મહાભારત · અધ્યાય 5.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.178.1
एवमुक्तस्तदा रामो जहि भीष्ममिति प्रभो ।
उवाच रुदतीं कन्यां चोदयन्तीं पुनः पुनः ॥ ५.१७८.१ ॥
આમ કહેવાયા પછી રામે, 'ભીષ્મને મારી નાખ' એમ કહીને રડતી, વારંવાર પ્રેરણા આપતી કન્યાને કહ્યું.
5.178.2
काश्ये न कामं गृह्णामि शस्त्रं वै वरवर्णिनि ।
ऋते ब्रह्मविदां हेतोः किमन्यत्करवाणि ते ॥ ५.१७८.२ ॥
હે કાશીની દીકરી, હે સુંદર વર્ણવાળી, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓના હિત વિના હું ઇચ્છાથી શસ્ત્ર ઉપાડતો નથી. તારા માટે બીજું શું કરું?
5.178.3
वाचा भीष्मश्च साल्वश्च मम राज्ञि वशानुगौ ।
भविष्यतोऽनवद्याङ्गि तत्करिष्यामि मा शुचः ॥ ५.१७८.३ ॥
વચનથી ભીષ્મ અને શાલ્વ મારા વશમાં ચાલનારા થશે. હે રાણી, હે નિર્દોષ અંગોવાળી, હું તે કરીશ; શોક ન કર.
5.178.4
न तु शस्त्रं ग्रहीष्यामि कथंचिदपि भामिनि ।
ऋते नियोगाद्विप्राणामेष मे समयः कृतः ॥ ५.१७८.४ ॥
પરંતુ હે સુંદરી, કોઈ પણ રીતે હું શસ્ત્ર ઉપાડીશ નહીં; બ્રાહ્મણોની આજ્ઞા વિના. આ મારો સંકલ્પ છે.
5.178.5
मम दुःखं भगवता व्यपनेयं यतस्ततः ।
तच्च भीष्मप्रसूतं मे तं जहीश्वर मा चिरम् ॥ ५.१७८.५ ॥
હે ભગવાન, મારું દુઃખ જ્યાંથી હોય ત્યાંથી દૂર કરવું જોઈએ. ભીષ્મથી ઉત્પન્ન થયેલા તે દુઃખને, હે ઈશ્વર, મારી નાખ; વિલંબ ન કર.
5.178.6
काशिकन्ये पुनर्ब्रूहि भीष्मस्ते चरणावुभौ ।
शिरसा वन्दनार्होऽपि ग्रहीष्यति गिरा मम ॥ ५.१७८.६ ॥
હે કાશીની દીકરી, ફરીથી કહે: ભીષ્મ તારા બંને ચરણોમાં માથું નમાવીને પ્રણામ કરે; તે વંદન યોગ્ય હોવા છતાં મારા વચનથી તે સ્વીકારશે.
5.178.7
जहि भीष्मं रणे राम मम चेदिच्छसि प्रियम् ।
प्रतिश्रुतं च यदपि तत्सत्यं कर्तुमर्हसि ॥ ५.१७८.७ ॥
હે રામ, જો તું મારું પ્રિય ઇચ્છે છે, તો યુદ્ધમાં ભીષ્મને હણ. તેં આપેલું વચન પણ સત્ય કરવું તને યોગ્ય છે.
5.178.8
तयोः संवदतोरेवं राजन्रामाम्बयोस्तदा ।
अकृतव्रणो जामदग्न्यमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१७८.८ ॥
હે રાજન્, રામ અને અંબા આ રીતે વાત કરતા હતા ત્યારે, અકૃતવ્રણે જામદગ્ન્ય રામને આ વચન કહ્યું.
5.178.9
शरणागतां महाबाहो कन्यां न त्यक्तुमर्हसि ।
यदि भीष्मो रणे राम समाहूतस्त्वया मृधे ॥ ५.१७८.९ ॥
હે મહાબાહુ, શરણે આવેલી આ કન્યાનો ત્યાગ કરવો તને યોગ્ય નથી. હે રામ, જો યુદ્ધમાં તેં ભીષ્મને પડકાર્યો હોય.
5.178.10
निर्जितोऽस्मीति वा ब्रूयात्कुर्याद्वा वचनं तव ।
कृतमस्या भवेत्कार्यं कन्याया भृगुनन्दन ॥ ५.१७८.१० ॥
હું પરાજિત થયો છું એમ તે કહે, અથવા તારું વચન પૂરું કરે, તો આ કન્યાનું કાર્ય સિદ્ધ થશે. હે ભૃગુનંદન.
5.178.11
वाक्यं सत्यं च ते वीर भविष्यति कृतं विभो ।
इयं चापि प्रतिज्ञा ते तदा राम महामुने ॥ ५.१७८.११ ॥
હે વીર, હે વિભુ, તારું વચન સત્ય થઈને પૂરું થશે. હે રામ, હે મહામુનિ, ત્યારે તારી આ પ્રતિજ્ઞા પણ પૂર્ણ થશે.
5.178.12
जित्वा वै क्षत्रियान्सर्वान्ब्रह्मणेषु प्रतिश्रुता ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश्चैव रणे यदि ॥ ५.१७८.१२ ॥
બધા ક્ષત્રિયોને જીતીને તેં બ્રાહ્મણોને વચન આપ્યું હતું. યુદ્ધમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય કે શૂદ્ર (કોઈ પણ હોય).
