महाभारत · अध्याय 5.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.180.1
आत्मनस्तु ततः सूतो हयानां च विशांपते ।
मम चापनयामास शल्यान्कुशलसंमतः ॥ ५.१८०.१ ॥
हे राजा! तेव्हा कुशल मानला गेलेला सारथी स्वतःचे, घोड्यांचे आणि माझे बाण काढून टाकत होता.
5.180.2
स्नातापवृत्तैस्तुरगैर्लब्धतोयैरविह्वलैः ।
प्रभाते चोदिते सूर्ये ततो युद्धमवर्तत ॥ ५.१८०.२ ॥
स्नान करून विश्रांती घेतलेल्या, पाणी प्यायलेल्या शांत घोड्यांसह, प्रभातकाळी सूर्य उगवल्यावर तेव्हा युद्ध सुरू झाले.
5.180.3
दृष्ट्वा भां तूर्णमायान्तं दंशितं स्यन्दने स्थितम् ।
अकरोद्रथमत्यर्थं रामः सज्जं प्रतापवान् ॥ ५.१८०.३ ॥
त्याला वेगाने येताना आणि रथावर कवच घालून उभा असलेला पाहून, पराक्रमी रामाने आपला रथ अत्यंत सज्ज केला.
5.180.4
ततोऽहं राममायान्तं दृष्ट्वा समरकाङ्क्षिणम् ।
धनुःश्रेष्ठं समित्सृज्य सहसावतरं रथात् ॥ ५.१८०.४ ॥
तेव्हा युद्धाची इच्छा असलेल्या रामाला येताना पाहून, मी उत्तम धनुष्य खाली ठेवून अचानक रथावरून खाली उतरलो.
5.180.5
अभिवाद्य तथैवाहं रथमारुह्य भारत ।
युयुत्सुर्जामदग्न्यस्य प्रमुखे वीतभीः स्थितः ॥ ५.१८०.५ ॥
हे भरता! तसाच नमस्कार करून मी रथावर चढलो आणि निर्भयपणे जमदग्नीच्या पुत्रासमोर युद्धाच्या इच्छेने उभा राहिलो.
5.180.6
ततोऽहं शरवर्षेण महता समवाकिरम् ।
स च मां शरवर्षेण वर्षन्तं समवाकिरम् ॥ ५.१८०.६ ॥
तेव्हा मी मोठ्या बाणवर्षावाने त्याला झाकून टाकले; त्यानेही बाणांचा वर्षाव करून मला झाकून टाकले.
5.180.7
संक्रुद्धो जामदग्न्यस्तु पुनरेव सुतेजितान् ।
संप्रैषीन्मे शरान्घोरान्दीप्तास्यानुरगानिव ॥ ५.१८०.७ ॥
संतप्त जामदग्न्याने पुन्हा अत्यंत तीक्ष्ण, भयानक बाण माझ्यावर सोडले; ते जळत्या तोंडाच्या सर्पांसारखे होते.
5.180.8
ततोऽहं निशितैर्भल्लैः शतशोऽथ सहस्रशः ।
अच्छिदं सहसा राजन्नन्तरिक्षे पुनः पुनः ॥ ५.१८०.८ ॥
तेव्हा मी तीक्ष्ण भल्लांनी शेकडो व हजारो, हे राजा, आकाशातच पुन्हा पुन्हा अचानक तोडून टाकले.
5.180.9
ततस्त्वस्त्राणि दिव्यानि जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
मयि प्रयोजयामास तान्यहं प्रत्यषेधयम् । ॥ ५.१८०.९ ॥
तेव्हा प्रतापी जामदग्न्याने माझ्यावर दिव्य अस्त्रे प्रयुक्त केली; मी ती परतवून लावली.
5.180.10
अस्त्रैरेव महाबाहो चिकीर्षन्नधिकां क्रियाम् ।
ततो विदि महान्नादः प्रादुरासीत्समन्ततः ॥ ५.१८०.१० ॥
हे महाबाहो, अस्त्रांनीच अधिक मोठे कार्य करू इच्छिणारा असता, तेव्हा आकाशात सर्वत्र मोठा नाद उठला.
