మహాభారతం · అధ్యాయం 5.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.185.1
ततो हलहलाशब्दो दिवि राजन्महानभूत् ।
प्रस्वापं भीष्म मा स्राक्षीरिति कौरवनन्दन ॥ ५.१८५.१ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో గొప్ప కోలాహలం లేచింది, ఓ రాజా. 'భీష్మా, ప్రస్వాప అస్త్రాన్ని విడవకు' అని, ఓ కౌరవనందనా.
5.185.2
अयुञ्जमेव चैवाहं तदस्त्रं भृगुनन्दने ।
प्रस्वापं मां प्रयुज्जानं नारदो वाकयमब्रवीत् ॥ ५.१८५.२ ॥
భృగు వంశజుడా, ఆ అస్త్రాన్ని నేను ఇంకా ప్రయోగించలేదు. ప్రస్వాప అస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తున్న నాతో నారదుడు ఈ మాట అన్నాడు.
5.185.3
एते वियति करव्य दिवि देवगणाः स्थिताः ।
ते त्वां निवारयन्त्यद्य प्रस्वापं मा प्रयोजय ॥ ५.१८५.३ ॥
ఓ కౌరవా, ఆకాశంలో ఈ దేవతాగణాలు నిలిచి ఉన్నాయి. అవి నేడు నిన్ను అడ్డుకుంటున్నాయి; ప్రస్వాప అస్త్రాన్ని ప్రయోగించకు.
5.185.4
रामस्तपस्वी ब्रह्मण्यो ब्राह्मणश्च गुरुश्च ते ।
तस्यवमानं कौरव्य मास्म कार्षीः कथञ्चन ॥ ५.१८५.४ ॥
రాముడు తపస్వి, బ్రాహ్మణులను ఆదరించేవాడు, బ్రాహ్మణుడు, నీకు గురువు కూడా. ఓ కౌరవా, ఏ విధంగానూ అతనిని అవమానించకు.
5.185.5
ततोऽपश्यं दिविष्ठान्वै तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
ते मां स्मयन्तो राजेन्द्र शनकैरिदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.५ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో నిలిచి ఉన్న ఆ ఎనిమిది బ్రహ్మవాదులను నేను చూశాను. ఓ రాజేంద్రా, వారు నవ్వుతూ నెమ్మదిగా నాతో ఇలా అన్నారు.
5.185.6
यथाऽऽह भरतश्रेष्ठ नारदस्तत्तथा कुरु ।
एतद्धि परमं श्रेयो लोकानां भरतर्षभ ॥ ५.१८५.६ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, నారదుడు చెప్పినట్లే చేయి. భరతర్షభా, ఇదే లోకాలకు అత్యుత్తమ శ్రేయస్సు.
5.185.7
ततश्च प्रतिसंहृत्य तदस्त्रं स्वापनं महत् ।
ब्रह्मास्त्रं दीपयाञ्चक्रे तस्मिन्युधि यथाविधि ॥ ५.१८५.७ ॥
అప్పుడు అతడు ఆ మహత్తరమైన నిద్రింపజేసే అస్త్రాన్ని ఉపసంహరించి, ఆ యుద్ధంలో విధిప్రకారం బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రజ్వలింపజేశాడు.
5.185.8
ततो रामो हृषितो राजसिंह ।
दृष्ट्वा तदस्त्रं विनिवर्तितं वै।
जितोऽस्मि भीष्मेण सुमन्दबुद्धि-
रित्येव वाक्यं सहसा व्यमुञ्चत् ॥ ५.१८५.८ ॥
అప్పుడు రాముడు, ఓ రాజసింహమా, ఆనందించి, ఆ అస్త్రం ఉపసంహరించబడటం చూసి, 'భీష్ముడి చేత నేను ఓడించబడ్డాను, నేను మందబుద్ధిని' అనే మాటలను వెంటనే పలికాడు.
5.185.9
ततोऽपश्यत्पितरं जामदग्न्यः ।
पितुस्तथा पितरं चास्य मान्यम्।
ते तत्र चैनं परिवार्य तस्थु-
रूचुश्चैनं सान्त्वपूर्वं तदनीम् ॥ ५.१८५.९ ॥
అప్పుడు జమదగ్ని కుమారుడు తన తండ్రిని, తన తండ్రి తండ్రిని — గౌరవనీయులైన వారిని — చూశాడు. వారు అక్కడ అతడిని చుట్టుముట్టి నిలిచి, ఆ సైన్యం ముందే అతడికి ఓదార్పు మాటలతో చెప్పారు.