5.178.13
ब्रह्मद्विङ्भविता तं वै हनिष्यामीति भार्गव ।
शरणार्थे प्रपन्नानां भीतानां शरणार्थिनाम् ॥ ५.१७८.१३ ॥
બ્રાહ્મણદ્વેષી હશે તેને હું અવશ્ય મારીશ, હે ભાર્ગવ. શરણે આવેલા, ભયભીત અને શરણ ઇચ્છનારાઓ માટે.
5.178.14
न शक्ष्यामि परित्यागं कर्तुं जीवन्कथंचन ।
यश्च कृत्स्नं रणे क्षत्रं विजेष्यति समागतम् ॥ ५.१७८.१४ ॥
જીવતા રહીને હું કોઈ પણ રીતે તેમનો ત્યાગ કરી શકીશ નહીં. અને જે યુદ્ધમાં એકઠા થયેલા સમસ્ત ક્ષત્રિયોને જીતશે.
5.178.15
दीप्तात्मानमहं तं च हनिष्यामीति भार्गव ।
स एवं विजयी राम भीष्मः कुरुकुलोद्वहः ।
तेन युध्यस्व सङ्ग्रमे समेत्य भृगुनन्दन ॥ ५.१७८.१५ ॥
પ્રજ્વલિત આત્માવાળાને હું અવશ્ય મારીશ, હે ભાર્ગવ. એ રીતે વિજયી છે ભીષ્મ, કુરુકુળને ધારણ કરનાર, હે રામ. તેની સાથે યુદ્ધમાં સામસામે આવીને લડ, હે ભૃગુનંદન.
5.178.16
स्मराम्यहं पूर्वकृतां प्रतिज्ञामृषिसत्तम ।
तथैव त्त करिष्यामि यथा साम्नैव लप्स्यते ॥ ५.१७८.१६ ॥
હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, મને મારી પૂર્વે કરેલી પ્રતિજ્ઞા યાદ છે. સામનીતિથી જ તે પ્રાપ્ત થાય તેમ હું તેમ જ કરીશ.
5.178.17
कार्यमेतन्महद्ब्रह्मन्काशिकान्यामनोगतम् ।
गमिष्यामि स्वयं कन्यामादाय यत्र सः ॥ ५.१७८.१७ ॥
હે બ્રાહ્મણ, આ મહાન કાર્ય છે; કાશીની કન્યાઓ વિશે મારા મનમાં આ છે. કન્યાને લઈને, જ્યાં તે છે ત્યાં હું પોતે જઈશ.
5.178.18
यदि भीष्मो रणश्लाघी न करिष्यति मे वचः ।
हनिष्याम्येनमुद्रिक्तमिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१७८.१८ ॥
જો યુદ્ધમાં આત્મપ્રશંસા કરનાર ભીષ્મ મારી વાત નહીં માને, તો આ અભિમાનીને હું મારીશ એવો મારો નિશ્ચય છે.
5.178.19
न हि बाणा मयोत्सृष्टाः सज्जन्तीह शरीरिणाम् ।
कायेषु विदितं तुभ्यं पुरा क्षत्रियसंगरे ॥ ५.१७८.१९ ॥
મેં છોડેલાં બાણો અહીં દેહધારીઓનાં શરીરોમાં અટકતાં નથી; આ પૂર્વે ક્ષત્રિયોના યુદ્ધમાં તને જાણીતું છે.
5.178.20
एवमुक्त्वा ततो रामः सह तैर्ब्रह्मवादिभिः ।
प्रयाणाय मतिं कृत्वा समुत्तस्थौ महातपाः ॥ ५.१७८.२० ॥
આમ કહીને, તે બ્રહ્મવાદીઓ સાથે પ્રયાણનો નિશ્ચય કરીને મહાતપસ્વી રામ ઊભા થયા.
5.178.21
ततस्ते तामुषित्वा तु रजनीं तत्र तापसाः ।
हुताग्नयो जप्तजप्याः प्रतस्थुर्मञ्जिघांसया ॥ ५.१७८.२१ ॥
પછી તે તાપસો ત્યાં રાત વિતાવીને, અગ્નિમાં હોમ કરીને, જપ કરીને પ્રસ્થાન કર્યું.
5.178.22
अभ्यगच्छत्ततो रामः सह तैर्ब्रह्मवादिभिः ।
कुरुक्षेत्रं महाराज कन्यया सह भारत ॥ ५.१७८.२२ ॥
પછી રામ તે બ્રહ્મવાદીઓ સાથે, કન્યા સાથે, હે મહારાજ ભારત, કુરુક્ષેત્ર પહોંચ્યા.
5.178.23
न्यविशन्त ततः सर्वे परिगृह्य सरस्वतीम् ।
तापसास्ते महात्मानो भृगुश्रेष्ठपुरस्कृताः ॥ ५.१७८.२३ ॥
પછી ભૃગુઓમાં શ્રેષ્ઠને આગળ રાખીને તે સર્વ મહાત્મા તાપસો સરસ્વતીનો આશ્રય લઈ ત્યાં વસ્યા.
