महाभारत · अध्याय 5.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.185.1
ततो हलहलाशब्दो दिवि राजन्महानभूत् ।
प्रस्वापं भीष्म मा स्राक्षीरिति कौरवनन्दन ॥ ५.१८५.१ ॥
तेव्हा आकाशात मोठा कोलाहल उठला, हे राजा. 'हे भीष्मा, प्रस्वाप अस्त्र सोडू नकोस', हे कौरवनंदना.
5.185.2
अयुञ्जमेव चैवाहं तदस्त्रं भृगुनन्दने ।
प्रस्वापं मां प्रयुज्जानं नारदो वाकयमब्रवीत् ॥ ५.१८५.२ ॥
हे भृगुनंदना, ते अस्त्र मी अद्याप सोडलेच नव्हते. प्रस्वाप अस्त्र प्रयोगात असताना मला नारद हे वचन बोलले.
5.185.3
एते वियति करव्य दिवि देवगणाः स्थिताः ।
ते त्वां निवारयन्त्यद्य प्रस्वापं मा प्रयोजय ॥ ५.१८५.३ ॥
हे कौरवा, आकाशात ही देवगणे उभी आहेत. ती आज तुला अडवत आहेत; प्रस्वाप अस्त्राचा प्रयोग करू नकोस.
5.185.4
रामस्तपस्वी ब्रह्मण्यो ब्राह्मणश्च गुरुश्च ते ।
तस्यवमानं कौरव्य मास्म कार्षीः कथञ्चन ॥ ५.१८५.४ ॥
राम हा तपस्वी, ब्राह्मणप्रिय, ब्राह्मण आणि तुझाही गुरू आहे. हे कौरवा, कोणत्याही प्रकारे त्याचा अवमान करू नकोस.
5.185.5
ततोऽपश्यं दिविष्ठान्वै तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
ते मां स्मयन्तो राजेन्द्र शनकैरिदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.५ ॥
तेव्हा आकाशात उभ्या असलेल्या त्या आठ ब्रह्मवाद्यांना मी पाहिले. हे राजेंद्रा, ते हसत हळूच मला हे म्हणाले.
5.185.6
यथाऽऽह भरतश्रेष्ठ नारदस्तत्तथा कुरु ।
एतद्धि परमं श्रेयो लोकानां भरतर्षभ ॥ ५.१८५.६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, नारद जसे म्हणाले तसेच कर. हे भरतर्षभा, हेच लोकांचे परम कल्याण आहे.
5.185.7
ततश्च प्रतिसंहृत्य तदस्त्रं स्वापनं महत् ।
ब्रह्मास्त्रं दीपयाञ्चक्रे तस्मिन्युधि यथाविधि ॥ ५.१८५.७ ॥
नंतर त्याने ते महान निद्राकारक अस्त्र मागे घेतले आणि त्या युद्धात यथाविधी ब्रह्मास्त्र प्रज्वलित केले.
5.185.8
ततो रामो हृषितो राजसिंह ।
दृष्ट्वा तदस्त्रं विनिवर्तितं वै।
जितोऽस्मि भीष्मेण सुमन्दबुद्धि-
रित्येव वाक्यं सहसा व्यमुञ्चत् ॥ ५.१८५.८ ॥
नंतर हे राजसिंहा, रामाने आनंदित होऊन ते अस्त्र मागे घेतलेले पाहून, 'भीष्माकडून मी पराजित झालो, मी मंदबुद्धी आहे' असे शब्द अचानक उच्चारले.
5.185.9
ततोऽपश्यत्पितरं जामदग्न्यः ।
पितुस्तथा पितरं चास्य मान्यम्।
ते तत्र चैनं परिवार्य तस्थु-
रूचुश्चैनं सान्त्वपूर्वं तदनीम् ॥ ५.१८५.९ ॥
नंतर जमदग्नीचा पुत्र आपल्या पित्याला व पित्याच्या मान्य पित्यालाही पाहता झाला. ते तेथे त्याला वेढून उभे राहिले आणि त्या सैन्यासमोर सांत्वनपूर्वक त्याच्याशी बोलले.
