મહાભારત · અધ્યાય 5.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.186.1
प्रत्यक्षमेतल्लोकानां सर्वेषामेव भामिनि ।
यथाशक्त्या मया युद्धं कृतं वै पौरुषं परम् ॥ ५.१८६.१ ॥
હે ભામિની, આ સર્વ લોકોને પ્રત્યક્ષ છે; મેં મારી શક્તિ પ્રમાણે પરમ પૌરુષથી યુદ્ધ કર્યું છે.
5.186.2
न चैवमपि शक्नोमि भीष्मं शस्त्रभृतां वरम् ।
विशेषयितुमत्यर्थमुत्तमास्त्राणि दर्शयन् ॥ ५.१८६.२ ॥
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મને ઉત્તમ અસ્ત્રો બતાવવા છતાં પણ હું આ રીતે તેમને અત્યંત પરાજિત કરી શકતો નથી.
5.186.3
एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम् ।
यथेष्टं गम्यतां भद्रे किमन्यद्वा करोमि ते ॥ ५.१८६.३ ॥
આ જ મારી પરમ શક્તિ છે, આ જ મારું પરમ બળ છે; હે ભદ્રે, તને ગમે ત્યાં જા. તારા માટે બીજું શું કરું?
5.186.4
भीष्ममेव प्रपद्यस्व न तेऽन्या विद्यते गतिः ।
निर्जितो ह्यस्मि भीष्मेण महास्त्राणि प्रमुञ्चता ॥ ५.१८६.४ ॥
ભીષ્મનું જ શરણ લે; તારા માટે બીજો આશ્રય નથી. મહાસ્ત્રો છોડનારા ભીષ્મથી હું ખરેખર પરાજિત થયો છું.
5.186.5
एवमुक्त्वा ततो रामो विनिःश्वस्य महामनाः ।
तूष्मीमासीत्ततः कनक्या प्रोवाच भृगुनन्दनम् ॥ ५.१८६.५ ॥
આમ કહીને મહામનસ્વી રામ ઊંડો નિસાસો નાખીને મૌન રહ્યા; ત્યારે કનકીએ ભૃગુનંદનને કહ્યું.
5.186.6
भगवन्नेवमेवैतद्यथाऽऽह भगवांस्तथा ।
अजेयो युधि भीष्मोऽयमपि देवैरुदारधीः ॥ ५.१८६.६ ॥
હે ભગવન્, ભગવાને કહ્યું તેમ જ આ છે; યુદ્ધમાં આ ઉદારબુદ્ધિ ભીષ્મ દેવોને પણ અજેય છે.
5.186.7
यथाशक्ति यथोत्साहं मम कार्यं कृतं त्वया ।
अनिवार्यं रणे वीर्यमस्त्राणि विविधानि च ॥ ५.१८६.७ ॥
મેં મારી શક્તિ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે મારું કર્તવ્ય કર્યું. યુદ્ધમાં તારું પરાક્રમ અને વિવિધ અસ્ત્રો અનિવાર્ય હતાં.
5.186.8
ने चैव शक्यते युद्धे विशेषयितुमन्ततः ।
न चाहमेनं यास्यामि पुनर्भीष्मं कथंचन ॥ ५.१८६.८ ॥
યુદ્ધમાં અંતે કોઈને શ્રેષ્ઠ સાબિત કરવું શક્ય નથી. હું આ ભીષ્મ પાસે કોઈપણ રીતે ફરી નહીં જાઉં.
5.186.9
गमिष्यामि तु तत्राहं यत्र भीष्मं तपोधन ।
समरे पातयिष्यामि स्वयमेव भृगूद्वह ॥ ५.१८६.९ ॥
હે તપોધન, ભીષ્મ જ્યાં હશે ત્યાં હું જઈશ. હે ભૃગુવંશશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં હું પોતે જ તેને પાડીશ.
5.186.10
एवमुक्त्वा ययौ कन्या रोषव्याकुललोचना ।
तापस्ये धृतसंकल्पा सा मे चिन्तयती वधम् ॥ ५.१८६.१० ॥
આમ કહીને તે કન્યા ક્રોધથી વ્યાકુળ નેત્રો સાથે ચાલી ગઈ. તપસ્યામાં દૃઢ સંકલ્પવાળી તે મારા વધનું ચિંતન કરતી ગઈ.
