มหาภารตะ · อัธยายะ 5.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.178.1
एवमुक्तस्तदा रामो जहि भीष्ममिति प्रभो ।
उवाच रुदतीं कन्यां चोदयन्तीं पुनः पुनः ॥ ५.१७८.१ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระรามจึงตรัสแก่หญิงสาวผู้ร้องไห้และคอยเร่งเร้าซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า "จงสังหารภีษมะเสีย"
5.178.2
काश्ये न कामं गृह्णामि शस्त्रं वै वरवर्णिनि ।
ऋते ब्रह्मविदां हेतोः किमन्यत्करवाणि ते ॥ ५.१७८.२ ॥
ธิดาแห่งกาศี ผู้มีผิวพรรณงดงาม เราไม่เต็มใจจะจับอาวุธ เว้นแต่เพื่อเหตุแห่งผู้รู้พรหมัน แล้วเราจะทำอะไรอื่นเพื่อเจ้าได้อีกเล่า
5.178.3
वाचा भीष्मश्च साल्वश्च मम राज्ञि वशानुगौ ।
भविष्यतोऽनवद्याङ्गि तत्करिष्यामि मा शुचः ॥ ५.१७८.३ ॥
ด้วยคำของเรา ภีษมะและศาลวะจะกลายเป็นผู้ที่เชื่อฟังเรา ราชินีผู้มีอวัยวะไร้ตำหนิ เราจะทำเช่นนั้น อย่าได้โศกเศร้าเลย
5.178.4
न तु शस्त्रं ग्रहीष्यामि कथंचिदपि भामिनि ।
ऋते नियोगाद्विप्राणामेष मे समयः कृतः ॥ ५.१७८.४ ॥
แต่ข้าจะไม่จับอาวุธเด็ดขาด นางผู้งดงาม เว้นแต่ด้วยบัญชาของพราหมณ์ทั้งหลาย นี่คือคำปฏิญาณที่เราได้ให้ไว้
5.178.5
मम दुःखं भगवता व्यपनेयं यतस्ततः ।
तच्च भीष्मप्रसूतं मे तं जहीश्वर मा चिरम् ॥ ५.१७८.५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นเจ้า ความทุกข์ของข้าต้องได้รับการขจัดโดยท่าน ไม่ว่ามันจะมาจากที่ใด จงสังหารความทุกข์ซึ่งเกิดจากภีษมะนั้นเสีย ข้าแต่องค์ผู้เป็นใหญ่ อย่ารอช้าเลย
5.178.6
काशिकन्ये पुनर्ब्रूहि भीष्मस्ते चरणावुभौ ।
शिरसा वन्दनार्होऽपि ग्रहीष्यति गिरा मम ॥ ५.१७८.६ ॥
ธิดาแห่งกาศี จงบอกเขาอีกครั้งว่า ภีษมะ ขอให้เขาก้มศีรษะลงแทบเท้าของท่านทั้งสอง แม้เขาจะเป็นผู้คู่ควรแก่การเคารพ เขาก็จะรับเรื่องนี้ด้วยคำของเรา
5.178.7
जहि भीष्मं रणे राम मम चेदिच्छसि प्रियम् ।
प्रतिश्रुतं च यदपि तत्सत्यं कर्तुमर्हसि ॥ ५.१७८.७ ॥
พระราม หากท่านปรารถนาสิ่งที่เป็นที่รักของเรา จงสังหารภีษมะในสนามรบ และท่านก็ควรทำให้คำสัญญาที่ท่านให้ไว้เป็นความจริงด้วย
5.178.8
तयोः संवदतोरेवं राजन्रामाम्बयोस्तदा ।
अकृतव्रणो जामदग्न्यमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१७८.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ขณะที่พระรามและอัมพากำลังสนทนากันเช่นนั้น อกฤตวรณได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระรามบุตรของชมทัคนี
5.178.9
शरणागतां महाबाहो कन्यां न त्यक्तुमर्हसि ।
यदि भीष्मो रणे राम समाहूतस्त्वया मृधे ॥ ५.१७८.९ ॥
ข้าแต่ผู้มีพาหุใหญ่ ท่านไม่ควรละทิ้งหญิงสาวผู้มาขอพึ่งพิง ข้าแต่พระราม หากท่านได้ท้าภีษมะให้ประลองในสนามรบ
5.178.10
निर्जितोऽस्मीति वा ब्रूयात्कुर्याद्वा वचनं तव ।
कृतमस्या भवेत्कार्यं कन्याया भृगुनन्दन ॥ ५.१७८.१० ॥
หากเขากล่าวว่า "ข้าพ่ายแพ้แล้ว" หรือกระทำตามคำของท่าน ข้าแต่บุตรแห่งภฤගุ กิจของหญิงสาวผู้นี้ก็จะสำเร็จลุล่วง
5.178.11
वाक्यं सत्यं च ते वीर भविष्यति कृतं विभो ।
इयं चापि प्रतिज्ञा ते तदा राम महामुने ॥ ५.१७८.११ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ ข้าแต่องค์ผู้ยิ่งใหญ่ คำของท่านจะเป็นจริงและสำเร็จลุล่วง และคำปฏิญาณนี้ของท่าน ข้าแต่พระรามผู้เป็นมหาฤๅษี ก็จะสำเร็จเช่นกัน
5.178.12
जित्वा वै क्षत्रियान्सर्वान्ब्रह्मणेषु प्रतिश्रुता ।
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश्चैव रणे यदि ॥ ५.१७८.१२ ॥
