुनयना बाष्पविप्लुतया गिरा ॥ ५.१७५.२२ ॥
मग रागाने भरलेली काशीराजाची ज्येष्ठ कन्या अश्रुपूर्ण नेत्रांनी, अश्रूंनी दाटलेल्या वाणीने बोलली.
5.175.23
त्वया त्यक्ता गमिष्यामि यत्र तत्र विशांपते ।
तत्र मे गतयः सन्तु सन्तः सत्यं यथा ध्रुवम् ॥ ५.१७५.२३ ॥
हे विशांपते, तुझ्याकडून त्यागली गेलेली मी जिथे जाईन, तिथेच माझी गती असो; सत्पुरुष सत्य असल्याप्रमाणे निश्चितपणे तसेच असोत.
5.175.24
एवं तां भाषमाणां तु कन्यां साल्वपतिस्तदा ।
परितत्याज कौरव्य करुणं परिदेवतीम् ॥ ५.१७५.२४ ॥
हे कौरव्या, असे बोलणाऱ्या, करुणपणे विलाप करणाऱ्या त्या कन्येचा साल्वपतीने तेव्हा पूर्णपणे त्याग केला.
5.175.25
गच्छ गच्छेति तां साल्वः पुनः पुनरभाषत ।
बिभेमि भीष्मात्सुश्रोणि त्वं च भीष्मपरिग्रहः ॥ ५.१७५.२५ ॥
"जा, जा" असे साल्व तिला वारंवार म्हणाला. "हे सुंदर कंबरेच्या स्त्रिये, मी भीष्माला भितो; तूही भीष्माने स्वीकारलेली आहेस."
5.175.26
एवमुक्ता तु सा तेन साल्वेनादीर्घदर्शिना ।
निश्चक्राम पुराद्दीना रुदती कुररी यथा ॥ ५.१७५.२६ ॥
अदूरदर्शी साल्व असे बोलल्यावर ती दीन होऊन कुररी पक्ष्याप्रमाणे रडत नगरातून बाहेर पडली.
5.175.27
निष्क्रामन्ती तु नगराच्चिन्तयामास दुःखिता ।
पृथिव्यां नास्ति युवतिर्विषमस्थतरा मया ॥ ५.१७५.२७ ॥
नगरातून बाहेर पडताना दुःखी झालेली ती विचार करू लागली, "पृथ्वीवर माझ्यापेक्षा विषम स्थितीत असणारी तरुणी नाही."
5.175.28
बन्धुर्भिर्विप्रहीणास्मि साल्वेन च निराकृता ।
न च शक्यं पुनर्गन्तुं मया वारणसाह्वयम् ॥ ५.१७५.२८ ॥
बांधवांनी सोडलेली आणि साल्वाने नाकारलेली मी आता वारणसाह्वय नगरात परत जाणे शक्य नाही.
5.175.29
अनुज्ञाता तु भीष्मेण साल्वमुद्दिश्य कारणम् ।
किं नु गर्हाम्यथात्मानमथ भीष्मं दुरासदम् ॥ ५.१७५.२९ ॥
भीष्माची अनुमती मिळालेली मी, साल्वाला कारण मानून, स्वतःची निंदा करू की दुरासद भीष्माची?
5.175.30
अथवा पितरं मूढं यो मेऽकार्षीत्स्वयंवरम् ।
मयाऽयं स्वकृतो दोषो याऽहं भीष्मरथात्तदा ॥ ५.१७५.३० ॥
किंवा माझा स्वयंवर करणाऱ्या त्या मूर्ख पित्याला दोष देऊ? हा दोष माझाच आहे; कारण तेव्हा मी भीष्माच्या रथातून उतरले.
5.175.31
प्रवृत्ते दारुणे युद्धे साल्वार्थं नापतं पुरा ।
तस्येयं फलनिर्वृत्तिर्यदापन्नाऽस्मि मूढवत् ॥ ५.१७५.३१ ॥
भयंकर युद्ध सुरू झाले तेव्हा, पूर्वी मी साल्वासाठी गेले नव्हते; त्याचेच हे फळ आहे की मी मूर्खासारखी ही दशा प्राप्त झाले आहे.
5.175.32
धिग्भीष्मं धिक्क मे मन्दं पितरं मूढचेतसम् ।
येनाहं वीर्यशुल्केन पण्यस्त्रीव प्रचोदिता ॥ ५.१७५.३२ ॥
भीष्माला धिक्कार; मंदबुद्धी मलाही धिक्कार; मूढचित्त पित्यालाही धिक्कार — ज्याने पराक्रमाच्या मोबदल्यात वेश्येप्रमाणे मला प्रवृत्त केले.
5.175.33
धिङ्मां धिक्साल्वराजानं धिग्धातारमथापि वा ।
येषां दुर्नीतभावेन प्राप्तास्म्यापदमुत्तमाम् ॥ ५.१७५.३३ ॥
मला धिक्कार; साल्वराजाला धिक्कार; विधात्यालाही धिक्कार — किंवा दुर्नीतीच्या भावाने ज्यांच्यामुळे मी ही मोठी आपत्ती प्राप्त केली त्यांनाही.