5.186.11
ततो महेन्द्रं सहितैरमुनिभिर्भृगुसत्तमः ।
यथाऽऽगतं तथा सोऽगन्मामुपामन्त्र्य भारत ॥ ५.१८६.११ ॥
ત્યારે મહેન્દ્ર પર્વતથી અન્ય મુનિઓ સાથે આવેલા ભૃગુશ્રેષ્ઠ, જેમ આવ્યા હતા તેમ જ, હે ભારત, મારી પાસેથી વિદાય લઈને ચાલ્યા ગયા.
5.186.12
ततो रथं समारुह्य स्तूयमानो द्विजातिभिः ।
प्रविश्य नगरं मात्रे सत्यवत्यै न्यवेदयम् ॥ ५.१८६.१२ ॥
પછી રથ પર ચડીને, બ્રાહ્મણો દ્વારા પ્રશંસા પામતાં, નગરમાં પ્રવેશીને મેં માતા સત્યવતીને બધું નિવેદન કર્યું.
5.186.13
यथावृत्तं महाराज सा च मां प्रत्यनन्दत ।
पुरुषांश्चादिशं प्राज्ञान्कन्यावृत्तान्तकर्मणि ॥ ५.१८६.१३ ॥
મહારાજ, જેમ બન્યું હતું તેમ — તેણીએ પણ મને અનુમોદન આપ્યું. કન્યાના વૃત્તાંતના કાર્ય માટે મેં બુદ્ધિમાન પુરુષોને નિયુક્ત કર્યા.
5.186.14
दिवसे दिवसे ह्यस्या गतिजल्पितचेष्टितम् ।
प्रत्याहरंश्च मे युक्ताः स्थिताः प्रियहिते सदा ॥ ५.१८६.१४ ॥
દિવસેદિવસ તેણીની ચાલ, બોલચાલ અને વર્તન તેઓ મને જણાવતા. પ્રિય અને હિતની સેવામાં નિયુક્ત તેઓ સદા ત્યાં સ્થિર રહેતા.
5.186.15
यदैव हि वनं प्रायात्सा कन्या तपसे धृता ।
तदैव व्यथितो दीनो गतचेता इवाभवम् ॥ ५.१८६.१५ ॥
તે કન્યા તપસ્યા માટે દૃઢ થઈ વનમાં ગઈ કે તરત જ હું વ્યથિત, દીન અને જાણે ચેતનાહીન બની ગયો.
5.186.16
न हि मां क्षत्रियः कश्चिद्वीर्येण व्यजयद्युधि ।
ऋते ब्रह्मविदस्तात तपसा संशितव्रतात् ॥ ५.१८६.१६ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમથી કોઈ ક્ષત્રિયે મને જીત્યો નથી — હે તાત, તપથી વ્રત તીક્ષ્ણ થયેલા બ્રહ્મવેત્તાઓ સિવાય.
5.186.17
अपि चैतन्मया राजन्नारदेऽपि निवेदितम् ।
व्यासे चैव तथा कार्यं तौ चोभौ मामवोचताम् ॥ ५.१८६.१७ ॥
વળી, રાજન્, આ વાત મેં નારદને પણ જણાવી હતી; વ્યાસને પણ એ જ રીતે કરવું જોઈએ — બંનેએ મને કહ્યું હતું.
5.186.18
न विषादस्त्वया कार्यो भीष्म काशिसुतां प्रति ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमुत्सहेत् ॥ ५.१८६.१८ ॥
ભીષ્મ, કાશીની પુત્રી પ્રત્યે તારે વિષાદ ન કરવો. દૈવને પુરુષાર્થથી પાછું વાળવાનું સાહસ કોણ કરી શકે?
5.186.19
सा कन्या तु महाराज प्रविश्याश्रममण्डलम् ।
यमुनातीरमाश्रित्य तपस्तेपेऽतिमानुषम् ॥ ५.१८६.१९ ॥
હે મહારાજ, તે કન્યા આશ્રમમંડળમાં પ્રવેશીને યમુનાના કિનારે આશ્રય લઈ અતિમાનુષ તપ કરવા લાગી.
5.186.20
निराहारा कृशा रूक्षा जटिला मलपङ्किनी ।
षण्मासान्वायुभक्षा च स्थाणुभूता तपोधना ॥ ५.१८६.२० ॥
નિરાહારી, કૃશ, રૂક્ષ, જટાધારી અને મેલથી લથપથ તે તપોધના છ માસ સુધી માત્ર વાયુ ખાઈને થાંભલાની જેમ સ્થિર રહી.
5.186.21
यमुनाजलमाश्रित्य संवत्सरमथाऽपरम् ।
उदवासं निराहारा पारयामास भामिनी ॥ ५.१८६.२१ ॥
યમુનાના જળનો આશ્રય લઈ તે ભામિનીએ એક વર્ષ અને પછી બીજું વર્ષ, જળમાં રહીને નિરાહાર રહીને તપ પૂર્ણ કર્યું.
