મહાભારત · અધ્યાય 5.179
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.179.1
तमहं स्मयन्निव रणे प्रत्यभाषं व्यवस्थितम् ।
भूमिष्ठं नोत्सहे योद्धुं भवन्तं रथमास्थितः ॥ ५.१७९.१ ॥
યુદ્ધમાં હસતાં હસતાં જમીન પર ઊભેલા તેમને મેં જવાબ આપ્યો: રથ પર બેસીને હું તમારી સાથે લડવા તૈયાર નથી.
5.179.2
आरोह स्यन्दनं वीर कवचं च महाभुज ।
बधान समरे राम यदि योद्धुं मयेच्छसि ॥ ५.१७९.२ ॥
હે વીર, હે મહાબાહુ! રથ પર ચઢો અને કવચ ધારણ કરો, હે રામ! જો તમે મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છતા હો તો.
5.179.3
ततो मामब्रवीद्रामः स्मयमानो रणाजिरे ।
रथो मे मेदिनी भीष्म वाहा वेदाः सदश्ववत् ॥ ५.१७९.३ ॥
ત્યારે રામે રણભૂમિમાં હસતાં મને કહ્યું: હે ભીષ્મ! પૃથ્વી એ જ મારો રથ છે, અને વેદ એ જ શ્રેષ્ઠ અશ્વો જેવા મારા ઘોડા છે.
5.179.4
सूतश्च मातरिश्वा वै कवचं वेदमातरः ।
सुसंवीतो रणे ताभिर्योत्स्येऽहं कुरुनन्दन ॥ ५.१७९.४ ॥
સારથિ માતરિશ્વા (વાયુ) છે; કવચ એ વેદોની માતાઓ છે. હે કુરુનંદન! તેમનાથી સુસજ્જ થઈને હું યુદ્ધ કરીશ.
5.179.5
एवं ब्रुवाणो गान्धारे रामो मां सत्यविक्रमः ।
शरव्रातेन महता सर्वतः प्रत्यवारयत् ॥ ५.१७९.५ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા, હે ગાંધારીપુત્ર! સત્યપરાક્રમી રામે મારા પર મોટા બાણસમૂહથી ચારે બાજુથી વળતો પ્રહાર કરીને મને ઢાંકી દીધો.
5.179.6
ततोऽपश्यं जामदग्न्यं रथमध्ये व्यवस्थितम् ।
सर्वायुधवरे श्रीमत्यद्भुतोपमदर्शने ॥ ५.१७९.६ ॥
ત્યારે મેં રથની વચ્ચે ઊભેલા જામદગ્ન્ય (પરશુરામ)ને જોયા; તેઓ શ્રેષ્ઠ સર્વ આયુધોથી યુક્ત, તેજસ્વી અને અદ્ભુત રૂપવાળા હતા.
5.179.7
मनसा विहिते पुण्ये विस्तीर्णे नगरोपभे ।
दिव्याश्वयुजि सन्नद्वे काञ्चनेन विभूषिते ॥ ५.१७९.७ ॥
મનથી રચાયેલા, પવિત્ર, વિસ્તૃત, નગર સમાન, દિવ્ય અશ્વોથી જોડાયેલા, કવચથી સજ્જ, સોનાથી શોભિત (રથ).
5.179.8
कवचेन महाबाहो सोमार्ककृतलक्ष्मणा ।
धनुर्धरो बद्धतूणो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥ ५.१७९.८ ॥
કવચ સાથે, હે મહાબાહુ, ચંદ્ર-સૂર્યના ચિહ્નોથી અંકિત; ધનુર્ધર, તરકસ બાંધેલો, ગોધા-ચર્મનું આંગળીત્રાણ બાંધેલો.
5.179.9
सारथ्यं कृतवांस्तत्र युयुत्सोरकुतव्रणः ।
सखा वेदविदत्यन्तं दयितो भार्गवस्य ह ॥ ५.१७९.९ ॥
ત્યાં યુયુત્સુનું સારથ્ય અકૃતવ્રણે કર્યું; તે વેદજ્ઞ, અત્યંત પ્રિય અને ભાર્ગવ (પરશુરામ)નો મિત્ર હતો.
5.179.10
आह्वयानः स मां युद्धे मनो हर्षयतीव मे ।
पुनः पुनरभिक्रोशन्नभियाहीति भार्गवः ॥ ५.१७९.१० ॥
યુદ્ધમાં મને પડકારતા તે જાણે મારા મનને હર્ષિત કરતો હતો; ભાર્ગવ વારંવાર પોકારતા હતા, ‘આવ, આગળ આવ!’
