મહાભારત · અધ્યાય 5.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.185.1
ततो हलहलाशब्दो दिवि राजन्महानभूत् ।
प्रस्वापं भीष्म मा स्राक्षीरिति कौरवनन्दन ॥ ५.१८५.१ ॥
ત્યારે આકાશમાં મોટો કોલાહલ ઊઠ્યો, હે રાજન્. 'હે ભીષ્મ, પ્રસ્વાપ અસ્ત્ર ન છોડ', હે કૌરવનંદન.
5.185.2
अयुञ्जमेव चैवाहं तदस्त्रं भृगुनन्दने ।
प्रस्वापं मां प्रयुज्जानं नारदो वाकयमब्रवीत् ॥ ५.१८५.२ ॥
હે ભૃગુનંદન, એ અસ્ત્ર મેં હજી છોડ્યું જ નહોતું. પ્રસ્વાપ અસ્ત્ર પ્રયોગ કરતા મને નારદે આ વચન કહ્યું.
5.185.3
एते वियति करव्य दिवि देवगणाः स्थिताः ।
ते त्वां निवारयन्त्यद्य प्रस्वापं मा प्रयोजय ॥ ५.१८५.३ ॥
હે કૌરવ, આકાશમાં આ દેવગણો ઊભા છે. તેઓ આજે તને રોકે છે; પ્રસ્વાપ અસ્ત્રનો પ્રયોગ ન કર.
5.185.4
रामस्तपस्वी ब्रह्मण्यो ब्राह्मणश्च गुरुश्च ते ।
तस्यवमानं कौरव्य मास्म कार्षीः कथञ्चन ॥ ५.१८५.४ ॥
રામ તપસ્વી, બ્રાહ્મણપ્રેમી, બ્રાહ્મણ અને તારા ગુરુ પણ છે. હે કૌરવ, કોઈ પણ રીતે તેમનું અપમાન ન કર.
5.185.5
ततोऽपश्यं दिविष्ठान्वै तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
ते मां स्मयन्तो राजेन्द्र शनकैरिदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.५ ॥
ત્યારે આકાશમાં ઊભેલા તે આઠ બ્રહ્મવાદીઓને મેં જોયા. હે રાજેન્દ્ર, તેઓ હસીને ધીરેથી મને આ બોલ્યા.
5.185.6
यथाऽऽह भरतश्रेष्ठ नारदस्तत्तथा कुरु ।
एतद्धि परमं श्रेयो लोकानां भरतर्षभ ॥ ५.१८५.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, નારદે કહ્યું તેમ જ કર. હે ભરતર્ષભ, આ જ લોકોનું પરમ કલ્યાણ છે.
5.185.7
ततश्च प्रतिसंहृत्य तदस्त्रं स्वापनं महत् ।
ब्रह्मास्त्रं दीपयाञ्चक्रे तस्मिन्युधि यथाविधि ॥ ५.१८५.७ ॥
પછી તેણે તે મહાન નિદ્રાકારક અસ્ત્ર પાછું ખેંચ્યું અને તે યુદ્ધમાં વિધિ પ્રમાણે બ્રહ્માસ્ત્રને પ્રજ્વલિત કર્યું.
5.185.8
ततो रामो हृषितो राजसिंह ।
दृष्ट्वा तदस्त्रं विनिवर्तितं वै।
जितोऽस्मि भीष्मेण सुमन्दबुद्धि-
रित्येव वाक्यं सहसा व्यमुञ्चत् ॥ ५.१८५.८ ॥
પછી હે રાજસિંહ, રામ હર્ષિત થઈ તે અસ્ત્રને પાછું ખેંચાયેલું જોઈને, 'ભીષ્મથી હું પરાજિત થયો, હું મંદબુદ્ધિ છું' એવા શબ્દો સહસા બોલ્યા.
5.185.9
ततोऽपश्यत्पितरं जामदग्न्यः ।
पितुस्तथा पितरं चास्य मान्यम्।
ते तत्र चैनं परिवार्य तस्थु-
रूचुश्चैनं सान्त्वपूर्वं तदनीम् ॥ ५.१८५.९ ॥
પછી જમદગ્નિના પુત્રે પોતાના પિતાને અને પિતાના માનનીય પિતાને જોયા. તેઓ ત્યાં તેને ઘેરીને ઊભા રહ્યા અને તે સેનાની સામે સાંત્વનાભર્યા શબ્દોમાં તેની સાથે બોલ્યા.
