महाभारत · अध्याय 5.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.186.1
प्रत्यक्षमेतल्लोकानां सर्वेषामेव भामिनि ।
यथाशक्त्या मया युद्धं कृतं वै पौरुषं परम् ॥ ५.१८६.१ ॥
हे भामिनी, हे सर्व लोकांना प्रत्यक्ष आहे की मी माझ्या शक्तीनुसार परम पौरुषाने युद्ध केले.
5.186.2
न चैवमपि शक्नोमि भीष्मं शस्त्रभृतां वरम् ।
विशेषयितुमत्यर्थमुत्तमास्त्राणि दर्शयन् ॥ ५.१८६.२ ॥
शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीष्माला उत्तम अस्त्रे दाखवूनही मी असा अत्यंत पराजय करू शकत नाही.
5.186.3
एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम् ।
यथेष्टं गम्यतां भद्रे किमन्यद्वा करोमि ते ॥ ५.१८६.३ ॥
हीच माझी परम शक्ती, हेच माझे परम बळ; हे भद्रे, तुला हवे तिकडे जा. तुझ्यासाठी आणखी काय करू?
5.186.4
भीष्ममेव प्रपद्यस्व न तेऽन्या विद्यते गतिः ।
निर्जितो ह्यस्मि भीष्मेण महास्त्राणि प्रमुञ्चता ॥ ५.१८६.४ ॥
भीष्मांचेच शरण जा; तुला दुसरा आधार नाही. महास्त्रे सोडणाऱ्या भीष्मांकडून मी खरोखरच पराभूत झालो आहे.
5.186.5
एवमुक्त्वा ततो रामो विनिःश्वस्य महामनाः ।
तूष्मीमासीत्ततः कनक्या प्रोवाच भृगुनन्दनम् ॥ ५.१८६.५ ॥
असे बोलून महामनस्वी रामाने दीर्घ नि:श्वास टाकत मौन धरले; तेव्हा कनकी भृगुनंदनाला म्हणाली.
5.186.6
भगवन्नेवमेवैतद्यथाऽऽह भगवांस्तथा ।
अजेयो युधि भीष्मोऽयमपि देवैरुदारधीः ॥ ५.१८६.६ ॥
हे भगवन्, भगवंतांनी म्हटल्याप्रमाणेच हे आहे; युद्धात हे उदारबुद्धी भीष्म देवांनाही अजेय आहेत.
5.186.7
यथाशक्ति यथोत्साहं मम कार्यं कृतं त्वया ।
अनिवार्यं रणे वीर्यमस्त्राणि विविधानि च ॥ ५.१८६.७ ॥
मी माझ्या शक्तीनुसार आणि उत्साहानुसार माझे कर्तव्य केले. युद्धात तुझे पराक्रम आणि विविध अस्त्रे अटळ होती.
5.186.8
ने चैव शक्यते युद्धे विशेषयितुमन्ततः ।
न चाहमेनं यास्यामि पुनर्भीष्मं कथंचन ॥ ५.१८६.८ ॥
युद्धात शेवटी कोणालाही श्रेष्ठ सिद्ध करणे शक्य नाही. मी या भीष्माकडे कोणत्याही प्रकारे पुन्हा जाणार नाही.
5.186.9
गमिष्यामि तु तत्राहं यत्र भीष्मं तपोधन ।
समरे पातयिष्यामि स्वयमेव भृगूद्वह ॥ ५.१८६.९ ॥
हे तपोधना, भीष्म जिथे असेल तिथे मी जाईन. हे भृगुवंशश्रेष्ठा, युद्धात मीच स्वतः त्याला पाडीन.
5.186.10
एवमुक्त्वा ययौ कन्या रोषव्याकुललोचना ।
तापस्ये धृतसंकल्पा सा मे चिन्तयती वधम् ॥ ५.१८६.१० ॥
असे बोलून ती कन्या रागाने व्याकूळ नेत्रांनी निघून गेली. तपश्चर्येत दृढनिश्चयी झालेली ती, माझ्या वधाचा विचार करत गेली.