ท่านได้ชนะกษัตริย์ทั้งปวงแล้ว และได้ให้คำมั่นแก่พราหมณ์ทั้งหลายว่า หากในสนามรบมีพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ หรือแม้แต่ศูทร
5.178.13
ब्रह्मद्विङ्भविता तं वै हनिष्यामीति भार्गव ।
शरणार्थे प्रपन्नानां भीतानां शरणार्थिनाम् ॥ ५.१७८.१३ ॥
ผู้ใดกลายเป็นศัตรูของพราหมณ์ ข้าแต่ภารควะ เราจะสังหารผู้นั้นอย่างแน่นอน เพื่อคุ้มครองผู้ที่ขอพึ่งพิง ผู้ที่หวาดกลัว และผู้แสวงหาที่พึ่ง
5.178.14
न शक्ष्यामि परित्यागं कर्तुं जीवन्कथंचन ।
यश्च कृत्स्नं रणे क्षत्रं विजेष्यति समागतम् ॥ ५.१७८.१४ ॥
ตราบใดที่เรายังมีชีวิตอยู่ เราไม่อาจละทิ้งพวกเขาได้ไม่ว่ากรณีใด และผู้ใดที่จะพิชิตกองทัพกษัตริย์ทั้งหมดที่มารวมกันในสนามรบ
5.178.15
दीप्तात्मानमहं तं च हनिष्यामीति भार्गव ।
स एवं विजयी राम भीष्मः कुरुकुलोद्वहः ।
तेन युध्यस्व सङ्ग्रमे समेत्य भृगुनन्दन ॥ ५.१७८.१५ ॥
และผู้มีจิตลุกโชนนั้น เราจะสังหารอย่างแน่นอน ข้าแต่ภารควะ ภีษมะผู้เป็นยอดแห่งตระกูลกุรุนั้น จึงเป็นผู้ชนะเช่นนี้ ข้าแต่พระราม จงพบกับเขาในสงครามและต่อสู้กับเขาเถิด ข้าแต่บุตรแห่งภฤගุ
5.178.16
स्मराम्यहं पूर्वकृतां प्रतिज्ञामृषिसत्तम ।
तथैव त्त करिष्यामि यथा साम्नैव लप्स्यते ॥ ५.१७८.१६ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด เรายังจำคำปฏิญาณที่เราได้ให้ไว้ก่อนหน้านี้ได้ เราจะกระทำเช่นนั้น เพื่อให้สิ่งนั้นได้มาด้วยการไกล่เกลี่ยเพียงอย่างเดียว
5.178.17
कार्यमेतन्महद्ब्रह्मन्काशिकान्यामनोगतम् ।
गमिष्यामि स्वयं कन्यामादाय यत्र सः ॥ ५.१७८.१७ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ กิจอันยิ่งใหญ่นี้อยู่ในใจของเราเกี่ยวกับหญิงสาวแห่งกาศี เราจะพาหญิงสาวไปด้วย และตัวเราเองจะไปยังที่ที่เขาอยู่
5.178.18
यदि भीष्मो रणश्लाघी न करिष्यति मे वचः ।
हनिष्याम्येनमुद्रिक्तमिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१७८.१८ ॥
หากภีษมะผู้คุยโอ้ในสนามรบไม่ทำตามคำของเรา เราจะสังหารผู้หยิ่งยโสคนนี้ นี่คือความมุ่งมั่นที่เราได้ตัดสินใจแน่วแน่แล้ว
5.178.19
न हि बाणा मयोत्सृष्टाः सज्जन्तीह शरीरिणाम् ।
कायेषु विदितं तुभ्यं पुरा क्षत्रियसंगरे ॥ ५.१७८.१९ ॥
ลูกศรที่เรายิงออกไปย่อมไม่ปักติดอยู่ในร่างของสิ่งมีชีวิตที่นี่ เรื่องนี้ท่านเองก็รู้ดีแต่ก่อนแล้ว ในการรบของนักรบ
5.178.20
एवमुक्त्वा ततो रामः सह तैर्ब्रह्मवादिभिः ।
प्रयाणाय मतिं कृत्वा समुत्तस्थौ महातपाः ॥ ५.१७८.२० ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว พระรามผู้มีตบะยิ่งใหญ่ จึงตั้งใจจะออกเดินทางพร้อมกับบรรดาผู้กล่าวถึงพรหมวิทยาเหล่านั้น แล้วลุกขึ้นยืน
5.178.21
ततस्ते तामुषित्वा तु रजनीं तत्र तापसाः ।
हुताग्नयो जप्तजप्याः प्रतस्थुर्मञ्जिघांसया ॥ ५.१७८.२१ ॥
จากนั้น พวกฤๅษีเหล่านั้นพักค้างคืนที่นั่น บูชาไฟแล้วสวดมนตร์ ก็ออกเดินทางด้วยความปรารถนาจะไปถึงมัญชิงคา
5.178.22
अभ्यगच्छत्ततो रामः सह तैर्ब्रह्मवादिभिः ।
कुरुक्षेत्रं महाराज कन्यया सह भारत ॥ ५.१७८.२२ ॥
จากนั้น พระรามพร้อมด้วยผู้กล่าวพรหมวิทยาเหล่านั้นและหญิงสาว ได้มาถึงกุรุเกษตร ข้าแต่มหาราช ข้าแต่ภารตะ
5.178.23
न्यविशन्त ततः सर्वे परिगृह्य सरस्वतीम् ।
तापसास्ते महात्मानो भृगुश्रेष्ठपुरस्कृताः ॥ ५.१७८.२३ ॥