5.186.22
शीर्णपर्णेन चैकेन पारयामास सा परम् ।
संवत्सरं तीव्रकोपा पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिता ॥ ५.१८६.२२ ॥
એક સૂકા પાંદડા પર તેણે બીજું વર્ષ, તીવ્ર ક્રોધ સાથે પગના અંગૂઠાના અગ્રભાગ પર ઊભા રહીને તપ પૂર્ણ કર્યું.
5.186.23
एवं द्वादश वर्षाणि तापयामास रोदसी ।
निवर्त्यमानापि च सा ज्ञातिभिर्नैव शक्यते ॥ ५.१८६.२३ ॥
આ રીતે બાર વર્ષ સુધી તેણે દ્યુલોક અને પૃથ્વીને તપાવી; સગાંઓએ પાછી વાળવા પ્રયત્ન કર્યો છતાં તેને પાછી વાળી શકાઈ નહીં.
5.186.24
ततोऽगमद्वत्सभूमिं सिद्धचारणसेविताम् ।
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम् ॥ ५.१८६.२४ ॥
પછી તે સિદ્ધ-ચારણોથી સેવાયેલી વત્સભૂમિએ ગઈ, પુણ્યશીલ મહાત્મા તપસ્વીઓના આશ્રમમાં.
5.186.25
तत्र पुण्येषु तीर्थेषु साऽऽप्लुताङ्गी दिवानिशम् ।
व्यचरत्काशिकन्या सा यथाकामविचारिणी ॥ ५.१८६.२५ ॥
ત્યાં પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાનથી ભીના અંગો સાથે કાશીની કન્યા દિવસરાત પોતાની ઇચ્છા મુજબ ફરતી રહી.
5.186.26
नन्दाश्रमे महाराज तथोलूकाश्रमे शुभे ।
च्यवनस्याश्रमे चैव ब्रह्मणः स्थान एव च ॥ ५.१८६.२६ ॥
હે મહારાજ, નંદાશ્રમમાં, શુભ ઉલૂકાશ્રમમાં, ચ્યવનાશ્રમમાં અને બ્રહ્માના સ્થાનમાં પણ.
5.186.27
त्रयागे देवयजने देवारण्येषु चैव ह ।
भोगवत्यां महाराज कौशिकस्याश्रमे तथा ॥ ५.१८६.२७ ॥
ત્રયાગમાં, દેવયજનમાં અને દેવારણ્યોમાં પણ; હે મહારાજ, ભોગવતીમાં અને કૌશિકના આશ્રમમાં પણ.
5.186.28
माण्डव्यस्याश्रमे राजन्दिलीपस्याश्रमे तथा ।
रामह्रदे च कौरव्य पैलगर्गस्य चाश्रमे ॥ ५.१८६.२८ ॥
માંડવ્યના આશ્રમમાં, હે રાજન, દિલીપના આશ્રમમાં પણ; હે કૌરવ્ય, રામહ્રદમાં અને પૈલગર્ગના આશ્રમમાં.
5.186.29
एतेषु तीर्थेषु तदा काशिकन्या विशांपते ।
आप्लावयत गात्राणि व्रतमास्थाय दुष्करम् ॥ ५.१८६.२९ ॥
આ તીર્થોમાં ત્યારે કાશીની કન્યાએ, હે વિશાંપતિ, કઠિન વ્રત ધારણ કરીને પોતાના અંગો સ્નાન કરાવ્યા.
5.186.30
तामब्रवीच्च कौरव्य मम माता जले स्थिता ।
किमर्थं क्लिश्यसे भद्रे तथ्यमेव वदस्व मे ॥ ५.१८६.३० ॥
અને હે કૌરવ્ય, તેણે તેને કહ્યું, "મારી માતા પાણીમાં ઊભી છે. હે ભદ્રે, તું શા માટે કષ્ટ ભોગવે છે? સાચું જ મને કહે."
5.186.31
सैनामथाब्रवीद्राजन्कृताञ्जलिरनिन्दिता ।
भीष्मेण समरे रामो निर्जितश्चारुलोचनि ॥ ५.१८६.३१ ॥
હે રાજન, ત્યારે નિર્દોષ તેણીએ હાથ જોડીને તેને કહ્યું, 'હે સુંદર નેત્રવાળી, યુદ્ધમાં ભીષ્મે રામને જીતી લીધો હતો.'
