มหาภารตะ · อัธยายะ 5.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.185.1
ततो हलहलाशब्दो दिवि राजन्महानभूत् ।
प्रस्वापं भीष्म मा स्राक्षीरिति कौरवनन्दन ॥ ५.१८५.१ ॥
ครั้งนั้น มีเสียงอึกทึกดังใหญ่หลวงขึ้นบนฟ้า ข้าแต่พระราชา ว่า "ภีษมะ อย่าปล่อยอาวุธแห่งการหลับใหลเลย" ข้าแต่ผู้เป็นที่รื่นรมย์ของเการพ
5.185.2
अयुञ्जमेव चैवाहं तदस्त्रं भृगुनन्दने ।
प्रस्वापं मां प्रयुज्जानं नारदो वाकयमब्रवीत् ॥ ५.१८५.२ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งภฤกุ ข้ายังมิได้ปล่อยอาวุธนั้นเลย ขณะที่ข้ากำลังประยุกต์อาวุธแห่งการหลับใหลอยู่ นารทะได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับข้า
5.185.3
एते वियति करव्य दिवि देवगणाः स्थिताः ।
ते त्वां निवारयन्त्यद्य प्रस्वापं मा प्रयोजय ॥ ५.१८५.३ ॥
ข้าแต่เการพ เหล่าเทพจำนวนมากนี้ยืนอยู่บนท้องฟ้า วันนี้พวกท่านกำลังห้ามท่านอยู่ อย่าได้ประยุกต์อาวุธแห่งการหลับใหลเลย
5.185.4
रामस्तपस्वी ब्रह्मण्यो ब्राह्मणश्च गुरुश्च ते ।
तस्यवमानं कौरव्य मास्म कार्षीः कथञ्चन ॥ ५.१८५.४ ॥
พระราม ผู้เป็นนักพรต เป็นผู้ภักดีต่อพราหมณ์ และเป็นพราหมณ์ อีกทั้งเป็นอาจารย์ของท่านด้วย ข้าแต่เการพ อย่าได้ไม่เคารพท่านด้วยประการใดเลย
5.185.5
ततोऽपश्यं दिविष्ठान्वै तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
ते मां स्मयन्तो राजेन्द्र शनकैरिदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.५ ॥
ครั้งนั้น ข้าได้เห็นผู้กล่าวพรหมันทั้งแปดที่ยืนอยู่บนท้องฟ้า ข้าแต่จอมราชันย์ ท่านเหล่านั้นยิ้มแล้วได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับข้าอย่างแผ่วเบา
5.185.6
यथाऽऽह भरतश्रेष्ठ नारदस्तत्तथा कुरु ।
एतद्धि परमं श्रेयो लोकानां भरतर्षभ ॥ ५.१८५.६ ॥
ดังที่นารทะได้กล่าวไว้ ท่านจงทำเช่นนั้นเถิด ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรต ข้าแต่วัวผู้แห่งภรต นี่คือความดีสูงสุดสำหรับโลกทั้งหลาย
5.185.7
ततश्च प्रतिसंहृत्य तदस्त्रं स्वापनं महत् ।
ब्रह्मास्त्रं दीपयाञ्चक्रे तस्मिन्युधि यथाविधि ॥ ५.१८५.७ ॥
ครั้นแล้ว เขาได้ถอนอาวุธแห่งการหลับใหลอันยิ่งใหญ่นั้น แล้วจุดพรหมาสตราในการรบนั้นตามกฎที่ควรปฏิบัติ
5.185.8
ततो रामो हृषितो राजसिंह ।
दृष्ट्वा तदस्त्रं विनिवर्तितं वै।
जितोऽस्मि भीष्मेण सुमन्दबुद्धि-
रित्येव वाक्यं सहसा व्यमुञ्चत् ॥ ५.१८५.८ ॥
ครั้งนั้น พระรามผู้เป็นราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ เกิดความยินดีเมื่อเห็นอาวุธนั้นถูกถอนไปแล้ว จึงเปล่งถ้อยคำนี้ออกมาทันทีว่า "ข้าพ่ายแพ้แก่ภีษมะแล้ว ข้าช่างเป็นผู้มีปัญญาทึบเสียจริง"
5.185.9
ततोऽपश्यत्पितरं जामदग्न्यः ।
पितुस्तथा पितरं चास्य मान्यम्।
ते तत्र चैनं परिवार्य तस्थु-
रूचुश्चैनं सान्त्वपूर्वं तदनीम् ॥ ५.१८५.९ ॥