5.179.11
तमादित्यमिवोद्यन्तमनाधृष्यं महाबलम् ।
क्षत्रियान्तकरं राममेकमेकः समासदूम् ॥ ५.१७९.११ ॥
ઉદિત સૂર્ય સમાન, અજેય અને મહાબળવાન, ક્ષત્રિયોનો અંત કરનાર તે રામ પાસે હું એકલો પહોંચ્યો.
5.179.12
ततोऽहं बाणपातेषु त्रिषु वाहान्निगृह्य वै ।
अवतीर्य धनुर्न्यस्य पदातिर्ऋषिसत्तमम् ॥ ५.१७९.१२ ॥
પછી મેં ત્રણ બાણના પલ્લામાં ઘોડાઓને રોકી, ઊતરીને, ધનુષ્ય મૂકીને, પગપાળા એ શ્રેષ્ઠ ઋષિ પાસે ગયો.
5.179.13
अभ्यागच्छं तदा राममर्चिष्यन्द्विजसत्तमम् ।
अभिवाद्य चैनं विधिवदब्रुवं वाक्यमुत्तमम् ॥ ५.१७९.१३ ॥
ત્યારે હું દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ રામનું સન્માન કરવાની ઇચ્છાથી તેમની પાસે ગયો, વિધિપૂર્વક પ્રણામ કરીને આ ઉત્તમ વચન કહ્યું.
5.179.14
योत्स्ये त्वया रणे राम सदृशेनाधिकेन वा ।
गुरुणा धर्मशीलेन जयमाशास्व मे विभो ॥ ५.१७९.१४ ॥
હે રામ, યુદ્ધમાં હું તમારી સાથે લડીશ; તમે મારા સમાન હો કે ચડિયાતા, ગુરુ અને ધર્મશીલ છો. હે વિભો, મારા વિજયની કામના કરો.
5.179.15
एवमेतत्कुरुश्रेष्ठ कर्तव्यं भूतिमिच्छता ।
धर्मो ह्येष महाबाहो विशिष्टैः सह युध्यताम् ॥ ५.१७९.१५ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારે આ જ કરવું જોઈએ; હે મહાબાહુ, વિશિષ્ટો સાથે યુદ્ધ કરનારાઓનો ધર્મ આ જ છે.
5.179.16
शपेयं त्वां नचेदेवमागच्छेथा विशांपते ।
युध्यस्व त्वं रणे यत्तो धैर्यमालम्ब्य कौरव ॥ ५.१७९.१६ ॥
હે વિશાંપતિ, જો તું આ રીતે ન આવ્યો હોત તો હું તને શાપ આપત; હે કૌરવ, રણમાં ધૈર્ય ધારણ કરીને યત્નપૂર્વક યુદ્ધ કર.
5.179.17
न तु ते जयमाशासे त्वां विजेतुमहं स्थितः ।
गच्छ युध्यस्व धर्मेण प्रीतोऽस्मि चरितेन ते ॥ ५.१७९.१७ ॥
પરંતુ હું તમારા વિજયની કામના કરતો નથી; તમને જીતવા માટે જ હું ઊભો છું. જાઓ, ધર્મથી યુદ્ધ કરો; તમારા આચરણથી હું પ્રસન્ન છું.
5.179.18
ततोऽहं तं नमस्कृत्य रथमारुह्य सत्वरः ।
प्राध्मापयं रणे शङ्खं पुनर्हेमपरिष्कृतम् ॥ ५.१७९.१८ ॥
પછી હું તેમને નમસ્કાર કરી, ઝડપથી રથ પર ચડી, રણમાં સોનાથી શણગારેલો શંખ ફરી વગાડ્યો.
5.179.19
ततो युद्धं समभवन्मम तस्य च भारत ।
दिवसान्सुबहून्राजन्परस्परजिगीषया ॥ ५.१७९.१९ ॥
ત્યારે અમારી વચ્ચે યુદ્ધ થયું, હે ભારત. હે રાજન્, એકબીજાને જીતવાની ઇચ્છાથી ઘણા દિવસો સુધી.