5.185.10
मा स्मैवं साहसं तात पुनः कार्षीः कथञ्चन ।
भीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः ॥ ५.१८५.१० ॥
'కుమారా, ఇక ఎప్పుడూ ఏ విధంగానూ ఇలాంటి సాహసం చేయకు — ముఖ్యంగా క్షత్రియునిగా భీష్ముడితో యుద్ధానికి వెళ్లకు.'
5.185.11
क्षत्रियस्य तु धर्मोऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दन ।
स्वाध्यायो व्रतचर्याऽथ ब्राह्मणानां परं धनम् ॥ ५.१८५.११ ॥
'భృగు వంశపు ఆనందమా, యుద్ధం చేయడమే క్షత్రియుని ధర్మం; వేద అధ్యయనమూ వ్రతాచరణమే బ్రాహ్మణుల శ్రేష్ఠమైన ధనం.'
5.185.12
इदं निमित्ते कस्मिंश्चिदस्माभिः प्रागुदाहृतम् ।
शस्त्रधारणमत्युग्रं तच्चाकार्यं कृतं त्वया ॥ ५.१८५.१२ ॥
'ఒక సందర్భంలో మేము ఇదివరకే చెప్పాము: ఆయుధం ధరించడం అత్యంత ఉగ్రమైనది; నీవు చేయకూడనిది చేశావు.'
5.185.13
वत्स पर्याप्तमेतावद्भीष्मेण सह संयुगे ।
विमर्दस्ते महाबाहो व्यपयाहि रणादितः ॥ ५.१८५.१३ ॥
వత్సా, యుద్ధంలో భీష్ముడితో ఇంతవరకు చాలు. మహాబాహుడా, నీ ఈ పోరాటం చాలు; ఇక్కడి నుండి రణాన్ని వీడు.
5.185.14
पर्याप्तमेतद्भद्रं ते तव कार्मुकधारणम् ।
विसर्जयैतद्दुर्धर्ष तपस्तप्यस्व भार्गव ॥ ५.१८५.१४ ॥
ఇది చాలు; నీకు శుభం కలుగుగాక. నీ విల్లు ధరించడం చాలు. దుర్ధర్షా, దానిని విడువుము; భార్గవా, తపస్సు చేయుము.
5.185.15
एष भीष्मः शान्तनवो देवैः सर्वैर्निवारितः ।
निवर्तस्व रणादस्मादिति चैव प्रसादितः ॥ ५.१८५.१५ ॥
ఈ శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు దేవతలందరిచే నిరోధింపబడ్డాడు. ఈ యుద్ధం నుండి వెనుదిరుగు — ఇలా అతడు కూడా వేడుకోబడ్డాడు.
5.185.16
रामेण सह मायोत्सीर्गुरुणेति पुनः पुनः ।
न हि रामो रणे जेतुं त्वया न्याय्यः कुरूद्वह ॥ ५.१८५.१६ ॥
గురువైన రాముడితో పోరాడవద్దని మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పబడింది. కురువంశశ్రేష్ఠుడా, యుద్ధంలో రాముని జయించడం నీకు తగదు.
5.185.17
मानं कुरुष्व गाङ्गेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे ।
वयं तु गुरवस्तुभ्यं तस्मात्त्वां वारयामहे ॥ ५.१८५.१७ ॥
గంగాపుత్రా, రణరంగంలో బ్రాహ్మణునికి గౌరవం చూపు. మేము నీకు పెద్దలము; కాబట్టి నిన్ను వారిస్తున్నాము.
5.185.18
भीष्मो वसूनामन्यतमो दिष्ट्या जीवसि पुत्रक ।
गाङ्गेयः शन्तनोः पुत्रो वसुरेष महायशाः ॥ ५.१८५.१८ ॥
భీష్ముడు వసువులలో ఒకడు. కుమారా, అదృష్టవశాత్తు నీవు బ్రతికే ఉన్నావు. ఈ గంగాపుత్రుడు, శంతనుని కుమారుడు, మహాయశస్వి అయిన వసువు.