5.178.24
ततस्तृतीये दिवसे समे देशे व्यवस्थितः ।
प्रेषयामास मे राजन्प्राप्तोऽस्मीति महाव्रतः ॥ ५.१७८.२४ ॥
પછી ત્રીજા દિવસે, સમતળ સ્થળે રોકાઈને તે મહાવ્રતીએ મને સંદેશ મોકલ્યો — હે રાજન, હું પહોંચી ગયો છું.
5.178.25
तमागतमहं श्रुत्वा विषयान्तं महाबलम् ।
अभ्यगच्छं जवेनाशु प्रीत्या तेजोनिधिं प्रभुम् ॥ ५.१७८.२५ ॥
સીમા પર આવેલા તે મહાબલીને સાંભળીને હું આનંદથી ઝડપથી તે તેજોનિધિ પ્રભુ પાસે ગયો.
5.178.26
गां पुरस्कृत्य राजेन्द्र ब्राह्मणैः परिवारितः ।
ऋत्विग्भिर्देवकल्पैश्च तथैव च पुरोहितैः ॥ ५.१७८.२६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ગાયને આગળ રાખીને, બ્રાહ્મણો, દેવસમાન ઋત્વિજો અને એ જ રીતે પુરોહિતોથી ઘેરાયેલો (હું ગયો).
5.178.27
स मामभिगतं दृष्ट्वा जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
प्रतिजग्राह तां पूजां वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.१७८.२७ ॥
મને આવતો જોઈને તે પ્રતાપી જામદગ્ન્યે તે પૂજા સ્વીકારી અને આ વચન કહ્યું.
5.178.28
भीष्म कां बुद्धिमास्थाय काशिराजसुता तदा ।
अकामेन त्वया नीता पुनश्चैव विसर्जिता ॥ ५.१७८.२८ ॥
હે ભીષ્મ, કઈ બુદ્ધિ અપનાવીને તેં ત્યારે કાશીરાજની પુત્રીને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ લઈ ગયો અને ફરી છોડી દીધી?
5.178.29
विभ्रंशिता त्वया हीयं धर्मादास्ते यशस्विनी ।
परामृष्टां त्वया हीमां को हि गन्तुमिहार्हति ॥ ५.१७८.२९ ॥
તેં આને ધર્મથી ભ્રષ્ટ કરી છે; આ યશસ્વિની હજી (અવિવાહિત) રહી છે. તેં આને બળજબરીથી સ્પર્શી છે; હવે આની પાસે કોણ જવાને લાયક છે?
5.178.30
प्रत्याख्याता हि साल्वेन त्वया नीतेति भारत ।
तस्मादिमां मन्नियोगात्प्रतिगृह्णीष्व भारत ॥ ५.१७८.३० ॥
શાલ્વે આને તિરસ્કારી છે, અને તું આને લઈ ગયો છે, હે ભારત. તેથી મારી આજ્ઞાથી આને સ્વીકાર, હે ભારત.
5.178.31
स्वधर्मं पुरुषव्याघ्र राजपुत्री लभत्वियम् ।
न युक्तस्त्ववमानोऽयं राज्ञां कर्तुं त्वयाऽनघ ॥ ५.१७८.३१ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, આ રાજકુમારીને પોતાનો સ્વધર્મ પ્રાપ્ત થાઓ. હે અનઘ, રાજાઓનું આવું અપમાન કરવું તને યોગ્ય નથી.
5.178.32
ततस्तं वै विमनसमुदीक्ष्याहमथाब्रुवम् ।
नाहमेनां पुनर्दद्यां ब्रह्मन्भ्रात्रे कथञ्चन ॥ ५.१७८.३२ ॥
ત્યારે તેને ઉદાસ જોઈને મેં કહ્યું, 'હે બ્રાહ્મણ, આને હું મારા ભાઈને કોઈ પણ રીતે ફરીથી નહીં આપું.'
5.178.33
साल्वस्याहमिति प्राह पुरा मामेव भार्गव ।
मया चैवाभ्यनुज्ञाता गतेयं नगरं प्रति ॥ ५.१७८.३३ ॥
'હું શાલ્વની છું' એવું તેણે પહેલાં મને કહ્યું હતું, હે ભાર્ગવ. મારી અનુમતિથી તે નગર તરફ ગઈ હતી.
5.178.34
न भयान्नाप्यनुक्रोशान्नार्थलोभान्न काम्यया ।
क्षात्रं धर्ममहं जह्यमिति मे व्रतमाहितम् ॥ ५.१७८.३४ ॥
ભયથી નહીં, કરુણાથી નહીં, ધનના લોભથી નહીં, કામનાથી નહીં — 'ક્ષાત્રધર્મનો હું ત્યાગ નહીં કરું', એ મારું દૃઢ વ્રત છે.
5.178.35
अथ मामब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
न करिष्यसि चेदेतद्वाक्यं मे नरपुङ्गव ॥ ५.१७८.३५ ॥
ત્યારે ક્રોધથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળા રામે મને કહ્યું: 'હે નરપુંગવ, જો તું મારું આ વચન નહીં કરે તો—'
5.178.36
हनिष्यामि सहामात्यं त्वामद्येति पुनः पुनः ।
संरम्भादब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ ५.१७८.३६ ॥
'આજે જ તને મંત્રીઓ સહિત હું મારી નાખીશ' એવું રામે આવેશથી ફરી ફરીને કહ્યું; ક્રોધથી તેમના નેત્રો વ્યાકુળ હતા.
