महाभारत · अध्याय 5.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.177.1
दुःख द्वयोरिदं भद्रे कतरस्य चिकीर्षसि ।
प्रतिकर्तव्यमबले तत्त्वं वत्से वदस्व मे ॥ ५.१७७.१ ॥
हे कल्याणी, या दोघांपैकी कोणत्या दुःखाचे प्रतिकार करू इच्छितेस? हे अबले, हे वत्से, मला सांग.
5.177.2
यदि सौभपतिर्भद्रे नियोक्तव्यो मतस्तव ।
नियोक्ष्यति महात्मा स रामस्त्वद्धितकाम्यया ॥ ५.१७७.२ ॥
हे कल्याणी, तुझ्या मताप्रमाणे सौभपतीला नियुक्त करायचे असेल, तर तुझ्या हिताची इच्छा धरून तो महात्मा राम त्याला नियुक्त करील.
5.177.3
अथापगेयं भीष्मं त्वं रामेणेच्छसि धीमता ।
रणे विनिर्जितं द्रष्टुं कुर्यात्तदपि भार्गवः ॥ ५.१७७.३ ॥
अथवा बुद्धिमान रामाने रणांगणात पराभूत केलेल्या गंगापुत्र भीष्माला तू पाहू इच्छितेस, तर भार्गव तेही करील.
5.177.4
सृञ्जयस्य वचः श्रुत्वा तव चैव शुचिस्मिते ।
यदत्र ते भृशं कार्यं तदद्यैव विचिन्त्यताम् ॥ ५.१७७.४ ॥
हे शुचिस्मिते, सृंजयाचे वचन ऐकून आणि तुझेही वचन ऐकून, येथे तुझे जे अत्यावश्यक कार्य आहे, त्याचा आजच विचार कर.
5.177.5
अपनीतास्मि भीष्मेण भगवन्नविजानता ।
नाभिजानाति मे भीष्मो ब्रह्मन्साल्वगतं मनः ॥ ५.१७७.५ ॥
हे भगवन्, न जाणता भीष्मांनी मला नेले. हे ब्रह्मन्, माझे मन साल्वाकडे गेले आहे हे भीष्म जाणत नाहीत.
5.177.6
एतद्विचार्य मनसा भवानेतद्विनिश्चयम् ।
विचिनोतु यथान्यायं विधानं क्रियतां तथा ॥ ५.१७७.६ ॥
हे मनात विचारून, आपण हा निश्चय न्यायाने पाहावा; विधान जसे असेल तसे केले जावो.
5.177.7
भीष्मे वा कुरुशार्दूले शाल्वराजेऽथवा पुनः ।
उभयोरेव वा ब्रह्मन्युक्तं यत्तत्समाचर ॥ ५.१७७.७ ॥
हे ब्राह्मणा, कुरुंमधील श्रेष्ठ भीष्माबाबत, किंवा शाल्वराजाबाबत, अथवा दोघांबाबत जे सांगितले गेले आहे, तसेच आचरण करा.
5.177.8
निवेदितं मया ह्येतद्दुःखमूलं यथातथम् ।
विधानं तत्र भगवन्कर्तुमर्हसि युक्तितः ॥ ५.१७७.८ ॥
दुःखाचे मूळ असलेले हे मी जसेच्या तसे निवेदन केले आहे. हे भगवन्, तेथे युक्तीने उपाय करणे आपल्याला योग्य आहे.
5.177.9
उपपदमिदं भद्रे यदेवं वरवर्णिनि ।
धर्मं प्रतिवचो ब्रूयाः श्रृणु चदं वचो मम ॥ ५.१७७.९ ॥
हे कल्याणी, श्रेष्ठ वर्णाच्या सुंदरी, असे बोलणे योग्य आहे. धर्मानुसार उत्तर दे, आणि माझे हे बोलणे ऐक.
5.177.10
यदि त्वामापगेयो वै न नयेद्गजसाह्वयम् ।
साल्वस्त्वा शिरसा भीरु गृह्णीयाद्रामचोदितः ॥ ५.१७७.१० ॥
भीष्मांनी तुला गजसाह्वयाला (हस्तिनापुरला) नेले नसते, तर हे भीरू, परशुरामाच्या प्रेरणेने शाल्वराजाने तुला डोक्याला धरून बळजबरीने नेले असते.