5.180.11
ततोऽहमस्त्रं वायव्यं जामदग्न्ये प्रयुक्तवान् ।
प्रत्याजघ्ने च तद्रामो गुह्यकास्त्रेण भारत ॥ ५.१८०.११ ॥
तेव्हा मी जामदग्न्यावर वायव्य अस्त्र प्रयुक्त केले; हे भारता, रामाने ते गुह्यकास्त्राने परतवून लावले.
5.180.12
ततोऽहमस्त्रमाग्नेयमनुमन्त्र्य प्रयुक्तवान् ।
वारुणेनैव तद्रामो वारयामास मे विभुः ॥ ५.१८०.१२ ॥
तेव्हा मी मंत्र म्हणून आग्नेय अस्त्र प्रयुक्त केले; समर्थ रामाने वरुणास्त्राने माझ्यावर ते परतवून लावले.
5.180.13
एवमस्त्राणि दिव्यानि रामस्याहमवारयम् ।
रामश्च मम तेजस्वी दिव्यास्त्रविदरिन्दमः ॥ ५.१८०.१३ ॥
अशा प्रकारे मी परशुरामाची दिव्य अस्त्रे अडवली; आणि तेजस्वी, दिव्यास्त्रविद्येचा जाणकार आणि शत्रूंचे दमन करणारा राम माझी अस्त्रे अडवत होता.
5.180.14
ततो मां सव्यतो राजन्रामः कुर्वन्द्विजोत्तमः ।
उरस्यविध्यत्संक्रुद्धो जामदग्न्यः प्रतापवान् ॥ ५.१८०.१४ ॥
मग, हे राजन्, द्विजोत्तम राम डाव्या बाजूने माझ्यावर चालून येत असता संतप्त होऊन त्याने माझ्या छातीत बाण मारला; तो प्रतापी जमदग्निपुत्र होता.
5.180.15
ततोऽहं भारतश्रेष्ठ संन्यषीदं रथोत्तमे ।
ततो मां कश्मलाविष्टं सूतस्तूर्णमुदावहत् ॥ ५.१८०.१५ ॥
मग, हे भरतश्रेष्ठा, मी उत्तम रथात खाली बसलो; मूर्च्छेने ग्रासलेल्या मला सारथ्याने त्वरित दूर नेले.
5.180.16
ग्लायन्तं भरश्रेष्ठ रामबाणप्रपीडितम् ।
ततो मामपयातं वै भृशं विद्धमचेतसम् ॥ ५.१८०.१६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, परशुरामाच्या बाणांनी पीडित होऊन मी मूर्च्छित होत होतो; तेव्हा अतिशय विद्ध आणि बेशुद्ध झालेल्या मला खरोखरच मागे हटवण्यात आले.
5.180.17
रामस्यानुचरा हृष्टाः सर्वे दृष्ट्वा विचुक्रुशुः ।
अकृतव्रणप्रभृतयः काशिकन्या च भारत ॥ ५.१८०.१७ ॥
रामाचे सर्व अनुचर आनंदाने हे पाहून ओरडले — अकृतव्रण इत्यादींच्या नेतृत्वाखाली; हे भारता, काशीची कन्याही.
5.180.18
ततस्तु लब्धसंज्ञोऽहं ज्ञात्वा सूतमथाब्रुवम् ।
याहि सूत यतो रामः सज्जोऽहं गतवेदनः ॥ ५.१८०.१८ ॥
मग मला शुद्धी आली; सारथ्याला ओळखून मी त्याला म्हणालो — हे सूता, जिथे राम आहे तिथे चल; मी तयार आहे, वेदनारहित.
