મહાભારત · અધ્યાય 5.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.177.1
दुःख द्वयोरिदं भद्रे कतरस्य चिकीर्षसि ।
प्रतिकर्तव्यमबले तत्त्वं वत्से वदस्व मे ॥ ५.१७७.१ ॥
હે કલ્યાણી, આ બંનેમાંથી કયા દુઃખનો તું પ્રતિકાર કરવા ઇચ્છે છે? હે અબળા, હે વત્સે, મને કહે.
5.177.2
यदि सौभपतिर्भद्रे नियोक्तव्यो मतस्तव ।
नियोक्ष्यति महात्मा स रामस्त्वद्धितकाम्यया ॥ ५.१७७.२ ॥
હે કલ્યાણી, જો તારા મતે સૌભપતિને નિયુક્ત કરવાનો હોય, તો તારા હિતની ઇચ્છાથી તે મહાત્મા રામ તેને નિયુક્ત કરશે.
5.177.3
अथापगेयं भीष्मं त्वं रामेणेच्छसि धीमता ।
रणे विनिर्जितं द्रष्टुं कुर्यात्तदपि भार्गवः ॥ ५.१७७.३ ॥
અથવા બુદ્ધિમાન રામ દ્વારા રણમાં પરાજિત થયેલા ગાંગેય ભીષ્મને તું જોવા ઇચ્છે, તો ભાર્ગવ તે પણ કરશે.
5.177.4
सृञ्जयस्य वचः श्रुत्वा तव चैव शुचिस्मिते ।
यदत्र ते भृशं कार्यं तदद्यैव विचिन्त्यताम् ॥ ५.१७७.४ ॥
હે શુચિસ્મિતા, સૃંજયના વચન સાંભળીને અને તારા પણ વચન સાંભળીને, અહીં તારે જે અત્યંત આવશ્યક કાર્ય છે તેનો આજે જ વિચાર કર.
5.177.5
अपनीतास्मि भीष्मेण भगवन्नविजानता ।
नाभिजानाति मे भीष्मो ब्रह्मन्साल्वगतं मनः ॥ ५.१७७.५ ॥
હે ભગવન્, અજાણતાં ભીષ્મે મને હરી લીધી. હે બ્રહ્મન્, મારું મન સાલ્વ તરફ ગયું છે તે ભીષ્મ જાણતા નથી.
5.177.6
एतद्विचार्य मनसा भवानेतद्विनिश्चयम् ।
विचिनोतु यथान्यायं विधानं क्रियतां तथा ॥ ५.१७७.६ ॥
આ મનમાં વિચારીને, આપ આ નિશ્ચયને ન્યાયપૂર્વક તપાસો; વિધાન જેવું હોય તેવું કરવામાં આવે.
5.177.7
भीष्मे वा कुरुशार्दूले शाल्वराजेऽथवा पुनः ।
उभयोरेव वा ब्रह्मन्युक्तं यत्तत्समाचर ॥ ५.१७७.७ ॥
હે બ્રાહ્મણ, કુરુઓમાં સિંહ સમાન ભીષ્મ વિશે, અથવા શાલ્વરાજ વિશે, અથવા બંને વિશે જે કહેવાયું છે, તે પ્રમાણે આચરણ કરો.
5.177.8
निवेदितं मया ह्येतद्दुःखमूलं यथातथम् ।
विधानं तत्र भगवन्कर्तुमर्हसि युक्तितः ॥ ५.१७७.८ ॥
દુઃખનું મૂળ એવું આ મેં યથાર્થ રીતે નિવેદન કર્યું છે. હે ભગવન્, ત્યાં યુક્તિથી ઉપાય કરવો તમને યોગ્ય છે.
5.177.9
उपपदमिदं भद्रे यदेवं वरवर्णिनि ।
धर्मं प्रतिवचो ब्रूयाः श्रृणु चदं वचो मम ॥ ५.१७७.९ ॥
હે કલ્યાણી, સુંદર વર્ણવાળી, આ રીતે બોલવું યોગ્ય છે. ધર્મ અનુસાર ઉત્તર આપ, અને મારી આ વાત સાંભળ.
5.177.10
यदि त्वामापगेयो वै न नयेद्गजसाह्वयम् ।
साल्वस्त्वा शिरसा भीरु गृह्णीयाद्रामचोदितः ॥ ५.१७७.१० ॥
જો ભીષ્મ તને ગજસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) ન લઈ ગયા હોત, તો હે ભીરુ, પરશુરામની પ્રેરણાથી શાલ્વરાજ તને માથેથી પકડીને બળપૂર્વક લઈ ગયો હોત.