5.177.11
तेन त्वं निर्जिता भद्रे यस्मान्नीतासि भामिनि ।
संशयः साल्वराजस्य तेन त्वयि सुमध्यमे ॥ ५.१७७.११ ॥
हे कल्याणी, तू जिंकली गेलीस, कारण तुला नेले गेले आहे. हे भामिनी, म्हणून हे सुमध्यमे, तुझ्यावरील शाल्वराजाचा हक्क संशयास्पद आहे.
5.177.12
भीष्मः पुरुषमानी च जितकाशी तथैव च ।
तस्मात्प्रतिक्रिया युक्ता भीष्मे कारयितुं तव ॥ ५.१७७.१२ ॥
भीष्म आपल्या पौरुषाचा अभिमान बाळगणारे आणि विजयाचा गर्व करणारे आहेत. म्हणून भीष्मांविरुद्ध तुझा प्रतिकार करणे योग्य आहे.
5.177.13
ममाप्येष सदा ब्रह्मन्हृदि कामोऽभिवर्तते ।
घातयेयं यदि रणे भीष्ममित्येव नित्यदा ॥ ५.१७७.१३ ॥
हे ब्रह्मन्, माझ्या हृदयातही सदा ही इच्छा उसळते: जर मी युद्धात भीष्माचा वध घडवू शकले तर, नित्य.
5.177.14
भीष्मं वा साल्वराजं वा यं वा दोषेण गच्छसि ।
प्रशाधि तं महाबाहोयत्कृतेऽहं सुदुःखिता ॥ ५.१७७.१४ ॥
भीष्म असो वा शाल्वराज, किंवा दोषाने ज्याकडे तुम्ही जाल, हे महाबाहो, त्याला शिक्षा करा; ज्याच्यामुळे मी अत्यंत दुःखी झाले आहे.
5.177.15
एवं कथयतामेव तेषां स दिवसो गतः ।
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ सुखशीतोष्णमारुता ॥ ५.१७७.१५ ॥
असे ते बोलत असतानाच तो दिवस गेला. हे भरतश्रेष्ठा, सुखद शीत व उष्ण वाऱ्यासह रात्र आली.
5.177.16
ततो रामः प्रादुरासीत्प्रज्वलन्निव तेजसा ।
शिष्यैः परिवृतो राजञ्जटाचीरधरो मुनिः ॥ ५.१७७.१६ ॥
तेव्हा राम प्रकट झाला, तेजाने जणू प्रज्वलित होत, शिष्यांनी वेढलेला, हे राजन्, जटा व वल्कले धारण केलेला मुनी.
5.177.17
धनुष्पाणिरदीनात्मा खङ्गं बिभ्रत्परश्वधी ।
विरजा राजशार्दूल सृञ्जयं सोऽभ्ययान्नृपम् ॥ ५.१७७.१७ ॥
हाती धनुष्य घेऊन, अदीन मनाने, खड्ग व परशू धारण करून, हे राजशार्दूला, निर्मल तो सृंजय राजाकडे गेला.
5.177.18
ततस्तं तापसा दृष्ट्वा स च राजा महातपाः ।
तस्थुः प्राञ्जलयो राजन्सा च कन्या तपस्विनी ॥ ५.१७७.१८ ॥
तेव्हा तपस्व्यांनी त्याला पाहिले; तो महातपस्वी राजा आणि ती तपस्विनी कन्या, हे राजन्, हात जोडून उभे राहिले.
5.177.19
पूजयामासुरव्यग्रा मधुपर्केण भार्गवम् ।
अर्चितश्च यथान्यायं निषसाद सहैव तैः ॥ ५.१७७.१९ ॥
शांतपणे त्यांनी मधुपर्काने भार्गवाचा सत्कार केला. नियमानुसार सन्मानित होऊन तो त्यांच्यासोबत बसला.
5.177.20
ततः पूर्वव्यतीतानि कथयन्तौ स्म तावुभौ ।
आसातां जामदग्न्यश्च सृञ्जयश्चैव भारत ॥ ५.१७७.२० ॥
मग भूतकाळातील घटना सांगत ते दोघे, जामदग्न्य आणि सृंजय, हे भारता, तिथेच राहिले.
5.177.21
तथा कथान्ते राजर्षिर्भृगुश्रेष्ठं महाबलम् ।
उवाच मधुरं काले रामं वचनमर्थवत् ॥ ५.१७७.२१ ॥
मग बोलणे संपल्यावर राजर्षी, भृगुश्रेष्ठ महाबल रामाला योग्य वेळी मधुर आणि अर्थपूर्ण शब्द बोलले.
