महाभारत · अध्याय 5.179
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.179.1
तमहं स्मयन्निव रणे प्रत्यभाषं व्यवस्थितम् ।
भूमिष्ठं नोत्सहे योद्धुं भवन्तं रथमास्थितः ॥ ५.१७९.१ ॥
युद्धभूमीवर हसत जमिनीवर उभ्या असलेल्या त्यांना मी उत्तर दिले: रथावर आरूढ होऊन मी तुमच्याशी लढण्यास तयार नाही.
5.179.2
आरोह स्यन्दनं वीर कवचं च महाभुज ।
बधान समरे राम यदि योद्धुं मयेच्छसि ॥ ५.१७९.२ ॥
हे वीरा, हे महाबाहो! रथावर चढ आणि कवच धारण कर, हे राम! जर तुला माझ्याशी युद्ध करायचे असेल तर.
5.179.3
ततो मामब्रवीद्रामः स्मयमानो रणाजिरे ।
रथो मे मेदिनी भीष्म वाहा वेदाः सदश्ववत् ॥ ५.१७९.३ ॥
तेव्हा राम रणभूमीवर हसत मला म्हणाला: हे भीष्म! पृथ्वी हाच माझा रथ आहे, आणि वेद हेच उत्तम घोड्यांसारखे माझे घोडे आहेत.
5.179.4
सूतश्च मातरिश्वा वै कवचं वेदमातरः ।
सुसंवीतो रणे ताभिर्योत्स्येऽहं कुरुनन्दन ॥ ५.१७९.४ ॥
सारथी मातरिश्वा (वायू) आहे; कवच म्हणजे वेदांच्या माता. हे कुरुनंदना! त्यांच्यासह सुसज्ज होऊन मी युद्ध करीन.
5.179.5
एवं ब्रुवाणो गान्धारे रामो मां सत्यविक्रमः ।
शरव्रातेन महता सर्वतः प्रत्यवारयत् ॥ ५.१७९.५ ॥
असे बोलत, हे गांधारीपुत्रा! सत्यपराक्रमी रामाने माझ्यावर मोठ्या बाणांच्या वर्षावाने सर्व बाजूंनी प्रत्युत्तर देऊन मला झाकून टाकले.
5.179.6
ततोऽपश्यं जामदग्न्यं रथमध्ये व्यवस्थितम् ।
सर्वायुधवरे श्रीमत्यद्भुतोपमदर्शने ॥ ५.१७९.६ ॥
तेव्हा मी रथाच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या जामदग्न्याला (परशुरामाला) पाहिले; तो सर्व श्रेष्ठ आयुधांनी युक्त, तेजस्वी आणि अद्भुत रूपाचा होता.
5.179.7
मनसा विहिते पुण्ये विस्तीर्णे नगरोपभे ।
दिव्याश्वयुजि सन्नद्वे काञ्चनेन विभूषिते ॥ ५.१७९.७ ॥
मनाने रचलेल्या, पवित्र, विस्तीर्ण, नगरासारख्या, दिव्य अश्वांनी जुंपलेल्या, कवचाने सज्ज, सोन्याने अलंकृत (रथात).
5.179.8
कवचेन महाबाहो सोमार्ककृतलक्ष्मणा ।
धनुर्धरो बद्धतूणो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥ ५.१७९.८ ॥
कवचासह, हे महाबाहो, चंद्र-सूर्याच्या चिन्हांनी अंकित; धनुर्धर, भाता बांधलेला, गोधाचर्माचे बोटत्राण बांधलेला.
5.179.9
सारथ्यं कृतवांस्तत्र युयुत्सोरकुतव्रणः ।
सखा वेदविदत्यन्तं दयितो भार्गवस्य ह ॥ ५.१७९.९ ॥
तेथे युयुत्सूचे सारथ्य अकृतव्रणाने केले; तो वेदज्ञ, अत्यंत प्रिय आणि भार्गवाचा (परशुरामाचा) मित्र होता.
5.179.10
आह्वयानः स मां युद्धे मनो हर्षयतीव मे ।
पुनः पुनरभिक्रोशन्नभियाहीति भार्गवः ॥ ५.१७९.१० ॥
युद्धात मला आव्हान देणारा तो जणू माझे मन आनंदित करत होता; भार्गव वारंवार ओरडत होता, ‘ये, पुढे ये!’