5.186.32
कोऽन्यस्तमुत्सहेञ्जेतुमुद्यतेषुं महीपतिः ।
साहं भीष्मविनाशाय तपस्तप्स्ये सुदारुणम् ॥ ५.१८६.३२ ॥
'તૈયાર રાજાઓમાંથી બીજો કોણ તેને જીતવાનું સાહસ કરશે? તેથી ભીષ્મના વિનાશ માટે હું અતિ ઘોર તપ કરીશ.'
5.186.33
विचरामि महीं देवि यथा हन्यामहं नृपम् ।
एतद्व्रतफलं देवि परमस्मिन्यथा हि मे ॥ ५.१८६.३३ ॥
'હે દેવી, હું પૃથ્વી પર ભટકીશ, જેથી હું તે રાજાને મારી શકું. હે દેવી, આ વ્રતનું ફળ આ જ છે; તે મારા માટે પરમ છે.'
5.186.34
ततोऽब्रवीत्सागरगा जिह्मं चरसि भामिनि ।
नैष कामोऽनवद्याङ्गि शक्यः प्राप्तुं त्वयाऽबले ॥ ५.१८६.३४ ॥
'ત્યારે સમુદ્રમાં જતી નદીએ કહ્યું, 'હે સુંદરી, તું વાંકા માર્ગે ભટકે છે. હે નિર્દોષ અંગોવાળી, હે અબળા, આ ઇચ્છા તારા વડે પ્રાપ્ત થઈ શકે તેમ નથી.'
5.186.35
यदि भीष्मविनाशाय काश्ये चरसि वै व्रतम् ।
व्रतस्था च शरीरं त्वं यदि नाम विमोक्ष्यसि ॥ ५.१८६.३५ ॥
'હે કાશીકન્યા, જો તું ભીષ્મના વિનાશ માટે વ્રત કરી રહી છે, અને વ્રતમાં સ્થિર રહીને તું દેહ ત્યજે—'
5.186.36
नदी भविष्यसि शुभे कुटिला वार्षिकोदका ।
दुस्तीर्था न तु विज्ञेया वार्षिकी नाष्टमासिकी ॥ ५.१८६.३६ ॥
'હે શુભે, તું વર્ષાઋતુના જળથી ભરેલી વાંકી નદી થઈશ, જે પાર કરવી કઠિન હશે; પણ જાણજે કે તે માત્ર વર્ષાઋતુની નદી છે, આઠ મહિનાની નહીં.'
5.186.37
भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयंकरी ।
एवमुक्त्वा ततो राजन्काशिकन्यां न्यवर्तत ॥ ५.१८६.३७ ॥
ભયંકર મગરોથી ભરેલી, ઘોર અને સર્વ પ્રાણીઓને ભય આપનારી. હે રાજન, આમ કહીને પછી તે કાશીની કન્યા પાસેથી પાછી ફરી.
5.186.38
माता मम महाभागा स्मयमानेव भामिनी ।
कदाचिदष्टमे मासि कदाचिद्दशमे तथा।
न प्राश्नीतोदकमपि पुनः सा वरवर्णिनी ॥ ५.१८६.३८ ॥
મારી માતા, મહાભાગ્યવતી, સ્મિત કરતી સુંદરી. ક્યારેક આઠમા મહિનામાં, ક્યારેક દસમા મહિનામાં, એ શ્રેષ્ઠવર્ણા પાણી પણ પીતી ન હતી.
5.186.39
सा वत्सभूमिं कौरव्य तीर्थलोभात्ततस्ततः ।
पतिता परिधावन्ती पुनः काशिपतेः सुता ॥ ५.१८६.३९ ॥
તે વત્સ ભૂમિમાં, હે કૌરવ્ય, તીર્થલોભથી આમતેમ દોડતી પડી — કાશીપતિની તે પુત્રી ફરી.
5.186.40
सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारत ।
वार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा ॥ ५.१८६.४० ॥
તે નદી વત્સ ભૂમિમાં 'અંબા' નામે પ્રસિદ્ધ છે, હે ભારત. તે વર્ષાકાળની, મગરોથી ભરેલી, દુર્ગમ તીર્થવાળી અને વાંકીચૂકી છે.
5.186.41
सा कन्या तपसा तेन देहार्धेन व्यजायत ।
नदी च राजन्वत्सेषु कन्या चैवाभवत्तदा ॥ ५.१८६.४१ ॥
તે કન્યા તે તપથી અર્ધા દેહે જન્મી. હે રાજન, ત્યારે વત્સોમાં તે નદી અને કન્યા પણ બની.