5.185.19
कथं शक्यस्त्वया जेतुं निवर्तस्वेह भार्गव ।
अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठः पुरन्दरसुतो बली ॥ ५.१८५.१९ ॥
భార్గవా, నీవు అతన్ని ఎలా జయించగలవు? ఇక్కడే వెనుదిరుగు. అర్జునుడు, పాండవులలో శ్రేష్ఠుడు, పురందరుని బలవంతుడైన కుమారుడు.
5.185.20
नरः प्रजापतिर्वीरः पूर्वदेवः सनातनः ।
सव्यसाचीति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्।
भीष्ममृत्युर्यथाकालं विहितो वै स्वयंभुवा ॥ ५.१८५.२० ॥
నరుడు, ప్రజాపతి, వీరుడు, పూర్వదేవుడు, సనాతనుడు. 'సవ్యసాచి' అని ప్రసిద్ధుడు, మూడు లోకాలలో పరాక్రమవంతుడు. భీష్ముని మరణంగా స్వయంభువు అతన్ని యథాకాలంగా నియమించాడు.
5.185.21
एवमुक्तः स पितृभिः पितॄन्रामोऽब्रवीदिदम् ।
नाहं युधि निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम्।
न निवर्तितपूर्वश्च कदाचिद्रणमूर्धनि ॥ ५.१८५.२१ ॥
పితరులు ఈ విధంగా చెప్పగా, రాముడు పితరులతో ఇలా అన్నాడు — 'నేను యుద్ధం నుండి వెనుదిరగను, ఇది నా దృఢ వ్రతం. రణముఖంలో నేను ఎప్పుడూ వెనుదిరిగినవాడిని కాను.'
5.185.22
निवर्त्यतामापगेयः कामं युद्धात्पितामहाः ।
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात्कथंचन ॥ ५.१८५.२२ ॥
పితామహులారా, ఆపగేయుడిని (భీష్ముని) యుద్ధం నుండి ఇష్టమైన రీతిలో వెనక్కి మళ్లించండి; కాని నేను ఏ విధంగానూ ఈ యుద్ధం నుండి వెనుదిరగను.
5.185.23
ततस्ते मुनयो राजन्नृचीकप्रमुखास्तदा ।
नारदेनैव सहिताः समागम्येदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.२३ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, ఋచీకుడు ప్రముఖులుగా గల ఆ మునులు నారదునితో కలిసి సమావేశమై ఇలా అన్నారు.
5.185.24
निवर्तस्व रणात्तात मानयस्व द्विजोत्तमम् ।
इत्यवोचमहं तांश्च क्षत्रधर्मव्यपेक्षया ॥ ५.१८५.२४ ॥
'తండ్రీ, యుద్ధం నుండి వెనుదిరుగు; శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుని గౌరవించు.' ఇలా క్షత్రియ ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నేను వారితో అన్నాను.
5.185.25
मम व्रतमिदं लोके नाहं युद्धात्कदाचन ।
विमुखो विनिवर्तेयं पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ॥ ५.१८५.२५ ॥
లోకంలో ఇది నా వ్రతం: నేను ఎప్పుడూ యుద్ధం నుండి ముఖం త్రిప్పి వెనుదిరగను, బాణాలతో వెనుక నుండి కొట్టబడినా సరే.
5.185.26
नाहं लोभान्न कार्पण्यान्न भयान्नार्थकारणात् ।
त्यजेयं शाश्वतं धर्ममिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१८५.२६ ॥
లోభం వల్ల గానీ, కార్పణ్యం వల్ల గానీ, భయం వల్ల గానీ, ఏ ప్రయోజనం కోసమైనా గానీ నేను శాశ్వత ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టను — ఇదే నా దృఢ నిశ్చయం.
5.185.27
ततस्ते मुनयः सर्वे नारदप्रमुखा नृप ।
भागीरथी च मे माता रणमध्यं प्रपेदिरे ॥ ५.१८५.२७ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, నారదుని నేతృత్వంలోని మునులందరూ, నా తల్లి భాగీరథి (గంగ) యుద్ధ మధ్యానికి వచ్చారు.
5.185.28
तथैवात्तशरो धन्वी तथैव दृढनिश्चयः ।
स्थितोऽहमाहवे योद्धुं ततस्ते राममब्रुवन् ॥ ५.१८५.२८ ॥
అలాగే బాణాలు చేపట్టిన విలుకాడినై, దృఢ నిశ్చయంతో నేను యుద్ధంలో పోరాడటానికి నిలిచాను; అప్పుడు వారు రాముడితో అన్నారు.