5.178.37
तमहं गीर्भिरिष्टाभि पुनः पुनररिन्दम ।
अयाचं भृगुशार्दूलं न चैव प्रशशाम सः ॥ ५.१७८.३७ ॥
હે શત્રુદમન, પ્રિય વચનોથી વારંવાર મેં ભૃગુવંશના તે વાઘને વિનંતી કરી; પણ તે શાંત ન થયો.
5.178.38
प्रणम्य तमहं मूर्ध्ना भूयो ब्राह्मणसत्तमम् ।
अब्रुवं कारणं किं तद्यत्त्वं युद्धं मयेच्छसि ॥ ५.१७८.३८ ॥
તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠને માથું નમાવી પ્રણામ કરીને મેં ફરી પૂછ્યું, "તમે મારી સાથે યુદ્ધ ઇચ્છો છો, તેનું કારણ શું છે?"
5.178.39
इष्वस्त्रं मम बालस्य भवतैव चतुर्विधम् ।
उपदिष्टं महाबाहो शिष्योऽस्मि तव भार्गव ॥ ५.१७८.३९ ॥
હે મહાબાહુ ભાર્ગવ, બાળક એવા મને તમે જ ચતુર્વિધ ઇષ્વસ્ત્ર વિદ્યા શીખવી હતી; હું તમારો શિષ્ય છું.
5.178.40
ततो मामब्रवीद्रामः क्रोधसंरक्तलोचनः ।
जानीषे मां गुरुं भीष्म गृह्णासीमां न चैव ह ॥ ५.१७८.४० ॥
ત્યારે ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા રામે મને કહ્યું, "ભીષ્મ, તું મને તારો ગુરુ જાણે છે; છતાં તું આ સ્ત્રીને ગ્રહણ કરે છે — એવું ક્યારેય નહીં થાય."
5.178.41
सुतां काश्यस्य कौरव्य मत्प्रियार्थं महामते ।
न हि मे विद्यते शान्तिरन्यथा कुरुनन्दन ॥ ५.१७८.४१ ॥
હે કૌરવ, હે મહામતિ, મારા પ્રિય માટે કાશીરાજની આ પુત્રીને ગ્રહણ કર; નહિંતર મને શાંતિ નહીં મળે, હે કુરુનંદન.
5.178.42
गृहाणेमां महाबाहो रक्षस्व कुलमात्मनः ।
त्वया विभ्रंशिता हीयं भर्तारं नाधिगच्छति ॥ ५.१७८.४२ ॥
હે મહાબાહુ, તેને ગ્રહણ કર અને તારા કુળનું રક્ષણ કર; તારાથી ત્યજાયેલી આ કોઈ બીજો પતિ મેળવી શકતી નથી.
5.178.43
तथा ब्रुवन्तं तमहं रामं परपुरंयम् ।
नैतदेवं पुनर्भावि ब्रह्मर्षे किं श्रमेण ते ॥ ५.१७८.४३ ॥
આ રીતે બોલતા, શત્રુનગરો જીતનાર તે રામને મેં કહ્યું: હે બ્રહ્મર્ષિ, આવું ફરી નહીં થાય; તમારે આટલો શ્રમ શા માટે?
5.178.44
गुरुत्वं त्वयि संप्रेक्ष्य जामदग्न्य पुरातनम् ।
प्रसादये त्वां भगवंस्त्यक्तैषा तु पुरा मया ॥ ५.१७८.४४ ॥
તમારા પ્રાચીન ગુરુત્વને ધ્યાનમાં લઈને, હે જમદગ્નિપુત્ર, હે ભગવન્, હું તમને પ્રસન્ન કરું છું; આ સ્ત્રીને મેં પહેલાં જ ત્યજી દીધી હતી.
5.178.45
को जातु परभावां हि नारीं व्यालीमिव स्थिताम् ।
वासयेत गृहे जानन्स्त्रीणां दोषो महात्ययः ॥ ५.१७८.४५ ॥
સ્ત્રીઓમાંનો દોષ મોટી આફત છે એવું જાણીને, પરપુરુષ પ્રત્યે આસક્ત, સાપની જેમ ઊભેલી તે સ્ત્રીને કોણ ઘરમાં રાખે?
5.178.46
न भयाद्वासवस्यापि धर्मं जह्यां महाव्रत ।
प्रसीद मा वा यद्वा ते कार्यं तत्कुरु मा चिरम् ॥ ५.१७८.४६ ॥
હે મહાવ્રત, ઇન્દ્રના ભયથી પણ હું ધર્મ નહીં છોડું; મારા પર પ્રસન્ન થા, અથવા તારું જે કાર્ય હોય તે કર, વિલંબ ન કર.
5.178.47
अयं चापि विशुद्धात्मन्पुराणे श्रूयते विभो ।
मरुत्तेन महाबुद्धे गीतः श्लोको महात्मना ॥ ५.१७८.४७ ॥
હે વિશુદ્ધાત્મા, હે વિભુ, પુરાણમાં આ પણ સંભળાય છે — હે મહાબુદ્ધિ, મહાત્મા મરુત્તે આ શ્લોક ગાયો હતો.
5.178.48
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ ५.१७८.४८ ॥
ગુરુ પણ અભિમાની થઈ, કાર્ય-અકાર્ય ન જાણી ઉન્માર્ગે ચાલ્યો હોય તો તેનો ત્યાગ કરવો વિધાન છે.