จากนั้น ฤๅษีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทั้งหมดนั้น มีผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภฤคุนำหน้า ได้ตั้งที่พำนักบนฝั่งแม่น้ำสรัสวดี และตั้งหลักแหล่งอยู่ที่นั่น
5.178.24
ततस्तृतीये दिवसे समे देशे व्यवस्थितः ।
प्रेषयामास मे राजन्प्राप्तोऽस्मीति महाव्रतः ॥ ५.१७८.२४ ॥
จากนั้น ในวันที่สาม ผู้มีวัตรอันยิ่งใหญ่ประทับอยู่ในที่ราบแห่งหนึ่ง ข้าแต่พระราชา ได้ส่งข่าวมาถึงข้าว่า "ข้ามาถึงแล้ว"
5.178.25
तमागतमहं श्रुत्वा विषयान्तं महाबलम् ।
अभ्यगच्छं जवेनाशु प्रीत्या तेजोनिधिं प्रभुम् ॥ ५.१७८.२५ ॥
เมื่อข้าได้ยินว่าผู้ทรงพลังนั้นมาถึงชายแดนของแคว้นแล้ว ข้าก็รีบไปพบด้วยความยินดี กับเจ้าผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งรัศมีนั้นทันที
5.178.26
गां पुरस्कृत्य राजेन्द्र ब्राह्मणैः परिवारितः ।
ऋत्विग्भिर्देवकल्पैश्च तथैव च पुरोहितैः ॥ ५.१७८.२६ ॥
ข้าแต่จอมราชันย์ ข้าได้นำโคไปข้างหน้า มีพราหมณ์ล้อมรอบ พร้อมด้วยนักบวชผู้ประกอบพิธีดุจเทวดา และปุโรหิตทั้งหลายเช่นกัน ข้าจึงไป
5.178.27
स मामभिगतं दृष्ट्वा जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
प्रतिजग्राह तां पूजां वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.१७८.२७ ॥
เมื่อเห็นข้าเข้ามาใกล้ ผู้ทรงอานุภาพนั้น คือโอรสของชมทัคนี ก็รับการบูชานั้น และกล่าวถ้อยคำนี้
5.178.28
भीष्म कां बुद्धिमास्थाय काशिराजसुता तदा ।
अकामेन त्वया नीता पुनश्चैव विसर्जिता ॥ ५.१७८.२८ ॥
ข้าแต่ภีษมะ ท่านด้วยความคิดอันใดจึงพาพระธิดาของกษัตริย์แคว้นกาศีไปในครานั้น ทั้งที่นางไม่ยินยอม แล้วก็ปล่อยนางไปอีก
5.178.29
विभ्रंशिता त्वया हीयं धर्मादास्ते यशस्विनी ।
परामृष्टां त्वया हीमां को हि गन्तुमिहार्हति ॥ ५.१७८.२९ ॥
ท่านได้ทำให้นางผู้มีเกียรตินี้พลาดจากธรรม นางยังคงอยู่ในสภาพไม่ได้แต่งงาน ท่านได้ฉุดกระชากนาง ผู้ใดเล่าจะสมควรไปหานางในบัดนี้
5.178.30
प्रत्याख्याता हि साल्वेन त्वया नीतेति भारत ।
तस्मादिमां मन्नियोगात्प्रतिगृह्णीष्व भारत ॥ ५.१७८.३० ॥
ข้าแต่ภารตะ ศาลวะปฏิเสธนางแล้ว และท่านได้พานางไป ข้าแต่ภารตะ เพราะฉะนั้น ตามคำสั่งของข้า จงรับนางไว้เถิด ข้าแต่ภารตะ
5.178.31
स्वधर्मं पुरुषव्याघ्र राजपुत्री लभत्वियम् ।
न युक्तस्त्ववमानोऽयं राज्ञां कर्तुं त्वयाऽनघ ॥ ५.१७८.३१ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ขอให้พระราชธิดานี้ได้รับธรรมของตนเอง ข้าแต่ผู้ไร้บาป การที่ท่านจะทำให้กษัตริย์ทั้งหลายต้องอับอายเช่นนี้ ย่อมไม่เหมาะสม
5.178.32
ततस्तं वै विमनसमुदीक्ष्याहमथाब्रुवम् ।
नाहमेनां पुनर्दद्यां ब्रह्मन्भ्रात्रे कथञ्चन ॥ ५.१७८.३२ ॥
ครั้นเห็นเขาหม่นหมองใจ ข้าจึงกล่าวว่า "ข้าแต่พราหมณ์ ข้าจะไม่คืนนางให้พี่ชายของข้าอีกไม่ว่าด้วยวิธีใดๆ"
5.178.33
साल्वस्याहमिति प्राह पुरा मामेव भार्गव ।
मया चैवाभ्यनुज्ञाता गतेयं नगरं प्रति ॥ ५.१७८.३३ ॥
"นางเคยบอกข้าก่อนว่า ข้าเป็นของศาลวะ ข้าแต่ภารคพ เมื่อข้าอนุญาตแล้ว นางจึงไปยังนครนั้น"
5.178.34
न भयान्नाप्यनुक्रोशान्नार्थलोभान्न काम्यया ।
क्षात्रं धर्ममहं जह्यमिति मे व्रतमाहितम् ॥ ५.१७८.३४ ॥
ไม่ใช่เพราะความกลัว ไม่ใช่เพราะความสงสาร ไม่ใช่เพราะความโลภในทรัพย์ ไม่ใช่เพราะความปรารถนา "ข้าจะไม่ละทิ้งหน้าที่ของกษัตริย์" นี่คือวัตรที่ข้าตั้งมั่นไว้
5.178.35
अथ मामब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
न करिष्यसि चेदेतद्वाक्यं मे नरपुङ्गव ॥ ५.१७८.३५ ॥