5.177.11
तेन त्वं निर्जिता भद्रे यस्मान्नीतासि भामिनि ।
संशयः साल्वराजस्य तेन त्वयि सुमध्यमे ॥ ५.१७७.११ ॥
હે કલ્યાણી, તું જીતાઈ ગઈ, કારણ કે તને લઈ જવાઈ. હે ભામિની, તે કારણે, હે સુમધ્યમે, તારા પર શાલ્વરાજનો અધિકાર શંકાસ્પદ છે.
5.177.12
भीष्मः पुरुषमानी च जितकाशी तथैव च ।
तस्मात्प्रतिक्रिया युक्ता भीष्मे कारयितुं तव ॥ ५.१७७.१२ ॥
ભીષ્મ પોતાના પૌરુષ પર ગર્વ કરનારા અને વિજયનો અભિમાન રાખનારા છે. તેથી ભીષ્મ સામે તારા માટે પ્રતિકાર કરવો યોગ્ય છે.
5.177.13
ममाप्येष सदा ब्रह्मन्हृदि कामोऽभिवर्तते ।
घातयेयं यदि रणे भीष्ममित्येव नित्यदा ॥ ५.१७७.१३ ॥
હે બ્રહ્મન્, મારા હૃદયમાં પણ સદા આ જ ઇચ્છા રહે છે: જો હું યુદ્ધમાં ભીષ્મનો વધ કરાવી શકું તો, નિત્ય.
5.177.14
भीष्मं वा साल्वराजं वा यं वा दोषेण गच्छसि ।
प्रशाधि तं महाबाहोयत्कृतेऽहं सुदुःखिता ॥ ५.१७७.१४ ॥
ભીષ્મ હોય કે શાલ્વરાજ, અથવા દોષથી તમે જેને જાઓ, હે મહાબાહો, તેને શિક્ષા કરો; જેના કારણે હું અત્યંત દુઃખી છું.
5.177.15
एवं कथयतामेव तेषां स दिवसो गतः ।
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ सुखशीतोष्णमारुता ॥ ५.१७७.१५ ॥
આ રીતે તેઓ વાતચીત કરતા હતા ત્યારે તે દિવસ વીતી ગયો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સુખદ શીતળ અને ઉષ્ણ પવન સાથે રાત્રિ આવી.
5.177.16
ततो रामः प्रादुरासीत्प्रज्वलन्निव तेजसा ।
शिष्यैः परिवृतो राजञ्जटाचीरधरो मुनिः ॥ ५.१७७.१६ ॥
પછી રામ પ્રગટ થયા, જાણે તેજથી પ્રજ્વલિત, શિષ્યોથી ઘેરાયેલા, હે રાજન્, જટા અને વલ્કલ ધારણ કરેલા મુનિ.
5.177.17
धनुष्पाणिरदीनात्मा खङ्गं बिभ्रत्परश्वधी ।
विरजा राजशार्दूल सृञ्जयं सोऽभ्ययान्नृपम् ॥ ५.१७७.१७ ॥
હાથમાં ધનુષ્ય લઈને, અદીન મનથી, ખડ્ગ અને પરશુ ધારણ કરીને, હે રાજશાર્દૂલ, નિર્મળ તે સૃંજય રાજા પાસે ગયા.
5.177.18
ततस्तं तापसा दृष्ट्वा स च राजा महातपाः ।
तस्थुः प्राञ्जलयो राजन्सा च कन्या तपस्विनी ॥ ५.१७७.१८ ॥
ત્યારે તપસ્વીઓએ તેમને જોયા; તે મહાતપસ્વી રાજા અને તે તપસ્વિની કન્યા પણ, હે રાજન, હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
5.177.19
पूजयामासुरव्यग्रा मधुपर्केण भार्गवम् ।
अर्चितश्च यथान्यायं निषसाद सहैव तैः ॥ ५.१७७.१९ ॥
શાંતિથી તેમણે મધુપર્કથી ભાર્ગવનો સત્કાર કર્યો. વિધિ પ્રમાણે સન્માનિત થઈ તે તેમની સાથે બેઠા.
5.177.20
ततः पूर्वव्यतीतानि कथयन्तौ स्म तावुभौ ।
आसातां जामदग्न्यश्च सृञ्जयश्चैव भारत ॥ ५.१७७.२० ॥
પછી ભૂતકાળની ઘટનાઓ કહેતા તે બંને, જામદગ્ન્ય અને સૃંજય, હે ભારત, ત્યાં જ રહ્યા.
5.177.21
तथा कथान्ते राजर्षिर्भृगुश्रेष्ठं महाबलम् ।
उवाच मधुरं काले रामं वचनमर्थवत् ॥ ५.१७७.२१ ॥
પછી વાતચીતના અંતે રાજર્ષિએ, ભૃગુશ્રેષ્ઠ મહાબળવાન રામને યોગ્ય સમયે મધુર અને અર્થપૂર્ણ વચનો કહ્યાં.