5.180.19
ततो मामवहत्सूतो हयैः परमशोभितैः ।
नृत्यद्भिरिव कौरव्य मारुतप्रतिमैर्गतौ ॥ ५.१८०.१९ ॥
तेव्हा सारथ्याने अतिशय सुशोभित घोड्यांनी मला नेले; हे कौरव्या, ते नाचत असल्यासारखे आणि वाऱ्यासमान वेगाने धावत होते.
5.180.20
ततोऽहं राममासाद्य बाणवर्षैश्च कौरव ।
अवाकिरं सुसंरब्धः संरब्धं च जिगीषया ॥ ५.१८०.२० ॥
नंतर मी रामाजवळ पोहोचून, हे कौरवा, बाणांच्या वर्षावाने त्याला झाकले; मी अत्यंत संतप्त आणि जिंकण्याच्या इच्छेने भरलेला होतो.
5.180.21
तानापतत एवासौ रामो बाणानजिह्मगान् ।
बाणैरेवाच्छिनत्तूर्णमेकैकं त्रिभिराहवे ॥ ५.१८०.२१ ॥
माझ्याकडे येणारे ते सरळ उडणारे बाण त्या रामाने युद्धात प्रत्येकाला तीन बाणांनी तत्काळ तोडले.
5.180.22
ततस्ते सूदिताः सर्वे मम बाणाः सुसंशिताः ।
रामबाणैर्द्विधा च्छिन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ५.१८०.२२ ॥
नंतर माझे ते अतिशय तीक्ष्ण सर्व बाण नष्ट झाले; रामाच्या बाणांनी ते दोन तुकड्यांत तुटून शेकडो आणि हजारो तुकड्यांत विखुरले.
5.180.23
ततः पुनः शरं दीप्तं सुप्रभं कालसंमितम् ।
असृजं जामदग्न्याय रामायाहं जिघांसया ॥ ५.१८०.२३ ॥
नंतर मी पुन्हा एक तेजस्वी, अतिप्रकाशमान, कालासारखा बाण जमदग्नीचा पुत्र रामावर त्याला मारण्याच्या इच्छेने सोडला.
5.180.24
तेन त्वभिहतो गाढं बाणवेगवशं गतः ।
मुमोह समरे रामो भूमौ च निपपात ह ॥ ५.१८०.२४ ॥
त्यामुळे खोलवर घायाळ होऊन, बाणाच्या वेगाच्या अधीन होऊन, राम युद्धात मूर्च्छित झाला आणि जमिनीवर कोसळला.
5.180.25
ततो हाहाकृतं कसर्वं रामे भूतलमाश्रिते ।
जगद्भारत संविग्नं यथार्कपतने भवेत् ॥ ५.१८०.२५ ॥
तेव्हा राम भूमीवर कोसळताच सर्वत्र हाहाकार उसळला. हे भारता, सूर्य पडल्यासारखे जग व्याकूळ झाले.
5.180.26
तत एनं समुद्विग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः ।
तपोधनास्ते सहसा काश्या च कुरुनन्दन ॥ ५.१८०.२६ ॥
तेव्हा सर्वजण अत्यंत व्याकूळ होऊन त्याच्याकडे धावले — तपोधन ऋषी आणि काश्य अचानक. हे कुरुनंदना!
5.180.27
तत एनं परिष्वज्य शनैराश्वासयंस्तदा ।
पाणिभिर्जलशीतैश्च जयाशीर्भिश्च कौरव ॥ ५.१८०.२७ ॥
मग त्याला आलिंगन देऊन हळूहळू सांत्वन देऊ लागले — पाण्याने थंड हातांनी आणि विजयाच्या आशीर्वादांनी. हे कौरवा!
5.180.28
ततः स विह्वलं वाक्यं राम उत्थाय चाब्रवीत् ।
तिष्ठ भीष्म हतोऽसीति बाणं संधाय कार्मुके ॥ ५.१८०.२८ ॥
तेव्हा तो विह्वल होऊन उठला आणि म्हणाला — "थांब, भीष्मा! तू मारला गेलास!" — धनुष्यावर बाण जोडून.