5.179.11
तमादित्यमिवोद्यन्तमनाधृष्यं महाबलम् ।
क्षत्रियान्तकरं राममेकमेकः समासदूम् ॥ ५.१७९.११ ॥
उगवत्या सूर्यासारख्या, अजेय आणि महाबलवान, क्षत्रियांचा अंत करणाऱ्या त्या रामाजवळ मी एकटाच गेलो.
5.179.12
ततोऽहं बाणपातेषु त्रिषु वाहान्निगृह्य वै ।
अवतीर्य धनुर्न्यस्य पदातिर्ऋषिसत्तमम् ॥ ५.१७९.१२ ॥
मग मी तीन बाणांच्या टप्प्यात घोडे आवरून, उतरून, धनुष्य ठेवून, पायी चालत त्या श्रेष्ठ ऋषीजवळ गेलो.
5.179.13
अभ्यागच्छं तदा राममर्चिष्यन्द्विजसत्तमम् ।
अभिवाद्य चैनं विधिवदब्रुवं वाक्यमुत्तमम् ॥ ५.१७९.१३ ॥
तेव्हा मी द्विजश्रेष्ठ रामाचा सन्मान करण्याच्या इच्छेने त्यांच्याजवळ गेलो, विधिपूर्वक नमस्कार करून हे उत्तम वचन बोललो.
5.179.14
योत्स्ये त्वया रणे राम सदृशेनाधिकेन वा ।
गुरुणा धर्मशीलेन जयमाशास्व मे विभो ॥ ५.१७९.१४ ॥
हे राम, मी रणांगणात तुझ्याशी लढेन; तू माझ्या बरोबरीचा किंवा अधिक असलास, गुरू आणि धर्मशील आहेस. हे विभो, माझ्या विजयाची इच्छा कर.
5.179.15
एवमेतत्कुरुश्रेष्ठ कर्तव्यं भूतिमिच्छता ।
धर्मो ह्येष महाबाहो विशिष्टैः सह युध्यताम् ॥ ५.१७९.१५ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, समृद्धी इच्छिणाऱ्याने असेच करावे; हे महाबाहो, विशिष्टांशी युद्ध करणाऱ्यांचा धर्म हाच आहे.
5.179.16
शपेयं त्वां नचेदेवमागच्छेथा विशांपते ।
युध्यस्व त्वं रणे यत्तो धैर्यमालम्ब्य कौरव ॥ ५.१७९.१६ ॥
हे विशांपते, जर तू असा आला नसतास तर मी तुला शाप दिला असता; हे कौरवा, रणात धैर्य धरून प्रयत्नपूर्वक युद्ध कर.
5.179.17
न तु ते जयमाशासे त्वां विजेतुमहं स्थितः ।
गच्छ युध्यस्व धर्मेण प्रीतोऽस्मि चरितेन ते ॥ ५.१७९.१७ ॥
पण तुझ्या विजयाची इच्छा मी करत नाही; तुला जिंकण्यासाठीच मी उभा आहे. जा, धर्माने युद्ध कर; तुझ्या आचरणाने मी प्रसन्न आहे.
5.179.18
ततोऽहं तं नमस्कृत्य रथमारुह्य सत्वरः ।
प्राध्मापयं रणे शङ्खं पुनर्हेमपरिष्कृतम् ॥ ५.१७९.१८ ॥
नंतर मी त्यांना नमस्कार करून, त्वरेने रथावर चढून, रणात सोन्याने सजवलेला शंख पुन्हा फुंकला.
5.179.19
ततो युद्धं समभवन्मम तस्य च भारत ।
दिवसान्सुबहून्राजन्परस्परजिगीषया ॥ ५.१७९.१९ ॥
मग आमच्यामध्ये युद्ध झाले, हे भारता. हे राजन्, एकमेकांना जिंकण्याच्या इच्छेने अनेक दिवस.