5.179.20
स मे तस्मिन्रणे पूर्वं प्राहरत्कङ्खपत्रिभिः ।
वष्ट्या शतैश्च नवभिः शराणां नतषर्वणाम् ॥ ५.१७९.२० ॥
એ યુદ્ધમાં તેણે પહેલા મને બગલાની પાંખવાળા બાણોથી પ્રહાર કર્યો — વાંકા ગાંઠવાળા છસો નવ બાણોથી.
5.179.21
चत्वारस्तेन मे वाहाः सूतश्चैव विशांपते ।
प्रतिरुद्धास्तथैवाहं समरे दंशितः स्थितः ॥ ५.१७९.२१ ॥
તેણે મારા ચાર ઘોડા અને સારથિને પણ રોક્યા, હે પ્રજાપતિ. હું પણ યુદ્ધમાં કવચ પહેરીને ઊભો રહ્યો.
5.179.22
नमस्कृत्य च देवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ।
तमहं स्मयन्निव रणे प्रत्यभाषं व्यवस्थितम् ॥ ५.१७९.२२ ॥
દેવોને અને ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોને નમસ્કાર કરીને, યુદ્ધમાં અડગ ઊભેલા તેને હું હસતાં હસતાં જવાબ આપ્યો.
5.179.23
आचार्यता मानिता मे निर्मर्यादे ह्यपि त्वयि ।
भूयश्च शृणु मे ब्रह्मन्संपदं धर्मसंग्रहे ॥ ५.१७९.२३ ॥
હે મર્યાદાહીન, તારામાં પણ મારા આચાર્યપણાનું માન રખાયું. હજી સાંભળ, બ્રાહ્મણ, ધર્મસંગ્રહમાંની મારી સંપત્તિ.
5.179.24
ये ते वेदाः शरीरस्था … यच्च ते महत् ।
तपश्च ते महत्तप्तं न तेभ्यः प्रहराम्यहम् ॥ ५.१७९.२४ ॥
તારા શરીરમાં રહેલા જે વેદો … અને તારું જે મહાન તપ, જે તેં મહાન તપ કર્યું છે — તેમના પર હું પ્રહાર કરતો નથી.
5.179.25
प्रहरे क्षत्रधर्मस्य यं त्वं राम समाश्रितः ।
ब्राह्मणः क्षत्रियत्वं हि याति शस्त्रसमुद्यमात् ॥ ५.१७९.२५ ॥
હે રામ, તેં સ્વીકારેલા ક્ષાત્રધર્મના પ્રહારમાં, શસ્ત્ર ઉઠાવવાથી બ્રાહ્મણ પણ નિશ્ચયે ક્ષત્રિયત્વ પામે છે.
5.179.26
पश्य मे धनुषो वीर्यं पश्य बाह्वोर्बलं मम ।
एष ते कार्मुक वीर छिनद्मि निशितेषुणा ॥ ५.१७९.२६ ॥
મારા ધનુષ્યનું પરાક્રમ જુઓ, મારા બાહુનું બળ જુઓ. હે વીર, આ તમારું ધનુષ્ય છે, તીક્ષ્ણ બાણથી હું તેને કાપું છું.
5.179.27
तस्याहं निशितं भल्लं चिक्षेप भरतर्षभ ।
तेनास्य धनुषः कोटिं छित्वा भूमावपातयम् ॥ ५.१७९.२७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મેં તેના પર તીક્ષ્ણ ભલ્લ ફેંક્યો; તેનાથી તેના ધનુષ્યનો છેડો કાપી ભૂમિ પર પાડી દીધો.
5.179.28
तथैव च पृषत्कानां शतानि नतपर्वणाम् ।
चिक्षेप कङ्कपत्राणां जामदग्न्यरथं प्रति । ॥ ५.१७९.२८ ॥
એ જ રીતે, વાંકી ગાંઠોવાળા અને કંક પંખવાળા સેંકડો બાણ મેં જામદગ્ન્યના રથ તરફ છોડ્યા.
5.179.29
काये विषक्तास्तु तदा वायुना समुदीरिताः ।
चेलुः क्षरन्तो रुधिरं नागा इव च ते शराः ॥ ५.१७९.२९ ॥
ત્યારે તે બાણો તેના શરીરમાં ખૂંપેલા હતા; પવનથી હલાવાઈને લોહી ટપકાવતા સર્પોની જેમ તે ડોલવા લાગ્યા.