5.185.10
मा स्मैवं साहसं तात पुनः कार्षीः कथञ्चन ।
भीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः ॥ ५.१८५.१० ॥
'બેટા, ફરી ક્યારેય કોઈ રીતે આવું સાહસ ન કરજે — ખાસ કરીને ક્ષત્રિય તરીકે ભીષ્મ સાથે યુદ્ધમાં ન જજે.'
5.185.11
क्षत्रियस्य तु धर्मोऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दन ।
स्वाध्यायो व्रतचर्याऽथ ब्राह्मणानां परं धनम् ॥ ५.१८५.११ ॥
'હે ભૃગુનંદન, યુદ્ધ કરવું એ ક્ષત્રિયનો ધર્મ છે; અને સ્વાધ્યાય તથા વ્રતાચરણ એ બ્રાહ્મણોનું શ્રેષ્ઠ ધન છે.'
5.185.12
इदं निमित्ते कस्मिंश्चिदस्माभिः प्रागुदाहृतम् ।
शस्त्रधारणमत्युग्रं तच्चाकार्यं कृतं त्वया ॥ ५.१८५.१२ ॥
'એક પ્રસંગે અમે પહેલાં કહ્યું હતું: શસ્ત્ર ધારણ કરવું અત્યંત ઉગ્ર છે; અને તેં ન કરવા યોગ્ય કામ કર્યું.'
5.185.13
वत्स पर्याप्तमेतावद्भीष्मेण सह संयुगे ।
विमर्दस्ते महाबाहो व्यपयाहि रणादितः ॥ ५.१८५.१३ ॥
વત્સ, યુદ્ધમાં ભીષ્મ સાથે આટલું બસ છે. હે મહાબાહુ, તારો આ સંઘર્ષ બસ છે; અહીંથી રણભૂમિ છોડ.
5.185.14
पर्याप्तमेतद्भद्रं ते तव कार्मुकधारणम् ।
विसर्जयैतद्दुर्धर्ष तपस्तप्यस्व भार्गव ॥ ५.१८५.१४ ॥
આ બસ છે; તારું કલ્યાણ થાઓ. તારું ધનુષ્ય ધારણ કરવું બસ છે. હે દુર્ધર્ષ, તેને છોડ; હે ભાર્ગવ, તપ કર.
5.185.15
एष भीष्मः शान्तनवो देवैः सर्वैर्निवारितः ।
निवर्तस्व रणादस्मादिति चैव प्रसादितः ॥ ५.१८५.१५ ॥
શંતનુનો પુત્ર આ ભીષ્મને બધા દેવોએ રોક્યો છે. આ રણભૂમિમાંથી પાછો વળ — આ રીતે તેમને પણ વિનંતી કરવામાં આવી હતી.
5.185.16
रामेण सह मायोत्सीर्गुरुणेति पुनः पुनः ।
न हि रामो रणे जेतुं त्वया न्याय्यः कुरूद्वह ॥ ५.१८५.१६ ॥
ગુરુ રામ સાથે લડશો નહીં, એમ વારંવાર કહેવામાં આવ્યું. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં રામને જીતવો તારા માટે યોગ્ય નથી.
5.185.17
मानं कुरुष्व गाङ्गेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे ।
वयं तु गुरवस्तुभ्यं तस्मात्त्वां वारयामहे ॥ ५.१८५.१७ ॥
હે ગાંગેય, રણભૂમિમાં બ્રાહ્મણનું માન જાળવ. અમે તારા ગુરુજનો છીએ; તેથી તને રોકીએ છીએ.
5.185.18
भीष्मो वसूनामन्यतमो दिष्ट्या जीवसि पुत्रक ।
गाङ्गेयः शन्तनोः पुत्रो वसुरेष महायशाः ॥ ५.१८५.१८ ॥
ભીષ્મ વસુઓમાંના એક છે. પુત્ર, સદ્ભાગ્યે તું જીવિત છે. આ ગાંગેય, શંતનુનો પુત્ર, મહાયશસ્વી વસુ છે.