ครั้นนั้น พระรามผู้มีดวงตาเต็มไปด้วยความโกรธ ได้กล่าวกับข้าว่า "ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ หากท่านไม่ทำตามคำของข้านี้—"
5.178.36
हनिष्यामि सहामात्यं त्वामद्येति पुनः पुनः ।
संरम्भादब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ ५.१७८.३६ ॥
"วันนี้ข้าจะฆ่าท่านพร้อมทั้งเสนาอำมาตย์ของท่าน" พระรามกล่าวซ้ำแล้วซ้ำอีกด้วยความโกรธ ดวงตาของพระองค์เต็มไปด้วยความเดือดดาล
5.178.37
तमहं गीर्भिरिष्टाभि पुनः पुनररिन्दम ।
अयाचं भृगुशार्दूलं न चैव प्रशशाम सः ॥ ५.१७८.३७ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ข้าได้วิงวอนพยัคฆ์แห่งภฤคุพระองค์นั้นซ้ำแล้วซ้ำอีกด้วยถ้อยคำอันเป็นที่รัก แต่พระองค์ก็ไม่ทรงสงบลง
5.178.38
प्रणम्य तमहं मूर्ध्ना भूयो ब्राह्मणसत्तमम् ।
अब्रुवं कारणं किं तद्यत्त्वं युद्धं मयेच्छसि ॥ ५.१७८.३८ ॥
ข้าก้มศีรษะลงกราบผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์นั้นอีกครั้ง แล้วทูลถามว่า "เหตุใดท่านจึงปรารถนาจะรบกับข้า"
5.178.39
इष्वस्त्रं मम बालस्य भवतैव चतुर्विधम् ।
उपदिष्टं महाबाहो शिष्योऽस्मि तव भार्गव ॥ ५.१७८.३९ ॥
ข้าแต่ภารคพผู้มีแขนทรงพลัง ท่านนั่นแหละเป็นผู้สอนข้าผู้ยังเป็นเด็ก ให้รู้ศิลปะแห่งธนูและอาวุธทั้งสี่ประการ ข้าเป็นศิษย์ของท่าน
5.178.40
ततो मामब्रवीद्रामः क्रोधसंरक्तलोचनः ।
जानीषे मां गुरुं भीष्म गृह्णासीमां न चैव ह ॥ ५.१७८.४० ॥
ครั้นนั้น พระรามผู้มีดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ได้กล่าวกับข้าว่า "ภีษมะ ท่านรู้จักข้าในฐานะอาจารย์ของท่าน แต่กลับรับนางผู้นี้ไว้ นั่นย่อมเป็นไปไม่ได้เลย"
5.178.41
सुतां काश्यस्य कौरव्य मत्प्रियार्थं महामते ।
न हि मे विद्यते शान्तिरन्यथा कुरुनन्दन ॥ ५.१७८.४१ ॥
โอ้กุรุวํศ์ ผู้มีปัญญายิ่ง เพื่อความพอใจของข้า จงรับธิดาแห่งกษัตริย์กาศีนี้ไว้ มิฉะนั้นข้าจะไม่มีความสงบ โอ้ความยินดีของกุรุทั้งหลาย
5.178.42
गृहाणेमां महाबाहो रक्षस्व कुलमात्मनः ।
त्वया विभ्रंशिता हीयं भर्तारं नाधिगच्छति ॥ ५.१७८.४२ ॥
โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง จงรับนางนี้ไว้และคุ้มครองวงศ์ตระกูลของตน เมื่อท่านทอดทิ้งนางแล้ว นางก็ไม่อาจได้สามีอื่น
5.178.43
तथा ब्रुवन्तं तमहं रामं परपुरंयम् ।
नैतदेवं पुनर्भावि ब्रह्मर्षे किं श्रमेण ते ॥ ५.१७८.४३ ॥
ขณะที่เขากล่าวอย่างนั้น ข้าได้กล่าวแก่พระรามผู้พิชิตเมืองของศัตรูว่า โอ้ฤๅษีพราหมณ์ เรื่องนี้จะไม่เกิดขึ้นอีก ท่านจะลำบากไปทำไม
5.178.44
गुरुत्वं त्वयि संप्रेक्ष्य जामदग्न्य पुरातनम् ।
प्रसादये त्वां भगवंस्त्यक्तैषा तु पुरा मया ॥ ५.१७८.४४ ॥
ข้าพระองค์พิจารณาถึงความเป็นครูผู้เฒ่าอันเก่าแก่ของท่าน โอ้โอรสของชมทัคนี โอ้ผู้ทรงพระคุณ ข้าพระองค์ขอร้องท่าน นางนี้ข้าได้ละทิ้งไปนานแล้ว
5.178.45
को जातु परभावां हि नारीं व्यालीमिव स्थिताम् ।
वासयेत गृहे जानन्स्त्रीणां दोषो महात्ययः ॥ ५.१७८.४५ ॥
ใครเล่าที่รู้ว่าความผิดของสตรีเป็นภัยใหญ่หลวง จะยอมให้หญิงที่อุทิศตนแก่ชายอื่น ยืนอยู่ดุจงูร้าย อาศัยอยู่ในเรือนของตนเล่า
5.178.46
न भयाद्वासवस्यापि धर्मं जह्यां महाव्रत ।
प्रसीद मा वा यद्वा ते कार्यं तत्कुरु मा चिरम् ॥ ५.१७८.४६ ॥
แม้เพราะความกลัวต่อวาสวะ (พระอินทร์) ข้าก็ไม่ละธรรม โอ้ผู้ถือวัตรอันยิ่งใหญ่ จงพอพระทัยข้า หรือหากท่านมีกิจใด ก็จงทำเถิด อย่าช้า
5.178.47
अयं चापि विशुद्धात्मन्पुराणे श्रूयते विभो ।