5.178.49
स त्वं गुरुरिति प्रेम्णा मया संमानितो भृशम् ।
गुरुवृत्तिं न जानीषे तस्माद्योत्स्यामि वै त्वया ॥ ५.१७८.४९ ॥
તું ગુરુ છે એમ પ્રેમથી મેં તારું ઘણું સન્માન કર્યું; પણ ગુરુના આચરણને તું જાણતો નથી. તેથી હું ચોક્કસ તારી સાથે યુદ્ધ કરીશ.
5.178.50
गुरुं न हन्यां समरे ब्राह्मणं च विशेषतः ।
विशेषतस्तपोवृद्धमेवं क्षान्तं मया तव ॥ ५.१७८.५० ॥
યુદ્ધમાં હું ગુરુને ન મારું; બ્રાહ્મણને, ખાસ કરીને તપથી વૃદ્ધને તો ન જ મારું. આ રીતે મેં તને ક્ષમા આપી છે.
5.178.51
उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत् ।
यो हन्यात्समरे क्रुद्धं युध्यन्तमपलायिनम् ॥ ५.१७८.५१ ॥
ક્ષત્રિય-બંધુની જેમ બાણ ઉગામેલા બ્રાહ્મણને જોઈને, યુદ્ધમાં ક્રોધથી લડતા અને ન ભાગતા તેને જે મારે—
5.178.52
ब्रह्महत्या न तस्य स्यादिति धर्मेषु निश्चयः ।
क्षत्रियाणां स्थितो धर्म क्षत्रियोऽस्मि तपोधन ॥ ५.१७८.५२ ॥
'તેને બ્રહ્મહત્યાનું પાપ નહીં લાગે'—ધર્મ વિશેનો આ જ નિશ્ચય છે. ક્ષત્રિયોનો ધર્મ આ જ સ્થિર છે; હે તપોધન, હું ક્ષત્રિય છું.
5.178.53
यो यथा वर्तते यस्मिंस्तस्मिन्नेव प्रवर्तयन् ।
नाधर्मं समवाप्नोति न चाश्रेयश्च विन्दति ॥ ५.१७८.५३ ॥
જે જેમ જ્યાં વર્તે છે, ત્યાં જ પ્રવૃત્ત રહીને તે અધર્મ પામતો નથી, અને અશુભ પણ પામતો નથી.
5.178.54
अर्थे वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित् ।
अर्थसंशयमापन्नः श्रोयान्निःसंशयो नरः ॥ ५.१७८.५४ ॥
અર્થ કે ધર્મમાં સમર્થ, દેશકાળ જાણનાર માણસ અર્થસંશયમાં પડે તોપણ તે સંશયરહિત માણસ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
5.178.55
यस्मात्संशयितेऽप्यर्थेऽयथान्यायं प्रवर्तसे ।
तस्माद्योत्स्यामि सहितस्त्वया राम महाहवे ॥ ५.१७८.५५ ॥
શંકાસ્પદ બાબતમાં પણ તું ન્યાયવિરુદ્ધ વર્તે છે; તેથી હે રામ, મહાયુદ્ધમાં તારી સાથે હું લડીશ.
5.178.56
पश्य मे बाहुवीर्यं च विक्रमं चातिमानुषम् ।
एवं गतेऽपि तु मया यच्छक्यं भृगुनन्दन ॥ ५.१७८.५६ ॥
મારું બાહુબળ અને અતિમાનુષ પરાક્રમ જો; હે ભૃગુનંદન, આવી સ્થિતિમાં પણ મારાથી જે શક્ય હશે તે હું કરીશ.
5.178.57
तत्करिष्ये कुरुक्षेत्रे योत्स्ये विप्र त्वया सह ।
द्वन्द्वे राम यथेष्टं मे सञ्जीभव महाद्युते ॥ ५.१७८.५७ ॥
તેથી કુરુક્ષેત્રમાં તારી સાથે હું લડીશ, હે બ્રાહ્મણ. હે રામ, મારી ઇચ્છા મુજબ દ્વંદ્વ યુદ્ધ માટે તૈયાર થા, હે મહાતેજસ્વી.
5.178.58
तत्र त्वं निहतो राम मया शरशतार्दितः ।
प्राप्स्यसे निर्जिताँल्लोकाञ्शस्त्रपूतो महारणे ॥ ५.१७८.५८ ॥
ત્યાં, હે રામ, મારા સેંકડો બાણોથી પીડિત થઈને તું મરાશે; મહાયુદ્ધમાં શસ્ત્રોથી પવિત્ર થઈને જીતેલા લોકો તને મળશે.
5.178.59
स गच्छ विनिवर्तस्व कुरुक्षोत्रं रणप्रिय ।
तत्रैष्यामि महाबाहो युद्धाय त्वांतपोधन ॥ ५.१७८.५९ ॥
તો જા, કુરુક્ષેત્ર તરફ પાછો વળ, હે યુદ્ધપ્રિય. ત્યાં હું આવીશ, હે મહાબાહુ, યુદ્ધ માટે તારી પાસે, હે તપોધન.
