Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 5.183

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.183.1

ततोऽहं निशि राजेन्द्र प्रणम्य शिरसा तदा ।
ब्राह्मणानां पितॄणां च देवतानां च सर्वशः ॥ ५.१८३.१ ॥

तब हे राजेन्द्र, मैंने रात्रि में सिर झुकाकर ब्राह्मणों, पितरों और देवताओं सभी को प्रणाम किया।

5.183.2

नक्तंचराणां भूतानां राजन्यानां विशांपते ।
शयनं प्राप्य रहिते मनसा समचिन्तयम् ॥ ५.१८३.२ ॥

हे विशांपति, रात्रि में विचरने वाले प्राणियों और क्षत्रियों के बीच, एकांत में शय्या पर लेटकर मैंने मन में भलीभाँति विचार किया।

5.183.3

जामदग्न्येन मे युद्धमिदं परमदारुणम् ।
अहानि च बहून्यद्य वर्तते सुमहात्ययम् ॥ ५.१८३.३ ॥

जमदग्नि के पुत्र (परशुराम) के साथ मेरा यह अत्यंत भयानक युद्ध है, और आज भी बहुत दिनों से यह महासंकटमय युद्ध चल रहा है।

5.183.4

न च रामं महावीर्यं शक्नोमि रणमूर्धनि ।
विजेतुं समरे विप्रं जामदग्न्यं महाबलम् ॥ ५.१८३.४ ॥

और मैं रणभूमि के अग्रभाग में महापराक्रमी राम को, उस महाबली जमदग्नि-पुत्र ब्राह्मण को युद्ध में जीतने में समर्थ नहीं हूँ।

5.183.5

यदि शक्यो मया जेतुं जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
दैवतानि प्रसन्नानि दर्शयन्तु निशां मम ॥ ५.१८३.५ ॥

यदि मुझसे प्रतापी जमदग्नि-पुत्र पर विजय पाना संभव हो, तो प्रसन्न देवता रात्रि में मुझे (कोई संकेत) दिखाएँ।

5.183.6

ततो निशि च राजेन्द्र प्रसुप्तः शरविक्षतः ।
दक्षिणेनेह पार्श्वेन प्रभातसमये तदा ॥ ५.१८३.६ ॥

फिर हे राजेन्द्र, रात्रि में बाणों से घायल होकर मैं दाहिनी करवट से सोया हुआ था, तभी प्रभातकाल के समय।

5.183.7

ततोऽहं विप्रमुख्यैस्तैर्यैरस्मि पतितो रथात् ।
उत्थापितो धृतश्चैव मा भैरिति च सान्त्वितः ॥ ५.१८३.७ ॥

फिर उन श्रेष्ठ ब्राह्मणों ने, जिनके द्वारा मैं रथ से गिरा था, मुझे उठाया, थामा और यह कहकर सांत्वना दी कि डरो मत।

5.183.8

त एव मां महाराज स्वप्ने दर्शनमेत्य वै ।
परिवार्याब्रुवन्वाक्यं तन्निबोध कुरूद्वह ॥ ५.१८३.८ ॥

हे महाराज, स्वप्न में वे ही मेरे पास आए और मुझे घेरकर यह वचन बोले—हे कुरुश्रेष्ठ, उसे सुनो।

5.183.9

उत्तिष्ठ मा भैर्गाङ्गेय न भयं तेऽस्ति किंचन ।
रक्षामहे त्वां कौरव्य स्वशरीरं हि नो भवान् ॥ ५.१८३.९ ॥

उठो, मत डरो, हे गंगापुत्र; तुम्हें कोई भय नहीं है। हे कौरव्य, हम तुम्हारी रक्षा करेंगे, क्योंकि तुम हमारे अपने ही शरीर के समान हो।

5.183.10

न त्वां रामो रणे जेता जामदग्न्यः कथंचन ।
त्वमेव समरे रामं विजेता भरतर्षभ ॥ ५.१८३.१० ॥