मरुत्तेन महाबुद्धे गीतः श्लोको महात्मना ॥ ५.१७८.४७ ॥
โอ้ผู้มีจิตบริสุทธิ์ โอ้ผู้ยิ่งใหญ่ ในคัมภีร์โบราณยังมีกล่าวไว้ดังนี้ โอ้ผู้มีปัญญาอันยิ่ง คำกลอนนี้มรุตตะผู้มีจิตใจสูงส่งได้ขับร้องไว้
5.178.48
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ ५.१७८.४८ ॥
แม้ครูผู้เย่อหยิ่ง ไม่รู้ว่าสิ่งใดควรทำและไม่ควรทำ และหลงออกนอกทาง ก็ย่อมถูกกำหนดให้ต้องถูกละทิ้ง
5.178.49
स त्वं गुरुरिति प्रेम्णा मया संमानितो भृशम् ।
गुरुवृत्तिं न जानीषे तस्माद्योत्स्यामि वै त्वया ॥ ५.१७८.४९ ॥
ท่านเป็นครูของข้า ข้าจึงให้เกียรติท่านอย่างมากด้วยความรัก แต่ท่านไม่รู้จักวัตรปฏิบัติของครู เพราะฉะนั้น ข้าจะต่อสู้กับท่านอย่างแน่นอน
5.178.50
गुरुं न हन्यां समरे ब्राह्मणं च विशेषतः ।
विशेषतस्तपोवृद्धमेवं क्षान्तं मया तव ॥ ५.१७८.५० ॥
ในการรบ ข้าไม่ควรฆ่าครู และยิ่งไม่ควรฆ่าพราหมณ์ โดยเฉพาะผู้เฒ่าผู้มีตบะ ข้าจึงให้อภัยท่านดังนี้
5.178.51
उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत् ।
यो हन्यात्समरे क्रुद्धं युध्यन्तमपलायिनम् ॥ ५.१७८.५१ ॥
เมื่อเห็นพราหมณ์ที่ยกลูกศรขึ้น ดุจกษัตริย์ชั้นต่ำ ผู้ใดที่จะฆ่าเขาในการรบ ผู้กำลังต่อสู้ด้วยความโกรธ และไม่หนีไป
5.178.52
ब्रह्महत्या न तस्य स्यादिति धर्मेषु निश्चयः ।
क्षत्रियाणां स्थितो धर्म क्षत्रियोऽस्मि तपोधन ॥ ५.१७८.५२ ॥
ผู้นั้นจะไม่มีบาปแห่งการฆ่าพราหมณ์ นี่คือข้อสรุปที่มั่นคงในเรื่องธรรม หน้าที่ของกษัตริย์ตั้งมั่นอยู่เช่นนี้ โอ้ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ ข้าพระองค์เป็นกษัตริย์
5.178.53
यो यथा वर्तते यस्मिंस्तस्मिन्नेव प्रवर्तयन् ।
नाधर्मं समवाप्नोति न चाश्रेयश्च विन्दति ॥ ५.१७८.५३ ॥
ผู้ที่ประพฤติตามที่ตนเป็น และดำเนินกิจในสิ่งนั้นนั่นเอง ย่อมไม่ได้รับอธรรม และไม่พบสิ่งที่ไม่เป็นมงคล
5.178.54
अर्थे वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित् ।
अर्थसंशयमापन्नः श्रोयान्निःसंशयो नरः ॥ ५.१७८.५४ ॥
ผู้ที่มีความสามารถในเรื่องทรัพย์หรือธรรม รู้จักสถานที่และกาลเวลา แม้จะตกอยู่ในความสงสัยเรื่องผลประโยชน์ ก็ยังดีกว่าคนที่ไม่มีความสงสัยเลย
5.178.55
यस्मात्संशयितेऽप्यर्थेऽयथान्यायं प्रवर्तसे ।
तस्माद्योत्स्यामि सहितस्त्वया राम महाहवे ॥ ५.१७८.५५ ॥
เพราะท่านประพฤติไม่ชอบธรรมแม้ในเรื่องที่ยังสงสัย เพราะฉะนั้น โอ้พระราม ข้าจะต่อสู้กับท่านในสงครามใหญ่
5.178.56
पश्य मे बाहुवीर्यं च विक्रमं चातिमानुषम् ।
एवं गतेऽपि तु मया यच्छक्यं भृगुनन्दन ॥ ५.१७८.५६ ॥
จงดูกำลังแขนของข้าและความกล้าหาญเหนือมนุษย์ของข้า โอ้โอรสของภฤคุ แม้อยู่ในสภาพเช่นนี้ ข้าก็จะทำสิ่งที่ข้าทำได้
5.178.57
तत्करिष्ये कुरुक्षेत्रे योत्स्ये विप्र त्वया सह ।
द्वन्द्वे राम यथेष्टं मे सञ्जीभव महाद्युते ॥ ५.१७८.५७ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าจะทำดังนี้ คือจะต่อสู้กับท่านที่กุรุเกษตร โอ้พราหมณ์ โอ้พระรามผู้รุ่งโรจน์ยิ่ง จงเตรียมพร้อมสำหรับการดวลตัวต่อตัวตามที่ข้าปรารถนา
5.178.58
तत्र त्वं निहतो राम मया शरशतार्दितः ।
प्राप्स्यसे निर्जिताँल्लोकाञ्शस्त्रपूतो महारणे ॥ ५.१७८.५८ ॥
ที่นั่น โอ้พระราม ท่านจะถูกข้าฆ่า ถูกลูกศรนับร้อยของข้าทิ่มแทง และเมื่อชำระด้วยอาวุธในสงครามใหญ่แล้ว ท่านจะได้โลกที่ถูกพิชิตนั้น
5.178.59
स गच्छ विनिवर्तस्व कुरुक्षोत्रं रणप्रिय ।
तत्रैष्यामि महाबाहो युद्धाय त्वांतपोधन ॥ ५.१७८.५९ ॥