5.180.29
स मुक्तो न्यपतत्तूर्णं सव्ये पार्श्वे महाहवे ।
येनाहं भृशमुद्विग्रो व्याघूर्णित इव द्रुमः ॥ ५.१८०.२९ ॥
त्याने सोडलेला बाण वेगाने महायुद्धात माझ्या डाव्या बाजूला पडला; त्यामुळे मी अत्यंत व्याकूळ होऊन वृक्षासारखा फिरू लागलो.
5.180.30
हत्वा हयांस्ततो रामः शीघ्रास्त्रेण महाहवे ।
अवाकिरन्मां विस्रब्धो बाणैस्तैर्लोमवाहिभिः ॥ ५.१८०.३० ॥
मग राम महायुद्धात शीघ्र अस्त्राने घोडे मारून, निर्भयपणे त्या पिसांच्या बाणांनी माझ्यावर वर्षाव केला.
5.180.31
ततोऽहमपि शीघ्रास्त्रं समरप्रतिवारणम् ।
अवासृजं महाबाहो तेन्तराधिष्ठिताः शराः ॥ ५.१८०.३१ ॥
नंतर मीही युद्धाचा प्रहार रोखणारे शीघ्रास्त्र सोडले. हे महाबाहो, त्यामुळे मध्ये स्थित बाण (निघाले).
5.180.32
रामस्य मम चैवाशु व्योमावृत्य समन्ततः ।
न स्म सूर्यः प्रतपति शरजालसमावृतः ॥ ५.१८०.३२ ॥
रामाच्या आणि माझ्या (बाणांनी) लवकरच सर्वत्र आकाश झाकून टाकले. बाणांच्या जाळ्याने आच्छादलेला सूर्य तळपला नाही.
5.180.33
मातरिश्वा ततस्तस्मिन्मेघरुद्ध इवाभवत् ।
ततो वायोः प्रकम्पाच्च सूर्यस्य च गभस्तिभिः ॥ ५.१८०.३३ ॥
तेव्हा त्या (आकाशात) वारा मेघांनी अडवल्यासारखा झाला. नंतर वाऱ्याच्या कंपनाने आणि सूर्याच्या किरणांनी (आकाशात).
5.180.34
अभिघातप्रभावाच्च पावकः समजायत ।
ते शराः स्वसमुत्थेन प्रदीप्ताश्चित्रभानुना ॥ ५.१८०.३४ ॥
आघाताच्या प्रभावाने अग्नीही निर्माण झाला. ते बाण स्वतः निर्माण झालेल्या अद्भुत अग्नीने पेटले.
5.180.35
भूमौ सर्वे तदा राजन्भस्मभूताः प्रपेदिरे ।
तदा शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ ५.१८०.३५ ॥
हे राजा, तेव्हा ते (सर्व बाण) भस्म होऊन जमिनीवर पडले. तेव्हा शेकडो हजार, प्रयुत व अर्बुद (बाण).
5.180.36
अयुतान्यथ खर्वाणि निखर्वाणि च कौरव ।
रामः शराणां संक्रुद्धो मयि तूर्णं न्यपातयत् ॥ ५.१८०.३६ ॥
नंतर दहा हजार, खर्व व निखर्व (बाण). हे कौरवा, संतापलेल्या रामाने त्वरेने माझ्यावर बाण सोडले.
5.180.37
ततोऽहं तानपि रणे शरैराशीविषोपमैः ।
संछिद्य भूमौ नृपते पातयेयं नगानिव ॥ ५.१८०.३७ ॥
हे नृपते, रणांगणात मी त्यांनाही विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी छेदून वृक्षांप्रमाणे भूमीवर पाडले असते.
5.180.38
एवं तदभवद्युद्वं तदा भरतसत्तम ।
सन्ध्याकाले व्यतीते तु व्यपायात्स च मे गुरुः ॥ ५.१८०.३८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, असे तेव्हा ते युद्ध झाले. संध्याकाळ उलटल्यावर माझे ते गुरू तेथून निघून गेले.