महाभारत · अध्याय 5.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.183.1
ततोऽहं निशि राजेन्द्र प्रणम्य शिरसा तदा ।
ब्राह्मणानां पितॄणां च देवतानां च सर्वशः ॥ ५.१८३.१ ॥
तब हे राजेन्द्र, मैंने रात्रि में सिर झुकाकर ब्राह्मणों, पितरों और देवताओं सभी को प्रणाम किया।
5.183.2
नक्तंचराणां भूतानां राजन्यानां विशांपते ।
शयनं प्राप्य रहिते मनसा समचिन्तयम् ॥ ५.१८३.२ ॥
हे विशांपति, रात्रि में विचरने वाले प्राणियों और क्षत्रियों के बीच, एकांत में शय्या पर लेटकर मैंने मन में भलीभाँति विचार किया।
5.183.3
जामदग्न्येन मे युद्धमिदं परमदारुणम् ।
अहानि च बहून्यद्य वर्तते सुमहात्ययम् ॥ ५.१८३.३ ॥
जमदग्नि के पुत्र (परशुराम) के साथ मेरा यह अत्यंत भयानक युद्ध है, और आज भी बहुत दिनों से यह महासंकटमय युद्ध चल रहा है।
5.183.4
न च रामं महावीर्यं शक्नोमि रणमूर्धनि ।
विजेतुं समरे विप्रं जामदग्न्यं महाबलम् ॥ ५.१८३.४ ॥
और मैं रणभूमि के अग्रभाग में महापराक्रमी राम को, उस महाबली जमदग्नि-पुत्र ब्राह्मण को युद्ध में जीतने में समर्थ नहीं हूँ।
5.183.5
यदि शक्यो मया जेतुं जामदग्न्यः प्रतापवान् ।
दैवतानि प्रसन्नानि दर्शयन्तु निशां मम ॥ ५.१८३.५ ॥
यदि मुझसे प्रतापी जमदग्नि-पुत्र पर विजय पाना संभव हो, तो प्रसन्न देवता रात्रि में मुझे (कोई संकेत) दिखाएँ।
5.183.6
ततो निशि च राजेन्द्र प्रसुप्तः शरविक्षतः ।
दक्षिणेनेह पार्श्वेन प्रभातसमये तदा ॥ ५.१८३.६ ॥
फिर हे राजेन्द्र, रात्रि में बाणों से घायल होकर मैं दाहिनी करवट से सोया हुआ था, तभी प्रभातकाल के समय।
5.183.7
ततोऽहं विप्रमुख्यैस्तैर्यैरस्मि पतितो रथात् ।
उत्थापितो धृतश्चैव मा भैरिति च सान्त्वितः ॥ ५.१८३.७ ॥
फिर उन श्रेष्ठ ब्राह्मणों ने, जिनके द्वारा मैं रथ से गिरा था, मुझे उठाया, थामा और यह कहकर सांत्वना दी कि डरो मत।
5.183.8
त एव मां महाराज स्वप्ने दर्शनमेत्य वै ।
परिवार्याब्रुवन्वाक्यं तन्निबोध कुरूद्वह ॥ ५.१८३.८ ॥
हे महाराज, स्वप्न में वे ही मेरे पास आए और मुझे घेरकर यह वचन बोले—हे कुरुश्रेष्ठ, उसे सुनो।
5.183.9
उत्तिष्ठ मा भैर्गाङ्गेय न भयं तेऽस्ति किंचन ।
रक्षामहे त्वां कौरव्य स्वशरीरं हि नो भवान् ॥ ५.१८३.९ ॥
उठो, मत डरो, हे गंगापुत्र; तुम्हें कोई भय नहीं है। हे कौरव्य, हम तुम्हारी रक्षा करेंगे, क्योंकि तुम हमारे अपने ही शरीर के समान हो।
5.183.10
न त्वां रामो रणे जेता जामदग्न्यः कथंचन ।
त्वमेव समरे रामं विजेता भरतर्षभ ॥ ५.१८३.१० ॥