เพราะฉะนั้น จงไปเถิด จงหันกลับไปยังกุรุเกษตร โอ้ผู้รักการรบ ที่นั่นข้าจะไปหาท่านเพื่อการรบ โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง โอ้ผู้มีตบะเป็นทรัพย์
5.178.60
अपि यत्र त्वया राम कृतं शौचं पुरा पितुः ।
तत्राहमपि हत्वा त्वां शौचं कर्तास्मि भार्गव ॥ ५.१७८.६० ॥
ตรงที่ท่านเคยทำพิธีชำระบาปให้บิดาในกาลก่อนนั่นแหละ โอ้ผู้สืบเชื้อสายภฤคุ เมื่อฆ่าท่านแล้ว ข้าก็จะทำพิธีชำระบาปที่นั่นเช่นกัน
5.178.61
तत्र राम समागच्छ त्वरितं युद्धदुर्मद ।
व्यपनेष्यामि ते दर्पं पौराणं ब्राह्मणब्रुव ॥ ५.१७८.६१ ॥
ราม เจ้าผู้เมามันด้วยความทะนงในการรบ จงมาที่นั่นโดยเร็ว ข้าจะขจัดความทะนงเก่าแก่ของท่าน ผู้ที่เรียกตนเองว่าพราหมณ์
5.178.62
यच्चापि कत्थसे राम बहुशः परिवत्सरे ।
निर्जिताः क्षत्रिया लोके मयैकेनेति तच्छ्रुणु ॥ ५.१७८.६२ ॥
ราม ท่านคุยโอ้อวดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ปีแล้วปีเล่าว่าในโลกนี้ท่านเพียงผู้เดียวที่พิชิตกษัตริย์ทั้งหลายได้ จงฟังเรื่องนั้นเถิด
5.178.63
न तदा जातवान्भीष्मः क्षत्रियो वापि मद्विधः ।
पञ्चाञ्चातानि तेजांसि तृणेषु ज्वलितं त्वया ॥ ५.१७८.६३ ॥
ในเวลานั้นภีษมะยังไม่ได้เกิด และไม่มีกษัตริย์ใดเหมือนข้าเลยแม้แต่คนเดียว ท่านได้จุดไฟแห่งเดชทั้งห้าขึ้นในหญ้า
5.178.64
यस्ते युद्धमयं दर्पं कामं च व्यपनाशयेत् ।
सोऽहं जातो महाबाहो भीष्मः परपुरंजयः।
व्यपनेष्यामि ते दर्पं युद्धे राम न संशयः ॥ ५.१७८.६४ ॥
ข้าเกิดมาเป็นภีษมะ ผู้มีแขนทรงพลังและพิชิตนครของศัตรู ผู้จะขจัดความทะนงและความปรารถนาของท่านที่เกิดจากการรบ ราม ข้าจะขจัดความทะนงของท่านในการรบอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัยเลย
5.178.65
ततो मामब्रवीद्रामः प्रहसन्निव भारत ।
दिष्ट्या भीष्म मया सार्धं योद्धुमिच्छसि संगरे ॥ ५.१७८.६५ ॥
จากนั้น พระรามตรัสกับข้าราวกับกำลังหัวเราะ ภารตะ ภีษมะเอ๋ย โชคดีที่ท่านปรารถนาจะรบกับข้าในสงคราม
5.178.66
अयं गच्छामि कौरव्य कुरुक्षेत्रं त्वया सह ।
भाषितं ते करिष्यामि तत्रागच्छ परंतप ॥ ५.१७८.६६ ॥
เการาวยะเอ๋ย ข้าจะไปยังกุรุเกษตรพร้อมกับท่าน ข้าจะทำตามที่ท่านกล่าว ผู้ทำลายศัตรู จงมาที่นั่นเถิด
5.178.67
तत्र त्वां निहतं माता मया शरशताचितम् ।
जाह्नवी पश्यतां भीष्म गृध्रकङ्कबलाशनम् ॥ ५.१७८.६७ ॥
ที่นั่น ภีษมะเอ๋ย มารดาของท่าน ชาหนวี จะได้เห็นท่านถูกข้าสังหารและปกคลุมด้วยลูกศรนับร้อย กลายเป็นอาหารของแร้งและนกกระสา
5.178.68
कृपणं त्वामभिप्रेक्ष्य सिद्धचारणसेविता ।
मया विनिहतं देवी रोदतामद्य पार्थिव ॥ ५.१७८.६८ ॥
กษัตริย์เอ๋ย เมื่อเห็นท่านในสภาพน่าสงสาร เทวีผู้มีสิทธาและจารณะคอยรับใช้ จะร่ำไห้ในวันนี้ เมื่อเห็นท่านถูกข้าสังหาร
5.178.69
अतदर्हा महाभागा भगीरथसुताऽनघा ।
या त्वामजीजनन्मन्दं युद्धकामुकमातुरम् ॥ ५.१७८.६९ ॥
ธิดาของภคีรถ ผู้บริสุทธิ์และมีบุญวาสนามาก ผู้ให้กำเนิดท่าน ผู้โง่เขลาและลุ่มหลงในการรบ นางไม่สมควรได้รับเช่นนี้
5.178.70
एहि गच्छ मया भीष्म युद्धकामुक दुर्मद ।
गृहाण सर्वं कौरव्य रथादि भरतर्षभ ॥ ५.१७८.७० ॥
มาเถิด ไปกับข้า ภีษมะ ผู้ปรารถนาการรบและทะนงตน! เการาวยะเอ๋ย ภารตรรษภะเอ๋ย จงรับทุกสิ่งไป ทั้งรถศึกและสิ่งอื่น ๆ
5.178.71
इति ब्रुवाणं तमहं रामं परपुरंजयमक् ।
प्रणम्यक शिरसा राममेवमस्त्वित्यथाब्रवम् ॥ ५.१७८.७१ ॥
ข้าก้มศีรษะคำนับพระรามผู้พิชิตนครของศัตรู ผู้กล่าวดังนั้น และกล่าวว่า ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด
5.178.72
एवमुक्त्वा ययौ रामः कुरुक्षेत्रं युयुत्सया ।
प्रविश्य नगरं चाहं सत्यवत्यै न्यवेदयम् ॥ ५.१७८.७२ ॥
เมื่อตรัสดังนั้นแล้ว พระรามก็เสด็จไปยังกุรุเกษตรด้วยความปรารถนาจะรบ ข้าเข้าไปในนครและกราบทูลเรื่องนี้แด่สัตยวดี
5.178.73
ततः कृतस्वस्त्ययनो मात्रा च प्रतिनन्दितः ।
द्विजातीन्वाच्य पुण्याहं स्वस्ति चैव महाद्युते ॥ ५.१७८.७३ ॥
จากนั้น เมื่อได้ให้ประกอบพิธีมงคลและได้รับพรจากมารดาแล้ว และเมื่อให้พราหมณ์ท่องปุณยาหะและสวัสติ ดูก่อนผู้รุ่งโรจน์
5.178.74
रथमास्थाय रुचिरं राजतं पाण्डुरैर्हयैः ।
सूपस्करं स्वधिष्ठानं वैयाघ्रपरिवारणम् ॥ ५.१७८.७४ ॥
ข้าขึ้นรถศึกเงินอันงดงาม ที่เทียมด้วยม้าขาว มีเครื่องประกอบครบถ้วน มีที่นั่งของตน และคลุมด้วยหนังเสือ
5.178.75
उपपन्नं महाशस्त्रैः सर्वोपकरणान्वितम् ।
तत्कुलीनेन वीरेण हयशास्त्रविदा रणे ॥ ५.१७८.७५ ॥
ประดับด้วยอาวุธอันยิ่งใหญ่และเครื่องใช้ครบครัน โดยวีรบุรุษแห่งตระกูลนั้นผู้เชี่ยวชาญศาสตร์แห่งม้า ในการรบ
5.178.76
यत्तं सूतेन शिष्टेन बहुशो दृष्टकर्मणा ।
दंशितः पाण्डुरेणाहं कवचेन वपुष्मता ॥ ५.१७८.७६ ॥
สารถีผู้ได้รับการฝึกมาอย่างดีและผ่านการทำงานมามากมาย ได้เตรียมข้าให้พร้อม ข้าสวมเกราะขาวอันรุ่งโรจน์
5.178.77
पाण्डुरं कार्मुकं गृह्य प्रायां भरतसत्तम ।
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥ ५.१७८.७७ ॥
ข้าถือธนูขาวและออกไป ดูก่อนยอดแห่งภารตะ มีร่มขาวกางอยู่เหนือศีรษะ
5.178.78
पाण्डुरैश्चापि व्यजनैर्वीज्यमानो नराधिप ।
शुक्लवासाः सितोष्णीषः सर्वशुक्लविभूषणः ॥ ५.१७८.७८ ॥
กษัตริย์เอ๋ย ข้าถูกพัดด้วยพัดขาวเช่นกัน ข้านุ่งผ้าขาว สวมผ้าโพกศีรษะสีขาว และประดับด้วยเครื่องอาภรณ์สีขาวทั้งหมด
5.178.79
स्तूयमानो जयाशीर्भिर्निष्क्रम्य गजसाह्वयात् ।
कुरुक्षेत्रं रणक्षेत्रमुपायां भरतर्षभ ॥ ५.१७८.७९ ॥
ข้าออกจากคชสาหวยะ ท่ามกลางคำสรรเสริญและคำอวยพรแห่งชัยชนะ และเสด็จไปยังกุรุเกษตร สนามรบ ดูก่อนยอดแห่งภารตะ
5.178.80
ते हयाश्चोदितास्तेन सूतेन परमाहवे ।
अवहन्मां भृशं राजन्मनोमारुतरंहसः ॥ ५.१७८.८० ॥
กษัตริย์เอ๋ย ม้าเหล่านั้นถูกสารถีกระตุ้นให้เร่งไป พาข้าไปอย่างรวดเร็วในการรบอันยิ่งใหญ่นั้น เร็วดั่งใจและดั่งลม
5.178.81
गत्वाऽहं तत्कुरुक्षेत्रं स च रामः प्रतापवान् ।
युद्धाय सहसा राजन्पराक्रान्तौ परस्परम् ॥ ५.१७८.८१ ॥
ข้าพเจ้าไปถึงกุรุเกษตรนั้น และพระรามผู้ทรงอานุภาพก็พุ่งเข้าใส่ข้าพเจ้าอย่างฉับพลันเพื่อการรบ ข้าแต่พระราชา
5.178.82
ततः सदर्शनेऽतिष्ठं रामस्यातितपस्विनः ।
प्रगृह्य शङ्खप्रवरंक ततः प्राधममुत्तमम् ॥ ५.१७८.८२ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้ายืนอยู่ในสายตาของพระรามผู้เคร่งตบะยิ่ง แล้วหยิบสังข์อันประเสริฐขึ้นเป่าอย่างสง่างาม
5.178.83
ततस्तत्र द्विजा राजंस्तापसाश्च वनौकसः ।
अपश्यन्त रणं दिव्यं देवाः सेन्द्रगणास्तदा ॥ ५.१७८.८३ ॥
ที่นั่น ข้าแต่พระราชา พวกพราหมณ์ ฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะ และผู้อาศัยอยู่ในป่า พร้อมด้วยเทพและหมู่เทพของพระอินทร์ ต่างได้เห็นการรบอันเป็นทิพย์นั้น
5.178.84
ततो दिव्यानि माल्यानि प्रादुरासंस्ततस्ततः ।
वादित्राणि च दिव्यानि मेघवृन्दानि चैव ह ॥ ५.१७८.८४ ॥
ครั้งนั้น มาลัยทิพย์ปรากฏขึ้นนั่นนี่ทั่วไป ทั้งดนตรีทิพย์และกลุ่มเมฆก็ปรากฏขึ้นด้วย
5.178.85