5.177.22
रामेयं मम दौहित्री काशिराजसुता प्रभो ।
अस्याः श्रृणु यथातत्त्वं कार्यं कार्यविशारद ॥ ५.१७७.२२ ॥
હે રામ, આ મારી દૌહિત્રી, કાશીરાજની પુત્રી છે. હે પ્રભુ, હે કાર્યકુશળ, તેનું કાર્ય યથાર્થ રીતે સાંભળો.
5.177.23
परमं कथ्यतां चेति तां रामः प्रत्यभाषत ।
ततः साभ्यवदद्रामं ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ५.१७७.२३ ॥
"તેનું પરમ કાર્ય કહેવામાં આવે" એમ કહીને રામે તેને ઉત્તર આપ્યો. પછી તે બળતા અગ્નિ જેવા રામ સાથે બોલી.
5.177.24
ततोऽभिवाद्य चरणौ रामस्य शिरसा शुभौ ।
स्पृष्ट्वा पद्मदलाभाभ्यां पाणिभ्यामग्रतः स्थिता ॥ ५.१७७.२४ ॥
પછી તેણે રામના બંને શુભ ચરણોમાં મસ્તક નમાવી વંદન કર્યા; કમળની પાંખડી જેવા ઉજ્જવળ હાથે સ્પર્શ કરી તે તેમની સામે ઊભી રહી.
5.177.25
रुरोद सा शोकवती बाष्पव्याकुललोचना ।
प्रपेदे शरणं चैव शरण्यं भृगुनन्दनम् ॥ ५.१७७.२५ ॥
શોકગ્રસ્ત થઈને તે રડી પડી; આંસુથી વ્યાકુળ આંખો સાથે તેણે શરણ આપવા યોગ્ય ભૃગુપુત્રનું શરણ લીધું.
5.177.26
यथा त्वं सृंजयस्यास्य तथा मे त्वं नृपात्मजे ।
ब्रूहि यत्ते मनोदुःखं करिष्ये वचनं तव ॥ ५.१७७.२६ ॥
તું જેમ આ સૃંજયની છે, તેમ મારી પણ છે, હે રાજકુમારી. તારું મનનું દુઃખ કહે; તારા વચન પ્રમાણે હું કરીશ.
5.177.27
भगवञ्शरणं त्वाद्य प्रपन्नाऽस्मि महाव्रतम् ।
शोकपङ्कार्णवान्मग्नं घोरादुद्धर मां विभो ॥ ५.१७७.२७ ॥
હે ભગવાન, આજે હું તમારું શરણ લઈ રહી છું, હે મહાવ્રતધારી. શોકના કાદવ-સાગરમાં ડૂબેલી મને આ ઘોર સ્થિતિમાંથી ઉદ્ધાર કરો, હે વિભુ.
5.177.28
तस्याश्च दृष्ट्वा रूपं च वपुश्चाभिनवं पुनः ।
सौकुमार्यं परं चैव रामश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५.१७७.२८ ॥
તેનું રૂપ અને નવું, અત્યંત કોમળ શરીર ફરી જોઈને રામ ચિંતામાં ડૂબી ગયા.
5.177.29
किमियं वक्ष्यतीत्येवं विममर्श भृगूद्वहः ।
इति दध्यौ चिरं रामः कृपयाभिपरिप्लुतः ॥ ५.१७७.२९ ॥
"આ શું કહેશે?" એમ ભૃગુશ્રેષ્ઠે વિચાર્યું. કરુણાથી ભરાયેલા રામ લાંબા સમય સુધી એમ જ ધ્યાનમગ્ન રહ્યા.
5.177.30
कथ्यतामिति सा भूयो रामेणोक्ता शुचिस्मिता ।
सर्वमेव यथातत्त्वं कथयामास भार्गवे ॥ ५.१७७.३० ॥
"કહે" એમ રામે ફરી પૂછતાં શુદ્ધ સ્મિતવાળી તેણે ભાર્ગવને બધું જ યથાર્થ કહી સંભળાવ્યું.
5.177.31
तच्छुत्वा जामदग्र्यस्तु राजपुत्र्या वचस्तदा ।
उवाच तां वरारोहां निश्चित्यार्थविनिश्चयम् ॥ ५.१७७.३१ ॥
રાજપુત્રીના તે વચનો સાંભળીને જમદગ્નિપુત્ર રામે ત્યારે કાર્યનો નિશ્ચય કરીને તે સુંદરીને કહ્યું.
5.177.32
प्रेषयिष्यामि भीष्माय कुरुश्रेष्ठाय भामिनि ।
करिष्यति वचो मह्यं श्रुत्वा च स नराधिपः ॥ ५.१७७.३२ ॥
હે ભામિની, કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મ પાસે હું સંદેશો મોકલીશ. તે રાજા મારી વાત સાંભળીને તે કરશે.