5.177.22
रामेयं मम दौहित्री काशिराजसुता प्रभो ।
अस्याः श्रृणु यथातत्त्वं कार्यं कार्यविशारद ॥ ५.१७७.२२ ॥
हे राम, ही माझी दौहित्री, काशिराजाची कन्या आहे. हे प्रभो, हे कार्यकुशल, हिचे कार्य यथार्थपणे ऐक.
5.177.23
परमं कथ्यतां चेति तां रामः प्रत्यभाषत ।
ततः साभ्यवदद्रामं ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ ५.१७७.२३ ॥
"तिचे परम कार्य सांगितले जावे" असे म्हणून राम तिला उत्तरला. मग ती प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे असलेल्या रामाशी बोलली.
5.177.24
ततोऽभिवाद्य चरणौ रामस्य शिरसा शुभौ ।
स्पृष्ट्वा पद्मदलाभाभ्यां पाणिभ्यामग्रतः स्थिता ॥ ५.१७७.२४ ॥
मग तिने रामाच्या दोन्ही शुभ चरणांना मस्तक लवून वंदन केले; कमळाच्या पाकळीसारख्या तेजस्वी हातांनी स्पर्श करून ती त्याच्यासमोर उभी राहिली.
5.177.25
रुरोद सा शोकवती बाष्पव्याकुललोचना ।
प्रपेदे शरणं चैव शरण्यं भृगुनन्दनम् ॥ ५.१७७.२५ ॥
शोकाकुल होऊन ती रडली; अश्रूंनी व्याकुळ डोळ्यांनी तिने शरणयोग्य भृगुपुत्राचे शरण घेतले.
5.177.26
यथा त्वं सृंजयस्यास्य तथा मे त्वं नृपात्मजे ।
ब्रूहि यत्ते मनोदुःखं करिष्ये वचनं तव ॥ ५.१७७.२६ ॥
तू जशी या सृंजयाची आहेस, तशीच माझीही आहेस, हे राजकन्ये. तुझे मनःदुःख काय आहे ते सांग; तुझ्या शब्दानुसार मी करीन.
5.177.27
भगवञ्शरणं त्वाद्य प्रपन्नाऽस्मि महाव्रतम् ।
शोकपङ्कार्णवान्मग्नं घोरादुद्धर मां विभो ॥ ५.१७७.२७ ॥
हे भगवन्, आज मी तुमचे शरण आले आहे, हे महाव्रता. शोकाच्या चिखलाच्या सागरात बुडालेल्या मला या घोर संकटातून उद्धरा, हे विभो.
5.177.28
तस्याश्च दृष्ट्वा रूपं च वपुश्चाभिनवं पुनः ।
सौकुमार्यं परं चैव रामश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५.१७७.२८ ॥
तिचे रूप आणि नवीन, अत्यंत कोमल शरीर पुन्हा पाहून राम चिंतेत बुडाला.
5.177.29
किमियं वक्ष्यतीत्येवं विममर्श भृगूद्वहः ।
इति दध्यौ चिरं रामः कृपयाभिपरिप्लुतः ॥ ५.१७७.२९ ॥
"ही काय सांगणार?" असा विचार भृगुश्रेष्ठाने केला. करुणेने भारलेला राम बराच वेळ असाच ध्यानमग्न राहिला.
5.177.30
कथ्यतामिति सा भूयो रामेणोक्ता शुचिस्मिता ।
सर्वमेव यथातत्त्वं कथयामास भार्गवे ॥ ५.१७७.३० ॥
"सांग" असे रामाने पुन्हा सांगितल्यावर शुद्ध हास्य असलेल्या तिने भार्गवाला सर्व काही यथार्थ सांगितले.
5.177.31
तच्छुत्वा जामदग्र्यस्तु राजपुत्र्या वचस्तदा ।
उवाच तां वरारोहां निश्चित्यार्थविनिश्चयम् ॥ ५.१७७.३१ ॥
राजकन्येचे ते बोल ऐकून जमदग्निपुत्र राम तेव्हा कार्याचा निश्चय करून त्या सुंदर कटिप्रदेशी स्त्रीला म्हणाला.
5.177.32
प्रेषयिष्यामि भीष्माय कुरुश्रेष्ठाय भामिनि ।
करिष्यति वचो मह्यं श्रुत्वा च स नराधिपः ॥ ५.१७७.३२ ॥
हे भामिनी, कुरुश्रेष्ठ भीष्माकडे मी दूत पाठवीन. तो राजा माझे बोल ऐकून ते करील.