ครั้งนั้น ชามทัคนยะได้เห็นบิดาของตน และบิดาของบิดาที่เป็นที่เคารพของตนเช่นกัน ท่านเหล่านั้นยืนล้อมเขาไว้ที่นั่น และกล่าวกับเขาด้วยถ้อยคำปลอบโยนต่อหน้ากองทัพนั้น
5.185.10
मा स्मैवं साहसं तात पुनः कार्षीः कथञ्चन ।
भीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः ॥ ५.१८५.१० ॥
"ลูกเอ๋ย อย่าได้ทำการอันบุ่มบ่ามเช่นนี้อีกเลยด้วยประการใด โดยเฉพาะในฐานะกษัตริย์ อย่าได้ออกไปรบกับภีษมะเลย"
5.185.11
क्षत्रियस्य तु धर्मोऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दन ।
स्वाध्यायो व्रतचर्याऽथ ब्राह्मणानां परं धनम् ॥ ५.१८५.११ ॥
"ข้าแต่บุตรแห่งภฤกุ การรบนี้เป็นหน้าที่ของกษัตริย์โดยแท้ ส่วนการศึกษาพระเวทและการรักษาวัตรเป็นทรัพย์อันสูงสุดของพราหมณ์"
5.185.12
इदं निमित्ते कस्मिंश्चिदस्माभिः प्रागुदाहृतम् ।
शस्त्रधारणमत्युग्रं तच्चाकार्यं कृतं त्वया ॥ ५.१८५.१२ ॥
"ในโอกาสหนึ่ง เราได้กล่าวไว้ก่อนแล้วว่า การถืออาวุธเป็นสิ่งที่รุนแรงยิ่ง แต่ท่านกลับกระทำสิ่งที่ไม่ควรกระทำ"
5.185.13
वत्स पर्याप्तमेतावद्भीष्मेण सह संयुगे ।
विमर्दस्ते महाबाहो व्यपयाहि रणादितः ॥ ५.१८५.१३ ॥
"ลูกเอ๋ย เพียงเท่านี้ก็พอแล้วสำหรับการต่อสู้กับภีษมะในสงคราม ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง การปะทะของท่านก็พอแล้ว จงถอยออกจากสนามรบเสียตั้งแต่ตอนนี้"
5.185.14
पर्याप्तमेतद्भद्रं ते तव कार्मुकधारणम् ।
विसर्जयैतद्दुर्धर्ष तपस्तप्यस्व भार्गव ॥ ५.१८५.१४ ॥
พอแล้ว ขอให้ท่านได้รับความเป็นมงคล การถือธนูของท่านก็พอแล้ว ข้าแต่ผู้ที่ใครจะเอาชนะมิได้ จงวางมันลงเสีย ข้าแต่โอรสแห่งภฤกุ จงบำเพ็ญตบะเถิด
5.185.15
एष भीष्मः शान्तनवो देवैः सर्वैर्निवारितः ।
निवर्तस्व रणादस्मादिति चैव प्रसादितः ॥ ५.१८५.१५ ॥
ภีษมะ บุตรแห่งศานตนุผู้นี้ เหล่าเทพทั้งปวงได้ห้ามไว้แล้ว และได้ถูกวิงวอนว่า จงถอยกลับจากการรบนี้เถิด
5.185.16
रामेण सह मायोत्सीर्गुरुणेति पुनः पुनः ।
न हि रामो रणे जेतुं त्वया न्याय्यः कुरूद्वह ॥ ५.१८५.१६ ॥
อย่าต่อสู้กับพระรามผู้เป็นอาจารย์ของท่าน นี่คือสิ่งที่ถูกกล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งกุรุ ท่านไม่สมควรที่จะเอาชนะพระรามในการรบ
5.185.17
मानं कुरुष्व गाङ्गेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे ।
वयं तु गुरवस्तुभ्यं तस्मात्त्वां वारयामहे ॥ ५.१८५.१७ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งคงคา จงแสดงความเคารพต่อพราหมณ์ในสนามรบ พวกเราเป็นผู้ใหญ่ของท่าน เพราะฉะนั้นเราจึงห้ามท่าน
5.185.18
भीष्मो वसूनामन्यतमो दिष्ट्या जीवसि पुत्रक ।
गाङ्गेयः शन्तनोः पुत्रो वसुरेष महायशाः ॥ ५.१८५.१८ ॥
ภีษมะเป็นหนึ่งในวสุทั้งหลาย ลูกเอ๋ย ท่านยังมีชีวิตอยู่ด้วยโชคดี คานเคยะ บุตรแห่งศานตนุผู้นี้ เป็นวสุผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่
5.185.19
कथं शक्यस्त्वया जेतुं निवर्तस्वेह भार्गव ।
अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठः पुरन्दरसुतो बली ॥ ५.१८५.१९ ॥