5.185.29
समेत्य सहिता भूयः समरे भृगुनन्दनम् ।
नावनीतं हि हृदयं विप्राणां शाम्य भार्गव ॥ ५.१८५.२९ ॥
మళ్లీ అందరూ కలిసి యుద్ధంలో భృగు కుమారునితో అన్నారు — 'బ్రాహ్మణుల హృదయం మృదువైనది కాదు; ఓ భార్గవా, శాంతించు.'
5.185.30
राम राम निवर्तस्व युद्धादस्माद्द्विजोत्तम ।
अवध्यो वै त्वया भीष्मस्त्वं च भीष्मस्य भार्गव ॥ ५.१८५.३० ॥
'రామా, రామా! ఓ ద్విజోత్తమా, ఈ యుద్ధం నుండి వెనుదిరుగు. ఓ భార్గవా, భీష్ముడు నీచేత చంపబడనివాడు; నీవు కూడా భీష్ముని చేత చంపబడనివాడివి.'
5.185.31
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रतिरुद्ध्य रणाजिरम् ।
न्यासयाञ्चक्रिरे शस्त्रं पितरो भृगुनन्दनम् ॥ ५.१८५.३१ ॥
ఇలా మాట్లాడుతూ వారందరూ యుద్ధభూమిని అడ్డగించి, భృగునందనుడిని ఆయుధాలు విడిచేలా చేశారు.
5.185.32
ततोऽहं पुनरेवाथ तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
अद्राक्षं दीप्यमानान्वै ग्रहानष्टाविवोदितान् ॥ ५.१८५.३२ ॥
అప్పుడు నేను మళ్లీ ఆ ఎనమండుగురు బ్రహ్మవాదులను చూశాను; ఉదయించిన ఎనిమిది గ్రహాల వలె వారు ప్రకాశిస్తున్నారు.
5.185.33
ते मां सप्रणयं वाक्यमब्रुवन्समरे स्थितम् ।
प्रैहि रामं महाबाहो गुरुं लोकहितं कुरु ॥ ५.१८५.३३ ॥
యుద్ధంలో నిలిచియున్న నాతో వారు ఆప్యాయంగా ఈ మాట పలికారు: "ఓ మహాబాహూ, రాముని వద్దకు వెళ్లు; గురువుకు, లోకహితానికి పని చెయ్యి."
5.185.34
दृष्ट्वा निवर्तितं रामं सुहृद्वाक्येन तेन वै ।
लोकानां च हितं कुर्वन्नहमप्याददे वचः ॥ ५.१८५.३४ ॥
ఆ మిత్రుని మాటతో రాముడు వెనక్కి మళ్లడం చూసి, లోకాల హితం కోసం నేనూ ఆ మాటను అంగీకరించాను.
5.185.35
ततोऽहं राममासाद्य ववन्दे भृशविक्षतः ।
रामश्चाभ्युत्स्मयन्प्रेम्णा मामुवाच महातपाः ॥ ५.१८५.३५ ॥
అప్పుడు నేను రాముని వద్దకు చేరి, ఎంతో గాయపడినవాడనై ఆయనకు నమస్కరించాను. మహాతపస్వి రాముడు నవ్వుతూ ప్రేమతో నాతో అన్నాడు.
5.185.36
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्क्षत्रियः पृथिवीचरः ।
गम्यतां भीष्म युद्धेऽस्मिंस्तोषितोऽहं भृशं त्वया ॥ ५.१८५.३६ ॥
ఈ లోకంలో నీతో సమానమైన భూచర క్షత్రియుడు లేడు. భీష్మా, ఈ యుద్ధం నుండి వెళ్ళు; నీ వల్ల నేను ఎంతో సంతోషించాను.
5.185.37
मम चैव समक्षं तां कन्यामाहूय भार्गवः ।
उक्तवान्दीनया वाचा मध्ये तेषां महात्मनाम् ॥ ५.१८५.३७ ॥
నా సమక్షంలోనే ఆ కన్యను పిలిచి, భార్గవుడు ఆ మహాత్ముల మధ్య దీనమైన స్వరంతో పలికాడు.