5.177.33
न चेत्करिष्यति वचो मयोक्तं जाह्नवीसुतः ।
धक्ष्याम्यहं रणे भद्रे सामात्यं शस्त्रतेजसा ॥ ५.१७७.३३ ॥
जाह्नवीपुत्र जर मी सांगितलेले बोल करणार नाही, तर हे भद्रे, रणांगणात माझ्या शस्त्रतेजाने त्याला अमात्यांसह जाळून टाकीन.
5.177.34
अथवा ते मतिस्तत्र राजपुत्रि न वर्तते ।
यावत्साल्वपतिं वीरं योजयाम्यत्र कर्मणि ॥ ५.१७७.३४ ॥
किंवा हे राजकन्ये, तिथे तुझे मन लागत नसेल, तर या कार्यात वीर साळ्वपतीला येथे नियुक्त करीन.
5.177.35
विसर्जिताऽहं भीष्मेण श्रुत्वैव भृगुनन्दन ।
साल्वराजगतं भावं मम पूर्वं मनीषितम् ॥ ५.१७७.३५ ॥
हे भृगुनंदना, भीष्मांनी मला निरोप दिला; पूर्वी माझ्या मनात असलेला साळ्वराजाकडे जाण्याचा भाव ऐकूनच तसे केले.
5.177.36
सौभराजमुपेत्याहमवोचं दुर्वचं वचः ।
न च मां प्रत्यगृह्णात्स चारित्र्यपरिशङ्कितः ॥ ५.१७७.३६ ॥
सौभराजाकडे जाऊन मी कठोर शब्द बोलले; पण माझ्या चारित्र्याबद्दल शंका घेऊन त्याने मला स्वीकारले नाही.
5.177.37
एतत्सर्वं विनिश्चित्य स्वबुद्ध्या भृगुनन्दन ।
यदत्रौपयिकं कार्यं तच्चिन्तयितुमर्हसि ॥ ५.१७७.३७ ॥
हे भृगुनंदना, हे सर्व स्वतःच्या बुद्धीने नीट ठरवून, येथे जे उचित कर्तव्य आहे त्याचा विचार करणे तुला योग्य आहे.
5.177.38
मम तु व्यसनस्यास्य भीष्मो मूलं महाव्रतः ।
येनाहं वशमानीता समत्क्षिप्य बलात्तदा ॥ ५.१७७.३८ ॥
माझ्या या संकटाचे मूळ महाव्रती भीष्मच आहे; त्या वेळी त्याने मला बळजबरीने उचलून आपल्या ताब्यात आणले.
5.177.39
भीष्मं जहि महाबाहो यत्कृते दुःखमीदृशम् ।
प्राप्ताहं भृगुशार्दूल चराम्यप्रियमुत्तमम् ॥ ५.१७७.३९ ॥
हे महाबाहो, भीष्माचा वध कर; ज्याच्यामुळे मला असे दुःख प्राप्त झाले आणि मी अत्यंत अप्रिय जीवन जगत आहे. हे भृगुश्रेष्ठा!
5.177.40
स हि लुब्धश्च नीचश्च जितकाशी च भार्गव ।
तस्मात्प्रतिक्रिया कर्तुं युक्ता तस्मै त्वयाऽनघ ॥ ५.१७७.४० ॥
तो लोभी, नीच आणि विजयाच्या गर्वाने भरलेला आहे; म्हणून, हे निष्पाप भार्गवा, त्याच्यावर तुला प्रतिकार करणे योग्य आहे.
5.177.41
एष मे ह्रियमाणाया भारतेन तदा विभो ।
अभवद्धृदि संकल्पो घातयेदं महाव्रतम् ॥ ५.१७७.४१ ॥
हे विभो, भारत (भीष्म) मला पळवून नेत असताना त्याच वेळी माझ्या हृदयात या महाव्रतीला मारण्याचा निश्चय उभा राहिला.
5.177.42
तस्मात्कामं ममाद्येमं राम संपादयानघ ।
जहि भीष्मं महाबाहो यथा वृत्रं पुरन्दरः ॥ ५.१७७.४२ ॥
म्हणून, हे राम, हे निष्पाप, आज माझी ही इच्छा पूर्ण कर; हे महाबाहो, पुरंदराने वृत्राचा वध केला तसा भीष्माचा वध कर.