5.185.19
कथं शक्यस्त्वया जेतुं निवर्तस्वेह भार्गव ।
अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठः पुरन्दरसुतो बली ॥ ५.१८५.१९ ॥
હે ભાર્ગવ, તું તેને કેવી રીતે જીતી શકીશ? અહીંથી જ પાછો ફર. અર્જુન, પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, ઇન્દ્રનો બળવાન પુત્ર છે.
5.185.20
नरः प्रजापतिर्वीरः पूर्वदेवः सनातनः ।
सव्यसाचीति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्।
भीष्ममृत्युर्यथाकालं विहितो वै स्वयंभुवा ॥ ५.१८५.२० ॥
નર, પ્રજાપતિ, વીર, પૂર્વદેવ, સનાતન. 'સવ્યસાચી' નામે વિખ્યાત, ત્રણે લોકમાં પરાક્રમી. ભીષ્મના મૃત્યુ રૂપે સ્વયંભુએ તેને યથાકાળ નિયુક્ત કર્યો છે.
5.185.21
एवमुक्तः स पितृभिः पितॄन्रामोऽब्रवीदिदम् ।
नाहं युधि निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम्।
न निवर्तितपूर्वश्च कदाचिद्रणमूर्धनि ॥ ५.१८५.२१ ॥
પિતૃઓએ આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે રામે પિતૃઓને આ કહ્યું — 'હું યુદ્ધથી પાછો નહીં ફરું, એ મારું દૃઢ વ્રત છે. રણમોરચે મેં ક્યારેય પીઠ બતાવી નથી.'
5.185.22
निवर्त्यतामापगेयः कामं युद्धात्पितामहाः ।
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात्कथंचन ॥ ५.१८५.२२ ॥
હે પિતામહો, આપગેયને (ભીષ્મને) યુદ્ધમાંથી ઇચ્છા મુજબ પાછા વાળો; પણ હું કોઈ પણ રીતે આ યુદ્ધમાંથી પાછો નહીં ફરું.
5.185.23
ततस्ते मुनयो राजन्नृचीकप्रमुखास्तदा ।
नारदेनैव सहिताः समागम्येदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.२३ ॥
ત્યારે, હે રાજન, ઋચીક જેમાં મુખ્ય હતા તે મુનિઓ નારદની સાથે એકત્ર થઈને આ બોલ્યા.
5.185.24
निवर्तस्व रणात्तात मानयस्व द्विजोत्तमम् ।
इत्यवोचमहं तांश्च क्षत्रधर्मव्यपेक्षया ॥ ५.१८५.२४ ॥
'હે તાત, યુદ્ધમાંથી પાછો ફર; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણનું સન્માન કર.' એમ ક્ષાત્રધર્મને ધ્યાનમાં રાખીને મેં તેમને કહ્યું.
5.185.25
मम व्रतमिदं लोके नाहं युद्धात्कदाचन ।
विमुखो विनिवर्तेयं पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ॥ ५.१८५.२५ ॥
જગતમાં આ મારું વ્રત છે: હું ક્યારેય યુદ્ધમાંથી મોં ફેરવીને પાછો નહીં ફરું, ભલે પાછળથી બાણોથી ઘાયલ થાઉં.
5.185.26
नाहं लोभान्न कार्पण्यान्न भयान्नार्थकारणात् ।
त्यजेयं शाश्वतं धर्ममिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१८५.२६ ॥
લોભથી, કૃપણતાથી, ભયથી કે કોઈ સ્વાર્થના કારણે હું શાશ્વત ધર્મનો ત્યાગ નહીં કરું — આ મારો દૃઢ નિશ્ચય છે.
5.185.27
ततस्ते मुनयः सर्वे नारदप्रमुखा नृप ।
भागीरथी च मे माता रणमध्यं प्रपेदिरे ॥ ५.१८५.२७ ॥
ત્યારે, હે રાજા, નારદ મુખ્ય સર્વ મુનિઓ અને મારી માતા ભાગીરથી (ગંગા) રણની મધ્યમાં આવ્યાં.