5.185.10
मा स्मैवं साहसं तात पुनः कार्षीः कथञ्चन ।
भीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः ॥ ५.१८५.१० ॥
'बाळा, पुन्हा कधीही कोणत्याही प्रकारे असे धाडस करू नकोस — विशेषतः क्षत्रिय म्हणून भीष्माशी युद्धाला जाऊ नकोस.'
5.185.11
क्षत्रियस्य तु धर्मोऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दन ।
स्वाध्यायो व्रतचर्याऽथ ब्राह्मणानां परं धनम् ॥ ५.१८५.११ ॥
'हे भृगुनंदना, युद्ध करणे हा क्षत्रियाचा धर्म आहे; आणि स्वाध्याय व व्रतचर्या हे ब्राह्मणांचे श्रेष्ठ धन आहे.'
5.185.12
इदं निमित्ते कस्मिंश्चिदस्माभिः प्रागुदाहृतम् ।
शस्त्रधारणमत्युग्रं तच्चाकार्यं कृतं त्वया ॥ ५.१८५.१२ ॥
'एका प्रसंगी आम्ही यापूर्वी सांगितले होते: शस्त्र धारण करणे अत्यंत उग्र आहे; आणि तू न करण्यासारखे कृत्य केलेस.'
5.185.13
वत्स पर्याप्तमेतावद्भीष्मेण सह संयुगे ।
विमर्दस्ते महाबाहो व्यपयाहि रणादितः ॥ ५.१८५.१३ ॥
वत्सा, युद्धात भीष्माबरोबर एवढे पुरे. हे महाबाहो, तुझा हा संघर्ष पुरे; इथून रणांगण सोड.
5.185.14
पर्याप्तमेतद्भद्रं ते तव कार्मुकधारणम् ।
विसर्जयैतद्दुर्धर्ष तपस्तप्यस्व भार्गव ॥ ५.१८५.१४ ॥
हे पुरे; तुझे कल्याण असो. तुझे धनुष्य धारण करणे पुरे. हे दुर्धर्षा, ते सोड; हे भार्गवा, तप कर.
5.185.15
एष भीष्मः शान्तनवो देवैः सर्वैर्निवारितः ।
निवर्तस्व रणादस्मादिति चैव प्रसादितः ॥ ५.१८५.१५ ॥
शंतनूचा पुत्र हा भीष्म सर्व देवांनी अडवला आहे. या रणांगणातून परत फिर — अशीच याची समजूतही घालण्यात आली होती.
5.185.16
रामेण सह मायोत्सीर्गुरुणेति पुनः पुनः ।
न हि रामो रणे जेतुं त्वया न्याय्यः कुरूद्वह ॥ ५.१८५.१६ ॥
गुरू रामाशी लढू नकोस, असे वारंवार सांगण्यात आले. हे कुरुश्रेष्ठा, रणात रामाला जिंकणे तुला योग्य नाही.
5.185.17
मानं कुरुष्व गाङ्गेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे ।
वयं तु गुरवस्तुभ्यं तस्मात्त्वां वारयामहे ॥ ५.१८५.१७ ॥
हे गाङ्गेया, रणांगणात ब्राह्मणाचा मान राख. आम्ही तुझे गुरुजन आहोत; म्हणून तुला अडवत आहोत.
5.185.18
भीष्मो वसूनामन्यतमो दिष्ट्या जीवसि पुत्रक ।
गाङ्गेयः शन्तनोः पुत्रो वसुरेष महायशाः ॥ ५.१८५.१८ ॥
भीष्म हा वसूंपैकी एक आहे. पुत्रा, सुदैवाने तू जिवंत आहेस. हा गाङ्गेय, शंतनूचा पुत्र, महायशस्वी वसू आहे.