ข้าแต่ภารคพ ท่านจะเอาชนะเขาได้อย่างไร จงถอยกลับจากที่นี่เถิด อรชุน ผู้ประเสริฐที่สุดในปาณฑพ เป็นบุตรของปุรันทระผู้ทรงพลัง
5.185.20
नरः प्रजापतिर्वीरः पूर्वदेवः सनातनः ।
सव्यसाचीति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्।
भीष्ममृत्युर्यथाकालं विहितो वै स्वयंभुवा ॥ ५.१८५.२० ॥
นระ เจ้าแห่งสรรพสัตว์ ผู้กล้าหาญ เทพองค์แรก ผู้เป็นนิรันดร เป็นที่รู้จักในสามโลกในนาม สัวยสาจี ผู้ทรงพลัง พระสวยัมภูได้กำหนดให้เป็นผู้ทำให้ภีษมะสิ้นชีพในเวลาอันควร
5.185.21
एवमुक्तः स पितृभिः पितॄन्रामोऽब्रवीदिदम् ।
नाहं युधि निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम्।
न निवर्तितपूर्वश्च कदाचिद्रणमूर्धनि ॥ ५.१८५.२१ ॥
เมื่อบรรพบุรุษกล่าวเช่นนั้นแล้ว พระรามจึงกล่าวกับบรรพบุรุษว่า ข้าพเจ้าจะไม่หันหลังกลับจากการรบ นี่คือคำปฏิญาณที่ข้าพเจ้ายึดมั่นไว้ ข้าพเจ้าไม่เคยหันหลังกลับเลยแม้สักครั้งที่แนวหน้าของสนามรบ
5.185.22
निवर्त्यतामापगेयः कामं युद्धात्पितामहाः ।
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात्कथंचन ॥ ५.१८५.२२ ॥
ข้าแต่ปู่ทั้งหลาย ขอให้อาปเคยะ (ภีษมะ) หันหลังกลับจากการรบตามที่ท่านประสงค์เถิด แต่ข้าพเจ้าจะไม่หันหลังกลับจากการรบครั้งนี้ไม่ว่าด้วยวิธีใดเลย
5.185.23
ततस्ते मुनयो राजन्नृचीकप्रमुखास्तदा ।
नारदेनैव सहिताः समागम्येदमब्रुवन् ॥ ५.१८५.२३ ॥
ลำดับนั้น ข้าแต่พระราชา บรรดาฤๅษีมีฤจีกะเป็นประธาน พร้อมด้วยนารท ได้มาประชุมกันและกล่าววาจานี้
5.185.24
निवर्तस्व रणात्तात मानयस्व द्विजोत्तमम् ।
इत्यवोचमहं तांश्च क्षत्रधर्मव्यपेक्षया ॥ ५.१८५.२४ ॥
ลูกรัก จงหันหลังกลับจากการรบเสีย และจงให้เกียรติแก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด ข้าพเจ้าได้กล่าวกับท่านเหล่านั้นว่าเช่นนี้ โดยคำนึงถึงหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ
5.185.25
मम व्रतमिदं लोके नाहं युद्धात्कदाचन ।
विमुखो विनिवर्तेयं पृष्ठतोऽभ्याहतः शरैः ॥ ५.१८५.२५ ॥
นี่คือคำปฏิญาณของข้าพเจ้าในโลกนี้ ข้าพเจ้าจะไม่หันหลังให้การรบเลยเป็นอันขาด แม้จะถูกลูกศรยิงมาจากข้างหลัง
5.185.26
नाहं लोभान्न कार्पण्यान्न भयान्नार्थकारणात् ।
त्यजेयं शाश्वतं धर्ममिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१८५.२६ ॥
ข้าพเจ้าจะไม่ละทิ้งธรรมอันนิรันดร์ ไม่ว่าเพราะความโลภ ความตระหนี่ ความกลัว หรือเพราะเหตุแห่งผลประโยชน์ใด ๆ นี่คือความมั่นคงแห่งความคิดของข้าพเจ้า
5.185.27
ततस्ते मुनयः सर्वे नारदप्रमुखा नृप ।
भागीरथी च मे माता रणमध्यं प्रपेदिरे ॥ ५.१८५.२७ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่พระราชา บรรดาฤๅษีทั้งหมดมีพระนารทเป็นประธาน และมารดาของข้าพเจ้าคือภาคีรถี (พระคงคา) ได้เข้ามาอยู่กลางสนามรบ
5.185.28
तथैवात्तशरो धन्वी तथैव दृढनिश्चयः ।
स्थितोऽहमाहवे योद्धुं ततस्ते राममब्रुवन् ॥ ५.१८५.२८ ॥