5.175.34
सर्वथा भागधेयानि स्वानि प्राप्नोति मानवः ।
अनयस्यास्य तु मुखं भीष्मः शान्तनवो मम ॥ ५.१७५.३४ ॥
मनुष्य सर्वथा आपलेच भाग्य प्राप्त करतो; आणि या अनर्थाचे मूळ तर माझ्यासाठी शंतनूचा पुत्र भीष्मच आहे.
5.175.35
सा भीष्मे प्रतिकर्तव्यमहं पश्यामि सांप्रतम् ।
तपसा वा युधा वापि दुःखहेतुः स मे मतः ॥ ५.१७५.३५ ॥
आता भीष्माबाबत जे प्रतिकार्य आहे ते मी पाहते — तपाने किंवा युद्धानेही; तोच माझ्या दुःखाचे कारण मानला गेला आहे.
5.175.36
को नु भीष्मं युधा जेतुमुत्सहेत महीपतिः ।
एवं सा परिनिश्चित्य जगाम नगराद्बहिः ॥ ५.१७५.३६ ॥
भीष्माला युद्धात जिंकण्याचे धाडस कोणता राजा करेल? असा निश्चय करून ती नगराबाहेर गेली.
5.175.37
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम् ।
ततस्तामवसद्रात्रिं तापसैः परिवारिता ॥ ५.१७५.३७ ॥
पुण्यशील महात्म्या तपस्व्यांच्या आश्रमात, तपस्व्यांनी वेढलेली ती त्या रात्री राहिली.
5.175.38
आचख्यौ च यथावृत्तं सर्वमात्मनि भारत ।
विस्तरेण महाबाहो निखिलेन शुचिस्मिता ।
हरणं च विसर्गं च साल्वेन च विसर्जनम् ॥ ५.१७५.३८ ॥
भारता, तिच्यावर जे घडले ते सर्व तिने विस्ताराने सांगितले; शुचिस्मिते, महाबाहो, अपहरण, सोडून देणे आणि साल्वाने केलेला त्याग, सर्व काही पूर्णपणे.
5.175.39
ततस्तत्र महानासीद्ब्राह्मणः संशितव्रतः ।
शैखावत्यस्तपोबृद्धः शास्त्रे चारण्यके गुरुः ॥ ५.१७५.३९ ॥
तेथे एक महान ब्राह्मण होते; कठोर व्रतधारी, शैखावत्य, तपाने वृद्ध, शास्त्र आणि आरण्यकांचे गुरु.
5.175.40
आर्ता तामाह स मुनिः शैखावत्यो महातपाः ।
निःश्वसन्तीं सतीं बालां दुःखशोकपरायणाम् ॥ ५.१७५.४० ॥
महातपस्वी शैखावत्य मुनी दुःखशोकात बुडालेल्या, उसासे टाकणाऱ्या त्या सती बालिकेला, पीडित तिला असे म्हणाले.
5.175.41
एवं गते तु किं भद्रे शक्यं कर्तुं तपस्विभिः ।
आश्रमस्थैर्महाभागे तपोयुक्तैर्महात्मभिः ॥ ५.१७५.४१ ॥
असे घडल्यानंतर, हे भद्रे, आश्रमात राहणारे तपस्वी, तपात गुंतलेले महात्मे काय करू शकतात, हे महाभागे?
5.175.42
सा त्वेनमब्रवीद्राजन्क्रियतां मदनुग्रहः ।
प्राव्राज्यमहमिच्छामि तपस्तप्स्यामि दुश्चरम् ॥ ५.१७५.४२ ॥
पण ती त्याला म्हणाली: हे राजन्, माझ्यावर कृपा करा; मला प्रव्रज्या हवी आहे, मी दुष्कर तप करीन.
5.175.43
मयैव यानि कर्माणि पूर्वदेहे तु मूढया ।
कृतानि नूनं पापानि तेषामेतत्फलं ध्रुवम् ॥ ५.१७५.४३ ॥
पूर्वदेहात मूढपणे मीच जी पापकर्मे केली, त्यांचेच हे फळ निश्चितपणे आहे.
5.175.44
नोत्सहे तु पुनर्गन्तुं स्वजनं प्रति तापसाः ।
प्रत्याख्याता निरानन्दा साल्वेन च निराकृता ॥ ५.१७५.४४ ॥
हे तपस्वींनो, मी पुन्हा माझ्या स्वजनांकडे जाण्याचे धाडस करत नाही; आनंदरहित होऊन नाकारलेली आणि शाल्वानेही धुडकारलेली मी आहे.
5.175.45
उपदिष्टमिहेच्छामि तापस्यं वीतकल्मषाः ।
युष्माभिर्देवसंकाशैः कृपा भवतु वो मयि ॥ ५.१७५.४५ ॥
हे निष्कलंक हो, तुमच्या उपदेशानुसार येथे तपस्या करण्याची माझी इच्छा आहे; देवतुल्य तुम्ही माझ्यावर कृपा करा.
5.175.46
स तामाश्वासयत्कन्यां दृष्टान्तागमहेतुभिः ।
सान्त्वयामास कार्यं च प्रतिजज्ञे द्विजैः सह ॥ ५.१७५.४६ ॥
त्याने त्या कन्येला दृष्टांत, शास्त्र व युक्त्यांनी आश्वस्त केले; तिचे सांत्वन करून ब्राह्मणांसह कार्य करण्याचे वचन दिले.