5.185.19
कथं शक्यस्त्वया जेतुं निवर्तस्वेह भार्गव ।
अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठः पुरन्दरसुतो बली ॥ ५.१८५.१९ ॥
हे भार्गवा, तू त्याला कसा जिंकू शकशील? येथूनच परत फिर. अर्जुन, पांडवांमधील श्रेष्ठ, इंद्राचा बलवान पुत्र.
5.185.20
नरः प्रजापतिर्वीरः पूर्वदेवः सनातनः ।
सव्यसाचीति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्।
भीष्ममृत्युर्यथाकालं विहितो वै स्वयंभुवा ॥ ५.१८५.२० ॥
नर, प्रजापती, वीर, पूर्वदेव, सनातन. 'सव्यसाची' नावाने प्रसिद्ध, तिन्ही लोकांत पराक्रमी. भीष्माचा मृत्यू म्हणून स्वयंभूने त्याला यथाकाली नेमले आहे.
5.185.21
एवमुक्तः स पितृभिः पितॄन्रामोऽब्रवीदिदम् ।
नाहं युधि निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम्।
न निवर्तितपूर्वश्च कदाचिद्रणमूर्धनि ॥ ५.१८५.२१ ॥
पितरांनी असे सांगितल्यावर राम पितरांना म्हणाला — 'मी युद्धातून परत फिरणार नाही, हे माझे दृढ व्रत आहे. रणभूमीच्या अग्रभागी मी कधीही माघार घेतलेली नाही.'
5.185.22
निवर्त्यतामापगेयः कामं युद्धात्पितामहाः ।
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात्कथंचन ॥ ५.१८५.२२ ॥
हे पितामहांनो, आपगेयाला (भीष्माला) युद्धातून हवे तसे परत बोलवा; पण मी कोणत्याही प्रकारे या युद्धातून परत फिरणार नाही.
5.185.23
ततस्ते मुनयो राजन्नृचीकप्रमुखास्तदा ।
नारदेनैव सहिताः समागम्येदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.२३ ॥
तेव्हा, हे राजा, ऋचीक ज्यांत प्रमुख होता ते मुनी नारदांसह एकत्र येऊन असे म्हणाले.
5.185.24
निवर्तस्व रणात्तात मानयस्व द्विजोत्तमम् ।
इत्यवोचमहं तांश्च क्षत्रधर्मव्यपेक्षया ॥ ५.१८५.२४ ॥
'बाळा, युद्धातून परत फीर; श्रेष्ठ ब्राह्मणाचा सन्मान कर.' असे क्षात्रधर्माकडे लक्ष देऊन मी त्यांना म्हणालो.
5.185.25
मम व्रतमिदं लोके नाहं युद्धात्कदाचन ।
विमुखो विनिवर्तेयं पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ॥ ५.१८५.२५ ॥
जगात माझे हे व्रत आहे: मी कधीही युद्धातून तोंड फिरवून माघारी फिरणार नाही, जरी मागून बाणांनी आहत झालो तरी.
5.185.26
नाहं लोभान्न कार्पण्यान्न भयान्नार्थकारणात् ।
त्यजेयं शाश्वतं धर्ममिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१८५.२६ ॥
लोभाने, कृपणतेने, भयाने किंवा कोणत्याही स्वार्थासाठी मी शाश्वत धर्माचा त्याग करणार नाही — हा माझा ठाम निश्चय आहे.
5.185.27
ततस्ते मुनयः सर्वे नारदप्रमुखा नृप ।
भागीरथी च मे माता रणमध्यं प्रपेदिरे ॥ ५.१८५.२७ ॥
तेव्हा, हे राजा, नारदांसह सर्व मुनी आणि माझी माता भागीरथी (गंगा) रणभूमीच्या मध्यभागी आले.