5.178.60
अपि यत्र त्वया राम कृतं शौचं पुरा पितुः ।
तत्राहमपि हत्वा त्वां शौचं कर्तास्मि भार्गव ॥ ५.१७८.६० ॥
પૂર્વે તેં જ્યાં પિતા માટે શૌચકર્મ કર્યું હતું, ત્યાં જ, હે ભાર્ગવ, તને મારીને હું પણ શૌચકર્મ કરીશ.
5.178.61
तत्र राम समागच्छ त्वरितं युद्धदुर्मद ।
व्यपनेष्यामि ते दर्पं पौराणं ब्राह्मणब्रुव ॥ ५.१७८.६१ ॥
હે રામ, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત થયેલા તું ત્યાં ઝડપથી આવ. બ્રાહ્મણ કહેવડાવતો તારો જૂનો અભિમાન હું અવશ્ય દૂર કરીશ.
5.178.62
यच्चापि कत्थसे राम बहुशः परिवत्सरे ।
निर्जिताः क्षत्रिया लोके मयैकेनेति तच्छ्रुणु ॥ ५.१७८.६२ ॥
હે રામ, તું વર્ષોવર્ષ વારંવાર બડાઈ કરે છે કે જગતમાં હું એકલાએ જ ક્ષત્રિયોને જીત્યા. તે સાંભળ.
5.178.63
न तदा जातवान्भीष्मः क्षत्रियो वापि मद्विधः ।
पञ्चाञ्चातानि तेजांसि तृणेषु ज्वलितं त्वया ॥ ५.१७८.६३ ॥
તે સમયે ભીષ્મ કે મારા જેવો કોઈ ક્ષત્રિય જન્મ્યો ન હતો. તેં ઘાસમાં પાંચ તેજ પ્રજ્વલિત કર્યા.
5.178.64
यस्ते युद्धमयं दर्पं कामं च व्यपनाशयेत् ।
सोऽहं जातो महाबाहो भीष्मः परपुरंजयः।
व्यपनेष्यामि ते दर्पं युद्धे राम न संशयः ॥ ५.१७८.६४ ॥
તારા યુદ્ધજન્ય અભિમાન અને કામનાનો નાશ કરનાર, મહાબાહુ, શત્રુનગરો જીતનાર ભીષ્મ તરીકે હું જન્મ્યો છું. હે રામ, યુદ્ધમાં તારું અભિમાન હું ચોક્કસ દૂર કરીશ, એમાં સંશય નથી.
5.178.65
ततो मामब्रवीद्रामः प्रहसन्निव भारत ।
दिष्ट्या भीष्म मया सार्धं योद्धुमिच्छसि संगरे ॥ ५.१७८.६५ ॥
ત્યારે રામે જાણે હસતાં મને કહ્યું: હે ભારત, ભીષ્મ, સદ્ભાગ્યે તું મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે.
5.178.66
अयं गच्छामि कौरव्य कुरुक्षेत्रं त्वया सह ।
भाषितं ते करिष्यामि तत्रागच्छ परंतप ॥ ५.१७८.६६ ॥
હે કૌરવ્ય, હું તારી સાથે કુરુક્ષેત્ર જાઉં છું. તેં કહ્યું તેમ હું કરીશ. હે પરંતપ, ત્યાં આવ.
5.178.67
तत्र त्वां निहतं माता मया शरशताचितम् ।
जाह्नवी पश्यतां भीष्म गृध्रकङ्कबलाशनम् ॥ ५.१७८.६७ ॥
ત્યાં સેંકડો બાણોથી ઢંકાયેલા, મારા દ્વારા માર્યા ગયેલા તને, હે ભીષ્મ, જાહ્નવી માતા જોશે; તું ગીધ અને કંક પક્ષીઓનો ખોરાક બનીશ.
5.178.68
कृपणं त्वामभिप्रेक्ष्य सिद्धचारणसेविता ।
मया विनिहतं देवी रोदतामद्य पार्थिव ॥ ५.१७८.६८ ॥
હે રાજન, દીન સ્થિતિમાં તને જોઈને, સિદ્ધો અને ચારણો સેવિત તે દેવી, મારા વડે મરાયેલા તને જોઈને આજે રડશે.
5.178.69
अतदर्हा महाभागा भगीरथसुताऽनघा ।
या त्वामजीजनन्मन्दं युद्धकामुकमातुरम् ॥ ५.१७८.६९ ॥
તે મહાભાગા, નિષ્પાપ ભગીરથની પુત્રી, જેણે યુદ્ધકામનાથી આતુર મૂર્ખ તને જન્મ આપ્યો, તે તેને યોગ્ય નથી.
5.178.70
एहि गच्छ मया भीष्म युद्धकामुक दुर्मद ।
गृहाण सर्वं कौरव्य रथादि भरतर्षभ ॥ ५.१७८.७० ॥
આવ, મારી સાથે જા, હે ભીષ્મ, યુદ્ધલોભી દુર્મદ! હે કૌરવ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રથ વગેરે બધું લઈ લે.
5.178.71
इति ब्रुवाणं तमहं रामं परपुरंजयमक् ।
प्रणम्यक शिरसा राममेवमस्त्वित्यथाब्रवम् ॥ ५.१७८.७१ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા શત્રુનગરોને જીતનારા તે રામને મેં માથું નમાવીને પ્રણામ કર્યા અને કહ્યું, 'એમ જ થાઓ'.