5.186.11
ततो महेन्द्रं सहितैरमुनिभिर्भृगुसत्तमः ।
यथाऽऽगतं तथा सोऽगन्मामुपामन्त्र्य भारत ॥ ५.१८६.११ ॥
तेव्हा महेंद्र पर्वतावरून इतर मुनींसह आलेले भृगुश्रेष्ठ, जसे आले होते तसेच, हे भारता, माझा निरोप घेऊन निघून गेले.
5.186.12
ततो रथं समारुह्य स्तूयमानो द्विजातिभिः ।
प्रविश्य नगरं मात्रे सत्यवत्यै न्यवेदयम् ॥ ५.१८६.१२ ॥
मग रथावर आरूढ होऊन, ब्राह्मणांकडून स्तुती केला जात, नगरात प्रवेश करून मी माता सत्यवतीला सर्व निवेदन केले.
5.186.13
यथावृत्तं महाराज सा च मां प्रत्यनन्दत ।
पुरुषांश्चादिशं प्राज्ञान्कन्यावृत्तान्तकर्मणि ॥ ५.१८६.१३ ॥
महाराज, जसे घडले तसेच — तिनेही मला संमती दिली. कन्येच्या वृत्तांताच्या कार्यासाठी मी शहाण्या पुरुषांना नेमले.
5.186.14
दिवसे दिवसे ह्यस्या गतिजल्पितचेष्टितम् ।
प्रत्याहरंश्च मे युक्ताः स्थिताः प्रियहिते सदा ॥ ५.१८६.१४ ॥
दिवसेंदिवस तिची चाल, बोलणे आणि वागणे ते मला कळवत असत. प्रिय व हिताच्या कामी नेमलेले ते सदैव तेथे होते.
5.186.15
यदैव हि वनं प्रायात्सा कन्या तपसे धृता ।
तदैव व्यथितो दीनो गतचेता इवाभवम् ॥ ५.१८६.१५ ॥
ती कन्या तपासाठी निश्चय करून वनात गेली त्याच क्षणी मी व्यथित, दीन आणि जणू चेतनाहीन झालो.
5.186.16
न हि मां क्षत्रियः कश्चिद्वीर्येण व्यजयद्युधि ।
ऋते ब्रह्मविदस्तात तपसा संशितव्रतात् ॥ ५.१८६.१६ ॥
युद्धात पराक्रमाने कोणत्याही क्षत्रियाने मला जिंकले नाही — वत्सा, तपाने व्रत तीक्ष्ण झालेल्या ब्रह्मज्ञांवाचून.
5.186.17
अपि चैतन्मया राजन्नारदेऽपि निवेदितम् ।
व्यासे चैव तथा कार्यं तौ चोभौ मामवोचताम् ॥ ५.१८६.१७ ॥
शिवाय, राजन्, हे मी नारदांनाही कळवले होते; व्यासांनाही तसेच करायला हवे — त्या दोघांनी मला सांगितले होते.
5.186.18
न विषादस्त्वया कार्यो भीष्म काशिसुतां प्रति ।
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमुत्सहेत् ॥ ५.१८६.१८ ॥
भीष्मा, काशीच्या कन्येबद्दल तू विषाद करू नकोस. दैवाला पुरुषार्थाने परत फिरवण्याचे धाडस कोण करील?
5.186.19
सा कन्या तु महाराज प्रविश्याश्रममण्डलम् ।
यमुनातीरमाश्रित्य तपस्तेपेऽतिमानुषम् ॥ ५.१८६.१९ ॥
हे महाराज, ती कन्या आश्रममंडलात प्रवेश करून यमुनेच्या तीराचा आश्रय घेऊन अतिमानुष तप करू लागली.
5.186.20
निराहारा कृशा रूक्षा जटिला मलपङ्किनी ।
षण्मासान्वायुभक्षा च स्थाणुभूता तपोधना ॥ ५.१८६.२० ॥
निराहारी, कृश, रूक्ष, जटाधारी आणि मळाने माखलेली ती तपोधना सहा महिने केवळ वारा खाऊन खांबासारखी स्थिर उभी राहिली.
5.186.21
यमुनाजलमाश्रित्य संवत्सरमथाऽपरम् ।
उदवासं निराहारा पारयामास भामिनी ॥ ५.१८६.२१ ॥
यमुनेच्या पाण्याचा आश्रय घेऊन त्या भामिनीने एक वर्ष आणि मग आणखी एक वर्ष पाण्यात राहून निराहार राहून तप पूर्ण केले.