5.185.28
तथैवात्तशरो धन्वी तथैव दृढनिश्चयः ।
स्थितोऽहमाहवे योद्धुं ततस्ते राममब्रुवन् ॥ ५.१८५.२८ ॥
એ જ રીતે બાણ ગ્રહણ કરેલ, ધનુર્ધર અને દૃઢ નિશ્ચયી હું યુદ્ધમાં લડવા ઊભો રહ્યો; ત્યારે તેઓ રામને બોલ્યા.
5.185.29
समेत्य सहिता भूयः समरे भृगुनन्दनम् ।
नावनीतं हि हृदयं विप्राणां शाम्य भार्गव ॥ ५.१८५.२९ ॥
ફરી બધા ભેગા થઈને યુદ્ધમાં ભૃગુપુત્રને બોલ્યા — 'બ્રાહ્મણોનું હૃદય કોમળ નથી; હે ભાર્ગવ, શાંત થા.'
5.185.30
राम राम निवर्तस्व युद्धादस्माद्द्विजोत्तम ।
अवध्यो वै त्वया भीष्मस्त्वं च भीष्मस्य भार्गव ॥ ५.१८५.३० ॥
'રામ, રામ! હે દ્વિજોત્તમ, આ યુદ્ધમાંથી પાછો ફર. હે ભાર્ગવ, ભીષ્મ તારા વડે વધ્ય નથી; અને તું પણ ભીષ્મ વડે વધ્ય નથી.'
5.185.31
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रतिरुद्ध्य रणाजिरम् ।
न्यासयाञ्चक्रिरे शस्त्रं पितरो भृगुनन्दनम् ॥ ५.१८५.३१ ॥
એમ કહીને તે સૌએ રણભૂમિ રોકી અને ભૃગુનંદનને શસ્ત્ર મૂકાવ્યાં.
5.185.32
ततोऽहं पुनरेवाथ तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
अद्राक्षं दीप्यमानान्वै ग्रहानष्टाविवोदितान् ॥ ५.१८५.३२ ॥
ત્યારે મેં ફરી તે આઠ બ્રહ્મવાદીઓને જોયા; ઊગેલા આઠ ગ્રહો જેવા તેઓ ઝળહળતા હતા.
5.185.33
ते मां सप्रणयं वाक्यमब्रुवन्समरे स्थितम् ।
प्रैहि रामं महाबाहो गुरुं लोकहितं कुरु ॥ ५.१८५.३३ ॥
યુદ્ધમાં ઊભેલા મને તેમણે પ્રેમથી આ વાત કહી: "હે મહાબાહો, રામ પાસે જા; ગુરુનું અને લોકોનું હિત કર."
5.185.34
दृष्ट्वा निवर्तितं रामं सुहृद्वाक्येन तेन वै ।
लोकानां च हितं कुर्वन्नहमप्याददे वचः ॥ ५.१८५.३४ ॥
તે મિત્રના વચનથી રામને પાછા ફરતા જોઈને, લોકોના હિત માટે મેં પણ તે વચન સ્વીકાર્યું.
5.185.35
ततोऽहं राममासाद्य ववन्दे भृशविक्षतः ।
रामश्चाभ्युत्स्मयन्प्रेम्णा मामुवाच महातपाः ॥ ५.१८५.३५ ॥
પછી હું રામ પાસે પહોંચી, અતિશય ઘાયલ થઈને તેમને વંદન કર્યા. મહાતપસ્વી રામ હસીને પ્રેમથી મને બોલ્યા.
5.185.36
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्क्षत्रियः पृथिवीचरः ।
गम्यतां भीष्म युद्धेऽस्मिंस्तोषितोऽहं भृशं त्वया ॥ ५.१८५.३६ ॥
આ લોકમાં તારા જેવો પૃથ્વી પર ફરતો ક્ષત્રિય નથી. હે ભીષ્મ, આ યુદ્ધમાંથી જા; તારાથી હું અતિશય પ્રસન્ન થયો છું.
5.185.37
मम चैव समक्षं तां कन्यामाहूय भार्गवः ।
उक्तवान्दीनया वाचा मध्ये तेषां महात्मनाम् ॥ ५.१८५.३७ ॥
મારી સામે જ તે કન્યાને બોલાવીને ભાર્ગવે તે મહાત્માઓની વચ્ચે દીન વાણીમાં કહ્યું.