ततस्ते तापसाः सर्वे भार्गवस्यानुयायिनः ।
प्रेक्षकाः समपद्यन्त परिवार्य रणाजिरम् ॥ ५.१७८.८५ ॥
ครั้งนั้น ฤๅษีทั้งปวงผู้ติดตามพระภารควะ ได้ล้อมสนามรบและกลายเป็นผู้ชม
5.178.86
ततो मामब्रवीद्देवी सर्वभूतहितैषिणी ।
माता स्वरूपिणी राजन्किमिदं ते चिकीर्षितम् ॥ ५.१७८.८६ ॥
ครั้งนั้น เทวีผู้ปรารถนาความผาสุกแก่สรรพสัตว์ ทรงปรากฏในรูปของมารดาของข้าพเจ้า และตรัสกับข้าพเจ้าว่า "ข้าแต่พระราชา เจ้าคิดจะทำอะไรเช่นนี้"
5.178.87
गत्वाऽहं जामदग्न्यं तु प्रयाचिष्ये कुरूद्वह ।
भूष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति पुनः पुनः ॥ ५.१७८.८७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งกุรุ ข้าพเจ้าจะไปหาชามทัคนยะและวิงวอนท่านซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า 'อย่ารบกับภีษมะศิษย์ของท่านเลย'
5.178.88
मा मैवं पुत्र निर्बन्धं कुरु विप्रेण पार्थिव ।
जामदग्न्येन समरे योद्धुमित्येव भर्त्सयत् ॥ ५.१७८.८८ ॥
"ลูกเอ๋ย อย่าดื้อดึงเช่นนี้ ข้าแต่พระราชา การจะรบในสงครามกับพราหมณ์ชามทัคนยะนั้นไม่ควร" นางตำหนิข้าพเจ้าดังนี้
5.178.89
किं न वै क्षत्रियहणो हरतुल्यपराक्रमः ।
विदितः पुत्र रामस्ते यतस्तं योद्धुमिच्छसि ॥ ५.१७८.८९ ॥
ลูกเอ๋ย เจ้าไม่รู้หรือว่าพระรามผู้สังหารกษัตริย์ มีอานุภาพเทียบเท่าพระหระ (พระศิวะ) นั้น คือผู้ที่เจ้าปรารถนาจะรบด้วย
5.178.90
ततोऽहमब्रवं देवीमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
सर्वं तद्भरतश्रेष्ठ यथावृत्तं स्वयंवरे ॥ ५.१७८.९० ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าประนมมือไหว้เทวีแล้วกราบทูล ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรต ข้าพเจ้าเล่าเรื่องทั้งหมดที่เกิดขึ้นในพิธีสวยัมวรให้นางฟังตามที่เป็นไปจริง
5.178.91
यथा च रामो राजेन्द्र मया पूर्वं प्रचोदितः ।
काशिराजसुतायाश्च यथा कर्म पुरातनम् ॥ ५.१७८.९१ ॥
ข้าแต่จอมราชา ข้าพเจ้าได้เร้าพระรามไว้ก่อนแล้วฉันใด และการกระทำโบราณเกี่ยวกับธิดาของพระราชาแคว้นกาศีก็เป็นไปฉันนั้น ขอทรงฟังเถิด
5.178.92
ततः सा राममभ्येत्य जननी मे महानदी ।
मदर्थं तमृषिं वीक्ष्य क्षमयामास भार्गवम् ॥ ५.१७८.९२ ॥
ครั้งนั้น มารดาของข้าพเจ้า แม่น้ำอันยิ่งใหญ่ ได้เข้าไปหาพระราม และเมื่อเห็นฤๅษีนั้นเพราะข้าพเจ้า จึงวิงวอนขอการให้อภัยจากพระภารควะ
5.178.93
भीष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति वचो।़ब्रवीत् ।
स च तामाह याचन्तीं भीष्ममेव निवर्तय।
न च मे कुरुते काममित्यहं तमुपागमम् ॥ ५.१७८.९३ ॥
"อย่ารบกับภีษมะศิษย์ของท่านเลย" พระองค์ตรัสกับนางว่า และพระองค์ตรัสกับนางผู้กำลังวิงวอนว่า "จงให้ภีษมะกลับใจเองเถิด เขาไม่ทำตามความปรารถนาของเรา" ข้าพเจ้าจึงเข้าไปหาพระองค์
5.178.94
ततो गङ्गा सुतस्नोहान्मां सा पुनरुपागमत् ।
नास्या अकरवं वाक्यं क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ ५.१७८.९४ ॥
ครั้งนั้น พระคงคาด้วยความรักต่อบุตรชาย จึงกลับมาหาข้าพเจ้าอีก ข้าพเจ้าไม่ฟังถ้อยคำของนาง ดวงตาของข้าพเจ้าสับสนด้วยความโกรธ
5.178.95
अथादृश्यत धर्मात्मा भृगुश्रेष्ठो महातपाः ।
आह्वयामास च तदा युद्धाय द्विजसत्तमः ॥ ५.१७८.९५ ॥
ครั้งนั้น ผู้มีจิตใจชอบธรรม ผู้ประเสริฐแห่งภฤคุ ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ก็ปรากฏขึ้น และในเวลานั้น พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดได้ท้าข้าพเจ้าให้ต่อสู้กัน