5.178.72
एवमुक्त्वा ययौ रामः कुरुक्षेत्रं युयुत्सया ।
प्रविश्य नगरं चाहं सत्यवत्यै न्यवेदयम् ॥ ५.१७८.७२ ॥
એમ કહીને રામ યુદ્ધની ઇચ્છાથી કુરુક્ષેત્ર ગયા. હું નગરમાં પ્રવેશીને સત્યવતીને તે જણાવ્યું.
5.178.73
ततः कृतस्वस्त्ययनो मात्रा च प्रतिनन्दितः ।
द्विजातीन्वाच्य पुण्याहं स्वस्ति चैव महाद्युते ॥ ५.१७८.७३ ॥
પછી સ્વસ્ત્યયન કરાવીને, માતાથી અભિનંદિત થઈને, બ્રાહ્મણો પાસે પુણ્યાહ અને સ્વસ્તિનો પાઠ કરાવીને, હે મહાદ્યુતિ,
5.178.74
रथमास्थाय रुचिरं राजतं पाण्डुरैर्हयैः ।
सूपस्करं स्वधिष्ठानं वैयाघ्रपरिवारणम् ॥ ५.१७८.७४ ॥
સફેદ ઘોડાઓથી જોડાયેલા, ચાંદી જેવા સુંદર રથ પર ચઢીને, સુસજ્જિત, પોતાના આસનવાળા, વાઘચર્મથી ઢંકાયેલા,
5.178.75
उपपन्नं महाशस्त्रैः सर्वोपकरणान्वितम् ।
तत्कुलीनेन वीरेण हयशास्त्रविदा रणे ॥ ५.१७८.७५ ॥
મહાન શસ્ત્રોથી યુક્ત, સર્વ ઉપકરણોથી સંપન્ન, તે કુલીન વીર દ્વારા, અશ્વશાસ્ત્ર જાણનાર, યુદ્ધમાં,
5.178.76
यत्तं सूतेन शिष्टेन बहुशो दृष्टकर्मणा ।
दंशितः पाण्डुरेणाहं कवचेन वपुष्मता ॥ ५.१७८.७६ ॥
ઘણી વાર પરખાયેલા કર્મવાળા, સુશિક્ષિત સારથિ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા, સફેદ, તેજસ્વી કવચથી હું સજ્જ થયો,
5.178.77
पाण्डुरं कार्मुकं गृह्य प्रायां भरतसत्तम ।
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥ ५.१७८.७७ ॥
સફેદ ધનુષ્ય લઈને હું નીકળ્યો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મારા મસ્તક પર સફેદ છત્ર ધરાતું હતું,
5.178.78
पाण्डुरैश्चापि व्यजनैर्वीज्यमानो नराधिप ।
शुक्लवासाः सितोष्णीषः सर्वशुक्लविभूषणः ॥ ५.१७८.७८ ॥
સફેદ પંખાઓથી પવન નાખવામાં આવતો, હે નરાધિપ, સફેદ વસ્ત્ર પહેરીને, સફેદ પાઘડી સાથે, સંપૂર્ણ સફેદ આભૂષણોથી શોભિત.
5.178.79
स्तूयमानो जयाशीर्भिर्निष्क्रम्य गजसाह्वयात् ।
कुरुक्षेत्रं रणक्षेत्रमुपायां भरतर्षभ ॥ ५.१७८.७९ ॥
વિજયના આશીર્વાદોથી સ્તુતિ પામીને, ગજસાહ્વયથી નીકળીને હું કુરુક્ષેત્ર, તે રણક્ષેત્રે ગયો, હે ભરતઋષભ.
5.178.80
ते हयाश्चोदितास्तेन सूतेन परमाहवे ।
अवहन्मां भृशं राजन्मनोमारुतरंहसः ॥ ५.१७८.८० ॥
તે સારથિએ પ્રેરેલા તે ઘોડાઓ એ પરમ યુદ્ધમાં, હે રાજન્, મન અને પવનના વેગથી મને અત્યંત ઝડપથી વહન કરી ગયા.
5.178.81
गत्वाऽहं तत्कुरुक्षेत्रं स च रामः प्रतापवान् ।
युद्धाय सहसा राजन्पराक्रान्तौ परस्परम् ॥ ५.१७८.८१ ॥
હું તે કુરુક્ષેત્રે ગયો; અને તે પ્રતાપી રામ પણ, હે રાજન્, યુદ્ધ માટે અચાનક એકબીજા સામે આગળ વધ્યા.
5.178.82
ततः सदर्शनेऽतिष्ठं रामस्यातितपस्विनः ।
प्रगृह्य शङ्खप्रवरंक ततः प्राधममुत्तमम् ॥ ५.१७८.८२ ॥
પછી હું અતિતપસ્વી રામની દૃષ્ટિમાં ઊભો રહ્યો; પછી ઉત્તમ શંખ ઉપાડીને મેં તેને ઉત્તમ રીતે વગાડ્યો.
5.178.83
ततस्तत्र द्विजा राजंस्तापसाश्च वनौकसः ।
अपश्यन्त रणं दिव्यं देवाः सेन्द्रगणास्तदा ॥ ५.१७८.८३ ॥
ત્યાં, હે રાજન્, દ્વિજો, તપસ્વીઓ અને વનવાસીઓ, તથા ઇન્દ્રગણો સહિત દેવોએ તે દિવ્ય યુદ્ધ જોયું.