5.179.30
क्षतजोक्षितसर्वाङ्गः क्षरन्स रुधिरं रणे ।
बभौ रामस्तथा राजन्प्रफुल्ल इव किंशुकः ॥ ५.१७९.३० ॥
યુદ્ધમાં ઘાવમાંથી વહેતા લોહીથી આખું શરીર ભીંજાયેલો તે, હે રાજન, ખીલેલા કિંશુક વૃક્ષની જેમ શોભ્યો.
5.179.31
हेमन्तान्तेऽशोक इव रक्तस्तबकमण्डितः ।
बभौ रामस्तथा राजन्प्रफुल्ल इव किंशुकः ॥ ५.१७९.३१ ॥
હેમંતના અંતે લાલ ગુચ્છાઓથી શણગારાયેલા અશોક વૃક્ષ જેવો, હે રાજન, ખીલેલા કિંશુક જેવો રામ શોભ્યો.
5.179.32
ततोऽन्यद्धनुरादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।
हेमपुङ्खान्सुनिशिताञ्शरांस्तान्हि ववर्ष सः ॥ ५.१७९.३२ ॥
પછી બીજું ધનુષ્ય લઈને, ક્રોધથી ભરેલા રામે સોનાની પાંખોવાળા, અતિ તીક્ષ્ણ એ બાણોની વર્ષા કરી.
5.179.33
ते समासाद्य मां रौद्रा बहुधा मर्मभेदिनः ।
अकम्पयन्महावेगाः सर्पानलविषोपमाः ॥ ५.१७९.३३ ॥
તે ભયંકર બાણો મારી પાસે પહોંચીને, અનેક રીતે મર્મસ્થાનોને વીંધીને મને કંપાવી ગયા; તે મહાવેગવાળા હતા, સર્પ, અગ્નિ અને વિષ સમાન.
5.179.34
तमहं समवष्टभ्य पुनरात्मानमाहवे ।
शतसंख्यैः शरैः क्रुद्धस्तदा राममवाकिरम् ॥ ५.१७९.३४ ॥
ત્યારે હું ફરીથી પોતાને સંભાળીને, ક્રોધથી યુદ્ધમાં સેંકડો બાણો વડે રામ પર વર્ષા કરી.
5.179.35
स तैरग्न्यर्कसङ्काशैः शरैराशीविषोपमैः ।
शितैरभ्यर्दितो रामो मन्दचेता इवाभवत् ॥ ५.१७९.३५ ॥
અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન, ઝેરી સર્પો જેવા એ તીક્ષ્ણ બાણોથી પીડિત રામ જાણે મંદબુદ્ધિ થઈ ગયા.
5.179.36
ततोऽहं कृपयाऽऽविष्टो विनिन्द्यात्मानमात्मना ।
धिग्धिगित्यब्रुवं युद्धं क्षत्रधर्मं च भारत ॥ ५.१७९.३६ ॥
ત્યારે કરુણાથી ભરાઈ જઈને, હું પોતાની જ નિંદા કરતો બોલ્યો, 'ધિક્કાર, ધિક્કાર આ યુદ્ધને અને ક્ષત્રિયધર્મને, હે ભારત!'
5.179.37
असकृच्चाब्रुवं राजञ्शोकवेगपरिप्लुतः ।
अहो बत कृतं पापं मयेदं क्षत्रधर्मं च भारत ॥ ५.१७९.३७ ॥
હે રાજન, શોકના વેગથી ઘેરાઈને હું વારંવાર બોલ્યો - અરે, મારાથી આ પાપ થયું; હે ભારત, ક્ષત્રધર્મ પણ (પાપરૂપ થયો).
5.179.38
गुरुर्द्विजातिर्धर्मात्मा यदेवं पीडितः शरैः ।
ततो न प्राहरं भूयो जामदग्न्याय भारत ॥ ५.१७९.३८ ॥
ગુરુ, દ્વિજ, ધર્માત્મા જ્યારે આ રીતે બાણોથી પીડિત થયા, ત્યારે હે ભારત, મેં ફરી જામદગ્ન્ય પર પ્રહાર ન કર્યો.
5.179.39
अथावताप्य पृथिवीं पूषा दिवसमंक्षये ।
जगामास्तं सहस्रांशुस्ततो युद्धमुपारमत् ॥ ५.१७९.३९ ॥
પછી દિવસના અંતે પૂષા (સૂર્ય) પૃથ્વીને તપાવીને સહસ્રાંશુ અસ્ત થયા; ત્યારે યુદ્ધ અટક્યું.