5.186.22
शीर्णपर्णेन चैकेन पारयामास सा परम् ।
संवत्सरं तीव्रकोपा पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिता ॥ ५.१८६.२२ ॥
वाळलेल्या एका पानावर तिने आणखी एक वर्ष, तीव्र क्रोधाने पायाच्या अंगठ्याच्या टोकावर उभे राहून तप पूर्ण केले.
5.186.23
एवं द्वादश वर्षाणि तापयामास रोदसी ।
निवर्त्यमानापि च सा ज्ञातिभिर्नैव शक्यते ॥ ५.१८६.२३ ॥
अशा प्रकारे बारा वर्षे तिने द्युलोक आणि पृथ्वी तापवली; नातेवाईकांनी परत फिरवण्याचा प्रयत्न करूनही तिला परत फिरवता आले नाही.
5.186.24
ततोऽगमद्वत्सभूमिं सिद्धचारणसेविताम् ।
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम् ॥ ५.१८६.२४ ॥
मग ती सिद्ध-चारणांनी सेवलेल्या वत्सभूमीत गेली, पुण्यशील महात्मा तपस्व्यांच्या आश्रमात.
5.186.25
तत्र पुण्येषु तीर्थेषु साऽऽप्लुताङ्गी दिवानिशम् ।
व्यचरत्काशिकन्या सा यथाकामविचारिणी ॥ ५.१८६.२५ ॥
तेथे पवित्र तीर्थांमध्ये स्नानाने ओलेचिंब अंगांनी काशीची कन्या दिवसरात्र, आपल्या इच्छेनुसार फिरत राहिली.
5.186.26
नन्दाश्रमे महाराज तथोलूकाश्रमे शुभे ।
च्यवनस्याश्रमे चैव ब्रह्मणः स्थान एव च ॥ ५.१८६.२६ ॥
हे महाराजा, नंदाश्रमात, शुभ उलूकाश्रमात, च्यवनाश्रमात आणि ब्रह्मस्थानातही.
5.186.27
त्रयागे देवयजने देवारण्येषु चैव ह ।
भोगवत्यां महाराज कौशिकस्याश्रमे तथा ॥ ५.१८६.२७ ॥
त्रयागात, देवयजनात आणि देवारण्यांतही; हे महाराजा, भोगवतीत आणि कौशिकाश्रमातही.
5.186.28
माण्डव्यस्याश्रमे राजन्दिलीपस्याश्रमे तथा ।
रामह्रदे च कौरव्य पैलगर्गस्य चाश्रमे ॥ ५.१८६.२८ ॥
माण्डव्याच्या आश्रमात, हे राजा, दिलीपाच्या आश्रमातही; हे कौरव्या, रामह्रदात आणि पैलगर्गाच्या आश्रमात.
5.186.29
एतेषु तीर्थेषु तदा काशिकन्या विशांपते ।
आप्लावयत गात्राणि व्रतमास्थाय दुष्करम् ॥ ५.१८६.२९ ॥
या तीर्थांमध्ये तेव्हा काशीच्या कन्येने, हे नरपती, कठोर व्रत धारण करून आपले अंग स्नान घातले.
5.186.30
तामब्रवीच्च कौरव्य मम माता जले स्थिता ।
किमर्थं क्लिश्यसे भद्रे तथ्यमेव वदस्व मे ॥ ५.१८६.३० ॥
आणि हे कौरव्या, त्याने तिला म्हटले, "माझी माता पाण्यात उभी आहे. हे भद्रे, तू कशासाठी क्लेश सहन करतेस? खरे तेच मला सांग."
5.186.31
सैनामथाब्रवीद्राजन्कृताञ्जलिरनिन्दिता ।
भीष्मेण समरे रामो निर्जितश्चारुलोचनि ॥ ५.१८६.३१ ॥
हे राजा, तेव्हा निर्दोष ती हात जोडून तिला म्हणाली, 'हे सुंदर नेत्रांच्या स्त्रिये, युद्धात भीष्माने रामाला जिंकले होते.'