जमदग्नि के पुत्र राम युद्ध में किसी भी प्रकार तुम्हें नहीं जीत सकेंगे; हे भरतश्रेष्ठ, युद्ध में राम को तुम ही जीतोगे।

5.183.11

इदमस्त्रं सुदयितं प्रत्यभिज्ञास्यते भवान् ।
विदितं हि तवाप्येतत्पूर्वस्मिन्देहधारणे ॥ ५.१८३.११ ॥

यह अस्त्र तुम्हें बहुत प्रिय है, और तुम इसे पहचान लोगे; क्योंकि पूर्व के शरीर-धारण में यह तुम्हें भी ज्ञात था।

5.183.12

प्राजापत्यं विश्वकृतं प्रस्वापं नाम भारत ।
न हीदं वेद रामोऽपि पृथिव्यां वा पुमान्क्वचित् ॥ ५.१८३.१२ ॥

हे भरत, यह प्राजापत्य अस्त्र है, विश्वकृत और प्रस्वाप नाम का; इसे पृथ्वी पर राम भी नहीं जानते, और कोई भी मनुष्य कहीं नहीं जानता।

5.183.13

तत्स्मरस्व महाबाहो भृशं संयोजयस्व च ।
उपस्थास्यति राजेन्द्र स्वयमेव तवानघ ॥ ५.१८३.१३ ॥

हे महाबाहु, उसे स्मरण करो और उसका भली-भाँति प्रयोग करो। हे राजेन्द्र, वह स्वयं ही तुम्हारे पास उपस्थित हो जाएगा, हे निष्पाप।

5.183.14

येन सर्वान्महावीर्यान्प्रशासिष्यसि कौरव ।
न च रामः क्षयं गन्ता तेनास्त्रेण नराधिप ॥ ५.१८३.१४ ॥

जिस अस्त्र से तुम सब महापराक्रमी योद्धाओं को वश में करोगे, हे कौरव। हे नराधिप, उस अस्त्र से राम का विनाश नहीं होगा।

5.183.15

एनसा न तु संयोगं प्राप्स्यसे जातु मानद ।
स्वप्स्यते जामदग्न्योऽसौ त्वद्बाणबलपीडितः ॥ ५.१८३.१५ ॥

हे मानद, तुम पाप से कभी संयोग प्राप्त नहीं करोगे। तुम्हारे बाणों के बल से पीड़ित होकर वह जामदग्नि (परशुराम) सो जाएगा।

5.183.16

ततो जित्वा त्वमेवैनं पुनरुत्थापयिष्यसि ।
अस्त्रेण दयितेनाजौ भीष्म संबोधनेन वै ॥ ५.१८३.१६ ॥

तब उसे जीतकर तुम ही उसे फिर से जगाओगे, युद्ध में प्रिय अस्त्र से, हे भीष्म, जगाने वाले मंत्र से निश्चय ही।

5.183.17

एवं कुरुष्व कौरव्य प्रभाते रथमास्थितः ।
प्रसुप्तं वा मृतं वेति तुल्यं मन्यामहे वयम् ॥ ५.१८३.१७ ॥

हे कौरव्य, ऐसा ही करो, प्रभात में रथ पर आरूढ़ होकर। हम उसे सोया हुआ हो या मृत, दोनों समान मानते हैं।

5.183.18

न च रामेण मर्तव्यं कदाचिदपि पार्थिव ।
ततः समुत्पन्नमिदं प्रस्वापं युज्यतामिति ॥ ५.१८३.१८ ॥

और हे पार्थिव, राम के द्वारा तुम कभी भी मारे नहीं जाओगे। इसलिए यह उत्पन्न प्रस्वाप (निद्रा-अस्त्र) प्रयोग में लाया जाए, ऐसा।

5.183.19

इत्युक्त्वान्तर्हिता राजन्सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
अष्टौ सदृशरूपास्ते सर्वे भासुरमूर्तयः ॥ ५.१८३.१९ ॥

ऐसा कहकर, हे राजन्, वे सभी श्रेष्ठ ब्राह्मण अदृश्य हो गए। वे आठों एक समान रूप वाले थे, सभी के शरीर तेजस्वी थे।