5.177.33
न चेत्करिष्यति वचो मयोक्तं जाह्नवीसुतः ।
धक्ष्याम्यहं रणे भद्रे सामात्यं शस्त्रतेजसा ॥ ५.१७७.३३ ॥
જાહ્નવીપુત્ર જો મારી કહેલી વાત નહીં કરે, તો હે ભદ્રે, રણમાં મારા શસ્ત્રતેજથી હું તેને અમાત્યો સહિત બાળી નાખીશ.
5.177.34
अथवा ते मतिस्तत्र राजपुत्रि न वर्तते ।
यावत्साल्वपतिं वीरं योजयाम्यत्र कर्मणि ॥ ५.१७७.३४ ॥
અથવા હે રાજપુત્રી, ત્યાં તારું મન ન હોય તો, આ કાર્યમાં વીર શાલ્વપતિને અહીં નિયુક્ત કરીશ.
5.177.35
विसर्जिताऽहं भीष्मेण श्रुत्वैव भृगुनन्दन ।
साल्वराजगतं भावं मम पूर्वं मनीषितम् ॥ ५.१७७.३५ ॥
હે ભૃગુનંદન, ભીષ્મે મને વિદાય આપી; પૂર્વે મારા મનમાં રહેલી શાલ્વરાજ પાસે જવાની ઇચ્છા સાંભળીને જ તેમણે એમ કર્યું.
5.177.36
सौभराजमुपेत्याहमवोचं दुर्वचं वचः ।
न च मां प्रत्यगृह्णात्स चारित्र्यपरिशङ्कितः ॥ ५.१७७.३६ ॥
સૌભરાજ પાસે જઈને મેં કઠોર વચનો કહ્યાં; પણ મારા ચારિત્ર્ય પર શંકા લાવીને તેણે મને સ્વીકારી નહીં.
5.177.37
एतत्सर्वं विनिश्चित्य स्वबुद्ध्या भृगुनन्दन ।
यदत्रौपयिकं कार्यं तच्चिन्तयितुमर्हसि ॥ ५.१७७.३७ ॥
હે ભૃગુનંદન, આ બધું તારી બુદ્ધિથી નિશ્ચિત કરીને, અહીં જે ઉચિત કર્તવ્ય છે તેનો વિચાર કરવો તને યોગ્ય છે.
5.177.38
मम तु व्यसनस्यास्य भीष्मो मूलं महाव्रतः ।
येनाहं वशमानीता समत्क्षिप्य बलात्तदा ॥ ५.१७७.३८ ॥
મારી આ વિપત્તિનું મૂળ મહાવ્રતી ભીષ્મ જ છે; તે સમયે તેણે મને બળપૂર્વક ઉપાડીને પોતાના વશમાં લીધી હતી.
5.177.39
भीष्मं जहि महाबाहो यत्कृते दुःखमीदृशम् ।
प्राप्ताहं भृगुशार्दूल चराम्यप्रियमुत्तमम् ॥ ५.१७७.३९ ॥
હે મહાબાહુ, ભીષ્મનો વધ કર; જેના કારણે મને આવું દુઃખ મળ્યું અને હું અત્યંત અપ્રિય જીવન જીવી રહી છું. હે ભૃગુશાર્દૂલ!
5.177.40
स हि लुब्धश्च नीचश्च जितकाशी च भार्गव ।
तस्मात्प्रतिक्रिया कर्तुं युक्ता तस्मै त्वयाऽनघ ॥ ५.१७७.४० ॥
તે લોભી, નીચ અને વિજયના અભિમાનથી ભરેલો છે; તેથી, હે નિર્દોષ ભાર્ગવ, તારા દ્વારા તેની સામે પ્રતિકાર કરવો યોગ્ય છે.
5.177.41
एष मे ह्रियमाणाया भारतेन तदा विभो ।
अभवद्धृदि संकल्पो घातयेदं महाव्रतम् ॥ ५.१७७.४१ ॥
હે વિભુ, ભારત (ભીષ્મ) મને હરી જતા હતા ત્યારે જ મારા હૃદયમાં આ મહાવ્રતીને મારી નાખવાનો સંકલ્પ ઊઠ્યો.
5.177.42
तस्मात्कामं ममाद्येमं राम संपादयानघ ।
जहि भीष्मं महाबाहो यथा वृत्रं पुरन्दरः ॥ ५.१७७.४२ ॥
તેથી, હે રામ, હે નિર્દોષ, આજે મારી આ ઇચ્છા પૂરી કર; હે મહાબાહુ, પુરંદરે વૃત્રને માર્યો તેમ ભીષ્મને મારી નાખ.