5.179.20
स मे तस्मिन्रणे पूर्वं प्राहरत्कङ्खपत्रिभिः ।
वष्ट्या शतैश्च नवभिः शराणां नतषर्वणाम् ॥ ५.१७९.२० ॥
त्या युद्धात त्याने प्रथम मला बगळ्याच्या पंखांच्या बाणांनी प्रहार केला — वाकलेल्या पेरांच्या सहाशे नऊ बाणांनी.
5.179.21
चत्वारस्तेन मे वाहाः सूतश्चैव विशांपते ।
प्रतिरुद्धास्तथैवाहं समरे दंशितः स्थितः ॥ ५.१७९.२१ ॥
त्याने माझे चार घोडे आणि सारथीही अडवले, हे प्रजापते. मीही युद्धात कवच घालून उभा राहिलो.
5.179.22
नमस्कृत्य च देवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः ।
तमहं स्मयन्निव रणे प्रत्यभाषं व्यवस्थितम् ॥ ५.१७९.२२ ॥
देवांना आणि विशेषतः ब्राह्मणांना नमस्कार करून, युद्धात स्थिरपणे उभ्या असलेल्या त्याला मी हसल्यासारखे उत्तर दिले.
5.179.23
आचार्यता मानिता मे निर्मर्यादे ह्यपि त्वयि ।
भूयश्च शृणु मे ब्रह्मन्संपदं धर्मसंग्रहे ॥ ५.१७९.२३ ॥
हे मर्यादाहीना, तुझ्यातही माझ्या आचार्यत्वाचा मान राखला गेला. आणखी ऐक, ब्राह्मणा, धर्मसंग्रहातील माझी संपदा.
5.179.24
ये ते वेदाः शरीरस्था … यच्च ते महत् ।
तपश्च ते महत्तप्तं न तेभ्यः प्रहराम्यहम् ॥ ५.१७९.२४ ॥
तुझ्या शरीरात स्थित असलेले जे वेद … आणि तुझी जी महान तपश्चर्या, जी तू महान तप केले आहेस — त्यांच्यावर मी प्रहार करत नाही.
5.179.25
प्रहरे क्षत्रधर्मस्य यं त्वं राम समाश्रितः ।
ब्राह्मणः क्षत्रियत्वं हि याति शस्त्रसमुद्यमात् ॥ ५.१७९.२५ ॥
हे राम, तू स्वीकारलेल्या क्षात्रधर्माच्या प्रहारात, शस्त्र हाती घेतल्याने ब्राह्मणही निश्चितपणे क्षत्रियत्व प्राप्त करतो.
5.179.26
पश्य मे धनुषो वीर्यं पश्य बाह्वोर्बलं मम ।
एष ते कार्मुक वीर छिनद्मि निशितेषुणा ॥ ५.१७९.२६ ॥
माझ्या धनुष्याचे वीर्य पाहा, माझ्या बाहूंचे बल पाहा. हे वीरा, हे तुझे धनुष्य, तीक्ष्ण बाणाने मी ते तोडतो.
5.179.27
तस्याहं निशितं भल्लं चिक्षेप भरतर्षभ ।
तेनास्य धनुषः कोटिं छित्वा भूमावपातयम् ॥ ५.१७९.२७ ॥
हे भरतर्षभा, मी त्याच्यावर तीक्ष्ण भल्ल सोडला; त्याने त्याच्या धनुष्याचे टोक तोडून जमिनीवर पाडले.
5.179.28
तथैव च पृषत्कानां शतानि नतपर्वणाम् ।
चिक्षेप कङ्कपत्राणां जामदग्न्यरथं प्रति । ॥ ५.१७९.२८ ॥
तसेच, वाकलेल्या पेऱ्यांचे व बगळ्याच्या पिसांचे शेकडो बाण मी जामदग्न्याच्या रथावर सोडले.
5.179.29
काये विषक्तास्तु तदा वायुना समुदीरिताः ।
चेलुः क्षरन्तो रुधिरं नागा इव च ते शराः ॥ ५.१७९.२९ ॥
तेव्हा ते बाण त्याच्या देहात रुतलेले होते; वाऱ्याने हलवले जाऊन रक्त वाहवणाऱ्या सर्पांप्रमाणे ते डोलू लागले.