5.178.84
ततो दिव्यानि माल्यानि प्रादुरासंस्ततस्ततः ।
वादित्राणि च दिव्यानि मेघवृन्दानि चैव ह ॥ ५.१७८.८४ ॥
પછી ત્યાં-ત્યાં દિવ્ય માળાઓ પ્રગટ થઈ; દિવ્ય વાજિંત્રો અને મેઘસમૂહો પણ પ્રગટ થયા.
5.178.85
ततस्ते तापसाः सर्वे भार्गवस्यानुयायिनः ।
प्रेक्षकाः समपद्यन्त परिवार्य रणाजिरम् ॥ ५.१७८.८५ ॥
ત્યારે ભાર્ગવના અનુયાયી એ સર્વ તપસ્વીઓ રણભૂમિને ઘેરીને પ્રેક્ષક બન્યા.
5.178.86
ततो मामब्रवीद्देवी सर्वभूतहितैषिणी ।
माता स्वरूपिणी राजन्किमिदं ते चिकीर्षितम् ॥ ५.१७८.८६ ॥
ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓના હિતની ઇચ્છા રાખનારી તે દેવીએ, માતાના સ્વરૂપમાં મને કહ્યું— હે રાજા, તું આ શું કરવા ઇચ્છે છે?
5.178.87
गत्वाऽहं जामदग्न्यं तु प्रयाचिष्ये कुरूद्वह ।
भूष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति पुनः पुनः ॥ ५.१७८.८७ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, હું જામદગ્ન્ય પાસે જઈને, 'શિષ્ય ભીષ્મ સાથે યુદ્ધ ન કર' એમ વારંવાર વિનંતી કરીશ.
5.178.88
मा मैवं पुत्र निर्बन्धं कुरु विप्रेण पार्थिव ।
जामदग्न्येन समरे योद्धुमित्येव भर्त्सयत् ॥ ५.१७८.८८ ॥
હે પુત્ર, આવો હઠ ન કર. હે રાજા, યુદ્ધમાં બ્રાહ્મણ જામદગ્ન્ય સાથે લડવા માટે — એમ કહીને તેણે મને ઠપકો આપ્યો.
5.178.89
किं न वै क्षत्रियहणो हरतुल्यपराक्रमः ।
विदितः पुत्र रामस्ते यतस्तं योद्धुमिच्छसि ॥ ५.१७८.८९ ॥
હે પુત્ર, ક્ષત્રિયોનો સંહારક, હર સમાન પરાક્રમી એ રામને શું તું નથી જાણતો, જેની સાથે તું યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે?
5.178.90
ततोऽहमब्रवं देवीमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
सर्वं तद्भरतश्रेष्ठ यथावृत्तं स्वयंवरे ॥ ५.१७८.९० ॥
ત્યારે મેં હાથ જોડીને, દેવીને વંદન કરીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સ્વયંવરમાં જે બન્યું હતું તે સર્વ યથાવત કહ્યું.
5.178.91
यथा च रामो राजेन्द्र मया पूर्वं प्रचोदितः ।
काशिराजसुतायाश्च यथा कर्म पुरातनम् ॥ ५.१७८.९१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પૂર્વે મારા દ્વારા પ્રેરિત થયેલા રામે જેમ કર્યું, અને કાશીરાજની પુત્રી સાથેનું જે પ્રાચીન કર્મ હતું, તે પણ (સાંભળો).
5.178.92
ततः सा राममभ्येत्य जननी मे महानदी ।
मदर्थं तमृषिं वीक्ष्य क्षमयामास भार्गवम् ॥ ५.१७८.९२ ॥
ત્યારે મારી માતા, તે મહાનદી, રામ પાસે જઈને, મારા માટે તે ઋષિને જોઈને ભાર્ગવને ક્ષમા માગવા લાગી.
5.178.93
भीष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति वचो।़ब्रवीत् ।
स च तामाह याचन्तीं भीष्ममेव निवर्तय।
न च मे कुरुते काममित्यहं तमुपागमम् ॥ ५.१७८.९३ ॥
"ભીષ્મ સાથે યુદ્ધ ન કર, શિષ્ય" એવું વચન તે બોલ્યો. અને યાચના કરતી તેને તેણે કહ્યું, "ભીષ્મને જ પાછો મોકલ; તે મારી ઇચ્છા પૂરી કરતો નથી." તેથી હું તેની પાસે ગયો.
5.178.94
ततो गङ्गा सुतस्नोहान्मां सा पुनरुपागमत् ।
नास्या अकरवं वाक्यं क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ ५.१७८.९४ ॥
ત્યારે પુત્રના સ્નેહથી ગંગા ફરી મારી પાસે આવી. ક્રોધથી વ્યાકુલ નેત્રોવાળા મેં તેનું વચન માન્યું નહીં.
5.178.95
अथादृश्यत धर्मात्मा भृगुश्रेष्ठो महातपाः ।
आह्वयामास च तदा युद्धाय द्विजसत्तमः ॥ ५.१७८.९५ ॥
ત્યારે ધર્માત્મા, ભૃગુશ્રેષ્ઠ, મહાતપસ્વી દેખાયા. અને ત્યારે જ તે દ્વિજશ્રેષ્ઠે યુદ્ધ માટે મને પડકાર્યો.