5.185.28
तथैवात्तशरो धन्वी तथैव दृढनिश्चयः ।
स्थितोऽहमाहवे योद्धुं ततस्ते राममब्रुवन् ॥ ५.१८५.२८ ॥
तसाच बाण हाती घेतलेला, धनुर्धर आणि दृढ निश्चयी मी युद्धात लढण्यासाठी उभा राहिलो; तेव्हा ते रामाला म्हणाले.
5.185.29
समेत्य सहिता भूयः समरे भृगुनन्दनम् ।
नावनीतं हि हृदयं विप्राणां शाम्य भार्गव ॥ ५.१८५.२९ ॥
पुन्हा सर्वजण एकत्र येऊन युद्धात भृगुपुत्राला म्हणाले — 'ब्राह्मणांचे हृदय मृदू नसते; हे भार्गवा, शांत हो.'
5.185.30
राम राम निवर्तस्व युद्धादस्माद्द्विजोत्तम ।
अवध्यो वै त्वया भीष्मस्त्वं च भीष्मस्य भार्गव ॥ ५.१८५.३० ॥
'राम, राम! हे द्विजोत्तमा, या युद्धातून माघारी फिर. हे भार्गवा, भीष्म तुझ्याकडून वध्य नाहीत; आणि तूही भीष्मांकडून वध्य नाहीस.'
5.185.31
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रतिरुद्ध्य रणाजिरम् ।
न्यासयाञ्चक्रिरे शस्त्रं पितरो भृगुनन्दनम् ॥ ५.१८५.३१ ॥
असे बोलून त्या सर्वांनी रणभूमी अडवली आणि भृगुनंदनाला शस्त्र खाली ठेवायला लावले.
5.185.32
ततोऽहं पुनरेवाथ तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
अद्राक्षं दीप्यमानान्वै ग्रहानष्टाविवोदितान् ॥ ५.१८५.३२ ॥
मग मी त्या आठ ब्रह्मवाद्यांना पुन्हा पाहिले; उगवलेल्या आठ ग्रहांसारखे ते तेजस्वी होते.
5.185.33
ते मां सप्रणयं वाक्यमब्रुवन्समरे स्थितम् ।
प्रैहि रामं महाबाहो गुरुं लोकहितं कुरु ॥ ५.१८५.३३ ॥
युद्धात उभ्या असलेल्या मला त्यांनी प्रेमाने हे शब्द सांगितले: "हे महाबाहो, रामाकडे जा; गुरूचे आणि लोकांचे हित कर."
5.185.34
दृष्ट्वा निवर्तितं रामं सुहृद्वाक्येन तेन वै ।
लोकानां च हितं कुर्वन्नहमप्याददे वचः ॥ ५.१८५.३४ ॥
त्या मित्राच्या शब्दांनी राम परतलेला पाहून, लोकांच्या हितासाठी मीही ते वचन स्वीकारले.
5.185.35
ततोऽहं राममासाद्य ववन्दे भृशविक्षतः ।
रामश्चाभ्युत्स्मयन्प्रेम्णा मामुवाच महातपाः ॥ ५.१८५.३५ ॥
मग मी रामाजवळ जाऊन अत्यंत जखमी होऊन त्यांना वंदन केले. महातपस्वी राम हसत प्रेमाने मला म्हणाले.
5.185.36
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्क्षत्रियः पृथिवीचरः ।
गम्यतां भीष्म युद्धेऽस्मिंस्तोषितोऽहं भृशं त्वया ॥ ५.१८५.३६ ॥
या जगात तुझ्यासारखा पृथ्वीवर फिरणारा क्षत्रिय नाही. हे भीष्मा, या युद्धातून जा; तुझ्यामुळे मी अत्यंत संतुष्ट झालो आहे.
5.185.37
मम चैव समक्षं तां कन्यामाहूय भार्गवः ।
उक्तवान्दीनया वाचा मध्ये तेषां महात्मनाम् ॥ ५.१८५.३७ ॥
माझ्यासमोरच त्या कन्येला बोलावून भार्गव त्या महात्म्यांच्या मध्ये दीन वाणीने म्हणाला.