5.186.32
कोऽन्यस्तमुत्सहेञ्जेतुमुद्यतेषुं महीपतिः ।
साहं भीष्मविनाशाय तपस्तप्स्ये सुदारुणम् ॥ ५.१८६.३२ ॥
'तयार असलेल्या राजांमध्ये त्याला जिंकण्याचे धाडस दुसरा कोण करेल? म्हणून भीष्माच्या नाशासाठी मी अत्यंत घोर तप करीन.'
5.186.33
विचरामि महीं देवि यथा हन्यामहं नृपम् ।
एतद्व्रतफलं देवि परमस्मिन्यथा हि मे ॥ ५.१८६.३३ ॥
'हे देवी, मी पृथ्वीवर भटकेन, जेणेकरून मी त्या राजाचा वध करू शकेन. हे देवी, या व्रताचे फळ हेच आहे; ते माझ्यासाठी परम आहे.'
5.186.34
ततोऽब्रवीत्सागरगा जिह्मं चरसि भामिनि ।
नैष कामोऽनवद्याङ्गि शक्यः प्राप्तुं त्वयाऽबले ॥ ५.१८६.३४ ॥
'तेव्हा समुद्राकडे वाहणारी नदी म्हणाली, 'हे सुंदरी, तू वाकड्या मार्गाने भटकत आहेस. हे निर्दोष अवयवांच्या स्त्रिये, हे अबले, ही इच्छा तुझ्याकडून साध्य होणार नाही.'
5.186.35
यदि भीष्मविनाशाय काश्ये चरसि वै व्रतम् ।
व्रतस्था च शरीरं त्वं यदि नाम विमोक्ष्यसि ॥ ५.१८६.३५ ॥
'हे काशीकन्ये, जर तू भीष्माच्या नाशासाठी व्रत आचरत असशील, आणि व्रतात स्थिर राहून जर तू देह सोडशील—'
5.186.36
नदी भविष्यसि शुभे कुटिला वार्षिकोदका ।
दुस्तीर्था न तु विज्ञेया वार्षिकी नाष्टमासिकी ॥ ५.१८६.३६ ॥
'हे शुभे, तू पावसाच्या पाण्याने भरलेली वाकडी नदी होशील, जी ओलांडणे कठीण असेल; पण ती केवळ पावसाळ्यातील नदी आहे, आठ महिन्यांची नाही, हे जाण.'
5.186.37
भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयंकरी ।
एवमुक्त्वा ततो राजन्काशिकन्यां न्यवर्तत ॥ ५.१८६.३७ ॥
भयंकर मगरींनी भरलेली, घोर आणि सर्व प्राण्यांना भय देणारी. हे राजा, असे बोलून मग ती काशीच्या कन्येपासून परतली.
5.186.38
माता मम महाभागा स्मयमानेव भामिनी ।
कदाचिदष्टमे मासि कदाचिद्दशमे तथा।
न प्राश्नीतोदकमपि पुनः सा वरवर्णिनी ॥ ५.१८६.३८ ॥
माझी माता, महाभाग्यवती, हसल्यासारखी सुंदर स्त्री. कधी आठव्या महिन्यात, कधी दहाव्या महिन्यात, ती श्रेष्ठ वर्णाची स्त्री पाणीही पीत नसे.
5.186.39
सा वत्सभूमिं कौरव्य तीर्थलोभात्ततस्ततः ।
पतिता परिधावन्ती पुनः काशिपतेः सुता ॥ ५.१८६.३९ ॥
ती वत्सभूमीत, हे कौरव्या, तीर्थलोभाने इकडे तिकडे धावत असताना पडली — काशीपतीची ती कन्या पुन्हा.
5.186.40
सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारत ।
वार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा ॥ ५.१८६.४० ॥
ती नदी वत्सभूमीत 'अंबा' नावाने प्रसिद्ध आहे, हे भारता. ती पावसाळी, मगरींनी भरलेली, दुर्गम तीर्थ असलेली आणि वाकडीतिकडी आहे.
5.186.41
सा कन्या तपसा तेन देहार्धेन व्यजायत ।
नदी च राजन्वत्सेषु कन्या चैवाभवत्तदा ॥ ५.१८६.४१ ॥
ती कन्या त्या तपामुळे अर्ध्या देहाने जन्मली. हे राजा, तेव्हा वत्सांमध्ये ती नदी आणि कन्याही झाली.