เช่นเดียวกัน ข้าพเจ้ายืนอยู่ในสนามรบ ถือธนูพร้อมลูกศรที่หยิบขึ้นมาแล้ว มีความมั่นคงแน่วแน่เช่นเดิม เพื่อจะต่อสู้ ครั้งนั้นพวกท่านจึงกล่าวกับพระราม
5.185.29
समेत्य सहिता भूयः समरे भृगुनन्दनम् ।
नावनीतं हि हृदयं विप्राणां शाम्य भार्गव ॥ ५.१८५.२९ ॥
บรรดาท่านมาประชุมกันอีกครั้งในสนามรบ แล้วกล่าวกับโอรสของภฤคุว่า หัวใจของพราหมณ์ยังไม่อ่อนลง ข้าแต่ภารควะ ขอท่านจงสงบลงเถิด
5.185.30
राम राम निवर्तस्व युद्धादस्माद्द्विजोत्तम ।
अवध्यो वै त्वया भीष्मस्त्वं च भीष्मस्य भार्गव ॥ ५.१८५.३० ॥
พระราม พระราม ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ขอท่านจงหันหลังกลับจากการรบนี้เถิด ภีษมะไม่อาจถูกท่านฆ่าได้ และท่านก็ไม่อาจถูกภีษมะฆ่าได้ ข้าแต่ภารควะ
5.185.31
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रतिरुद्ध्य रणाजिरम् ।
न्यासयाञ्चक्रिरे शस्त्रं पितरो भृगुनन्दनम् ॥ ५.१८५.३१ ॥
บรรดาบิดาทั้งหลายกล่าวเช่นนั้น พร้อมกันยับยั้งสนามรบ แล้วให้โอรสของภฤคุวางอาวุธลง
5.185.32
ततोऽहं पुनरेवाथ तानष्टौ ब्रह्मवादिनः ।
अद्राक्षं दीप्यमानान्वै ग्रहानष्टाविवोदितान् ॥ ५.१८५.३२ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้เห็นผู้กล่าวพระเวททั้งแปดอีกครั้ง พวกเขาส่องแสงเรืองรองดุจดาวเคราะห์ทั้งแปดที่ขึ้นแล้ว
5.185.33
ते मां सप्रणयं वाक्यमब्रुवन्समरे स्थितम् ।
प्रैहि रामं महाबाहो गुरुं लोकहितं कुरु ॥ ५.१८५.३३ ॥
ขณะที่ข้าพเจ้ายืนอยู่ในสนามรบ พวกเขาได้กล่าวกับข้าพเจ้าด้วยความเมตตาว่า ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง จงไปหาพระรามเถิด จงทำประโยชน์แก่อาจารย์ของท่านและเพื่อความผาสุกของโลกทั้งหลาย
5.185.34
दृष्ट्वा निवर्तितं रामं सुहृद्वाक्येन तेन वै ।
लोकानां च हितं कुर्वन्नहमप्याददे वचः ॥ ५.१८५.३४ ॥
เมื่อเห็นพระรามหันหลังกลับด้วยถ้อยคำของมิตรเหล่านั้น ข้าพเจ้าเพื่อประโยชน์ของโลกทั้งหลายก็รับถ้อยคำนั้นเช่นกัน
5.185.35
ततोऽहं राममासाद्य ववन्दे भृशविक्षतः ।
रामश्चाभ्युत्स्मयन्प्रेम्णा मामुवाच महातपाः ॥ ५.१८५.३५ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเข้าไปหาพระราม และแม้บาดเจ็บสาหัส ก็ได้ก้มกราบพระองค์ ฝ่ายพระรามผู้ทรงตบะยิ่งใหญ่ ทรงยิ้มด้วยความรักใคร่ แล้วตรัสกับข้าพเจ้า
5.185.36
त्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्क्षत्रियः पृथिवीचरः ।
गम्यतां भीष्म युद्धेऽस्मिंस्तोषितोऽहं भृशं त्वया ॥ ५.१८५.३६ ॥
ในโลกนี้ไม่มีนักรบผู้เดินบนแผ่นดินที่เสมอท่านเลย ข้าแต่ภีษมะ จงไปจากการรบครั้งนี้เถิด เราพอพระทัยในตัวท่านยิ่งนัก
5.185.37
मम चैव समक्षं तां कन्यामाहूय भार्गवः ।
उक्तवान्दीनया वाचा मध्ये तेषां महात्मनाम् ॥ ५.१८५.३७ ॥
ต่อหน้าข้าพเจ้านั่นเอง ภารควะได้เรียกหญิงสาวคนนั้นมา แล้วกล่าวกับนางด้วยน้ำเสียงอ่อนแรง ท่ามกลางบรรดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้น