जमदग्नि के पुत्र राम युद्ध में किसी भी प्रकार तुम्हें नहीं जीत सकेंगे; हे भरतश्रेष्ठ, युद्ध में राम को तुम ही जीतोगे।
5.183.11
इदमस्त्रं सुदयितं प्रत्यभिज्ञास्यते भवान् ।
विदितं हि तवाप्येतत्पूर्वस्मिन्देहधारणे ॥ ५.१८३.११ ॥
यह अस्त्र तुम्हें बहुत प्रिय है, और तुम इसे पहचान लोगे; क्योंकि पूर्व के शरीर-धारण में यह तुम्हें भी ज्ञात था।
5.183.12
प्राजापत्यं विश्वकृतं प्रस्वापं नाम भारत ।
न हीदं वेद रामोऽपि पृथिव्यां वा पुमान्क्वचित् ॥ ५.१८३.१२ ॥
हे भरत, यह प्राजापत्य अस्त्र है, विश्वकृत और प्रस्वाप नाम का; इसे पृथ्वी पर राम भी नहीं जानते, और कोई भी मनुष्य कहीं नहीं जानता।
5.183.13
तत्स्मरस्व महाबाहो भृशं संयोजयस्व च ।
उपस्थास्यति राजेन्द्र स्वयमेव तवानघ ॥ ५.१८३.१३ ॥
हे महाबाहु, उसे स्मरण करो और उसका भली-भाँति प्रयोग करो। हे राजेन्द्र, वह स्वयं ही तुम्हारे पास उपस्थित हो जाएगा, हे निष्पाप।
5.183.14
येन सर्वान्महावीर्यान्प्रशासिष्यसि कौरव ।
न च रामः क्षयं गन्ता तेनास्त्रेण नराधिप ॥ ५.१८३.१४ ॥
जिस अस्त्र से तुम सब महापराक्रमी योद्धाओं को वश में करोगे, हे कौरव। हे नराधिप, उस अस्त्र से राम का विनाश नहीं होगा।
5.183.15
एनसा न तु संयोगं प्राप्स्यसे जातु मानद ।
स्वप्स्यते जामदग्न्योऽसौ त्वद्बाणबलपीडितः ॥ ५.१८३.१५ ॥
हे मानद, तुम पाप से कभी संयोग प्राप्त नहीं करोगे। तुम्हारे बाणों के बल से पीड़ित होकर वह जामदग्नि (परशुराम) सो जाएगा।
5.183.16
ततो जित्वा त्वमेवैनं पुनरुत्थापयिष्यसि ।
अस्त्रेण दयितेनाजौ भीष्म संबोधनेन वै ॥ ५.१८३.१६ ॥
तब उसे जीतकर तुम ही उसे फिर से जगाओगे, युद्ध में प्रिय अस्त्र से, हे भीष्म, जगाने वाले मंत्र से निश्चय ही।
5.183.17
एवं कुरुष्व कौरव्य प्रभाते रथमास्थितः ।
प्रसुप्तं वा मृतं वेति तुल्यं मन्यामहे वयम् ॥ ५.१८३.१७ ॥
हे कौरव्य, ऐसा ही करो, प्रभात में रथ पर आरूढ़ होकर। हम उसे सोया हुआ हो या मृत, दोनों समान मानते हैं।
5.183.18
न च रामेण मर्तव्यं कदाचिदपि पार्थिव ।
ततः समुत्पन्नमिदं प्रस्वापं युज्यतामिति ॥ ५.१८३.१८ ॥
और हे पार्थिव, राम के द्वारा तुम कभी भी मारे नहीं जाओगे। इसलिए यह उत्पन्न प्रस्वाप (निद्रा-अस्त्र) प्रयोग में लाया जाए, ऐसा।
5.183.19
इत्युक्त्वान्तर्हिता राजन्सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
अष्टौ सदृशरूपास्ते सर्वे भासुरमूर्तयः ॥ ५.१८३.१९ ॥
ऐसा कहकर, हे राजन्, वे सभी श्रेष्ठ ब्राह्मण अदृश्य हो गए। वे आठों एक समान रूप वाले थे, सभी के शरीर तेजस्वी थे।