5.179.30
क्षतजोक्षितसर्वाङ्गः क्षरन्स रुधिरं रणे ।
बभौ रामस्तथा राजन्प्रफुल्ल इव किंशुकः ॥ ५.१७९.३० ॥
युद्धात जखमांमधून वाहणाऱ्या रक्ताने सर्वांग भिजलेला तो, हे राजा, फुललेल्या किंशुक वृक्षासारखा शोभला.
5.179.31
हेमन्तान्तेऽशोक इव रक्तस्तबकमण्डितः ।
बभौ रामस्तथा राजन्प्रफुल्ल इव किंशुकः ॥ ५.१७९.३१ ॥
हेमंताच्या अखेरीस लाल फुलांच्या गुच्छांनी सजलेल्या अशोक वृक्षाप्रमाणे, हे राजन, फुललेल्या किंशुकाप्रमाणे राम शोभला.
5.179.32
ततोऽन्यद्धनुरादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।
हेमपुङ्खान्सुनिशिताञ्शरांस्तान्हि ववर्ष सः ॥ ५.१७९.३२ ॥
मग दुसरे धनुष्य घेऊन, क्रोधाने भरलेल्या रामाने सोन्याच्या पंखांचे, अतिशय तीक्ष्ण ते बाण वर्षाव केला.
5.179.33
ते समासाद्य मां रौद्रा बहुधा मर्मभेदिनः ।
अकम्पयन्महावेगाः सर्पानलविषोपमाः ॥ ५.१७९.३३ ॥
ते भयंकर बाण माझ्यापर्यंत पोहोचून, अनेक प्रकारे मर्मस्थानांचा भेद करत मला कंपित करू लागले; ते महावेगवान होते, सर्प, अग्नी आणि विषासारखे.
5.179.34
तमहं समवष्टभ्य पुनरात्मानमाहवे ।
शतसंख्यैः शरैः क्रुद्धस्तदा राममवाकिरम् ॥ ५.१७९.३४ ॥
तेव्हा मी पुन्हा स्वतःला सावरून, संतापाने युद्धात शेकडो बाणांनी रामावर वर्षाव केला.
5.179.35
स तैरग्न्यर्कसङ्काशैः शरैराशीविषोपमैः ।
शितैरभ्यर्दितो रामो मन्दचेता इवाभवत् ॥ ५.१७९.३५ ॥
अग्नी आणि सूर्यासारखे, विषारी सर्पांसारखे त्या तीक्ष्ण बाणांनी पीडित झालेला राम जणू मंदबुद्धी झाला.
5.179.36
ततोऽहं कृपयाऽऽविष्टो विनिन्द्यात्मानमात्मना ।
धिग्धिगित्यब्रुवं युद्धं क्षत्रधर्मं च भारत ॥ ५.१७९.३६ ॥
तेव्हा करुणेने व्याप्त होऊन मी स्वतःची निंदा करीत म्हणालो, 'धिक्कार असो, धिक्कार असो या युद्धाला आणि क्षत्रियधर्माला, हे भारता!'
5.179.37
असकृच्चाब्रुवं राजञ्शोकवेगपरिप्लुतः ।
अहो बत कृतं पापं मयेदं क्षत्रधर्मं च भारत ॥ ५.१७९.३७ ॥
राजा, शोकाच्या वेगाने व्याप्त होऊन मी वारंवार म्हणालो - अरेरे, माझ्याकडून हे पाप घडले; हे भारता, क्षत्रधर्मही (पाप ठरला).
5.179.38
गुरुर्द्विजातिर्धर्मात्मा यदेवं पीडितः शरैः ।
ततो न प्राहरं भूयो जामदग्न्याय भारत ॥ ५.१७९.३८ ॥
गुरू, द्विज, धर्मात्मा असे बाणांनी पीडित झाले, तेव्हा हे भारता, मी पुन्हा जामदग्न्यावर प्रहार केला नाही.
5.179.39
अथावताप्य पृथिवीं पूषा दिवसमंक्षये ।
जगामास्तं सहस्रांशुस्ततो युद्धमुपारमत् ॥ ५.१७९.३९ ॥
मग दिवसाच्या अखेरीस पूषा (सूर्य) पृथ्वीला तापवून सहस्रांशू अस्ताला गेला; तेव्हा युद्ध थांबले.